Özbekçe'nin biçimbilimsel ve sözdizimsel çözümlemesi ve Özbekçe-Türkçe makine çevirisi sistemi
A morphological and syntactic analysis of Uzbek and an Uzbek-Turkish morphological machine translation system
- Tez No: 720693
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ATAKAN KURT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Biçimbilimsel işlemleme, Doğal dil işleme, Söz dizimi çözümleyicisi, Morphological processing, Natural language processing, Syntax analyzer
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, doğal dil işlemenin konularından biçimbilimsel çözümleme, biçimbilimsel belirsizlik giderme ve sözdizimsel çözümleme üzerine Özbekçe için çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmada önerilen yöntemlerin uygulama ve testleri çalışma kapsamında geliştirilen ve düzenlenen uygulama araçlarıyla tamamlanmıştır. Özbekçenin biçimbilimi (morfolojisi), iki düzeyli yazım kuralları ve sonlu durum makineleri ile ifade edilmiştir. Özbekçenin iki düzeyli morfolojisi bu tez için geliştirilen Nuve Studio (www.nuvestudio.com) ile test edilerek uygulaması yapılmıştır. Biçimbilimsel çözümleme sonrası ortaya çıkan belirsizlik durumlarının çözümlenmesi için yinelemeli sinir ağı modeli kullanan bir yöntem ile Özbekçenin biçimbilimsel belirsizlik giderme konusu araştırılıp, uygulaması yapılmıştır. Özbekçenin biçimbilimsel çözümlemesi ve belirsizlik giderme sonrasında elde edilen veri seti kullanılarak, sözdizimsel çözümlemesi yapılmıştır. Sözdizimsel çözümleme kapsamında Özbekçe grameri bağlamdan bağımsız gramer kuralları ile ifade edilmiştir. Cümle yapıları, kelime grupları ve gramer kuralları kullanılarak bu çalışma için geliştirilen Nuve Parser ile uygulama ve testleri yapılmıştır. Özbekçenin biçimbilimsel çözümlemesi, biçimbilimsel belirsizlik giderme ve sözdizimsel çözümlemesinde bu tez için hazırlanan 30.000 kelimeden oluşan bir veri seti kullanılarak, tekniğin bilinen durumuna göre kabul edilebilir sonuçlar sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, morphological analysis, morphological disambiguation and syntactic analysis which are the subjects of natural language processing have been studied for Uzbek. In this study the proposed methods have been completed via the application tools developed and modified within the scope of the study. Uzbek morphology is described with two level orthography rules and finite state machines. Two level morphology of Uzbek is tested and applied via Nuve Studio (www.nuvestudio.com) which is developed for this thesis. Morphological disambiguation is required after morphological analysis which produce more than one morphological analysis for a word. Morphological disambiguation of Uzbek has been investigated and applied with a method which uses recurrent neural network model. Syntactic analysis of Uzbek language is implemented by using dataset which is obtained after morphological analysis and disambiguation. Uzbek grammar is expressed with context free grammar rules. The application and tests are made with Nuve Parser which is developed for this study by using Uzbek sentence strucutres, word groups and grammatical rules. In the morphological analysis, morphological disambiguation and syntactic analysis of Uzbek, acceptable results are obtainened according to state-of-the art by using a dataset consists of 30.000 words prepared for this thesis.
Benzer Tezler
- Çağataycanın Türk dilleri arasındaki yeri üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the position of chagatai Turkish among Turkic languages
SAFİYE YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. ZÜHAL ÖLMEZ
- Türkistan`da dil tartışmaları Özbekçe`nin icat edilişi (1917-1940)
Başlık çevirisi yok
MEHMET UZMAN
Doktora
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Özbek Edibi Sabir Abdulla'nın“Mevlana Mukimiy”adlı eseri: Gramer (ikilemeler), transkripsiyon, aktarma
Uzbek man of letters Sabi̇r Abdulla's work named“Mevlana Muki̇mi̇y”: Grammer (rei̇terati̇ves), transcri̇pti̇on, transfer
MEHMET KARAKUYU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıPamukkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEYHUN VEDAT UYĞUR
- Alişer Navåiy Asarları Tilining İzåhli Luġati'nin“B”maddesinin incelenmesi
Examination of Ali Sher Navoi̇y Asarlari Tilinin İzahli Lugati in“B”article
YASEMİN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜHAL ÖLMEZ
- Alısher Navoıy Asarları Tılınıng Izohlı Lug'atı'nin 'K'maddesinin incelenmesi
Examination of Ali Sher Navoiy Asarlari Tilining Izohli Lug'ati in 'K' article
FURKAN YUCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜHAL ÖLMEZ