Türk dünyası masallarında ejderha
Dragon in tales of the Turkic world
- Tez No: 796668
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Türk Dili ve Edebiyatı, Folklore, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk sözlü edebiyat geleneği içinde önemli bir yere sahip olan masallar, halkın ortak malı olarak ağızdan ağıza aktarılarak günümüze kadar ulaşan olağanüstü veya normal kahramanların olduğu hayal ürünleridir. Masallar her coğrafyada olduğu gibi Türk dünyasında da kendine yer bulmuştur. Türk Dünyası, Türklerin ana yurdu olarak bilinen Türkistan (Orta Asya)'dır. Altay Dağları'nın kuzeybatısında, Tanrı Dağları'nın kuzeyinde, Aral Gölü'nün çevresinde ve Hazar Gölü'nün doğusunda konumlanan Türk dünyasında masallar oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Türk dünyasına ait bu masallardan çalışmamız kapsamında yalnızca Türkiye Türkçesine aktarılan masallar incelenmiştir. Ahıska, Altay, Azerbaycan, Başkurt, Bulgaristan, Çuvaş, Gagavuz, Hakas, Horasan, Karaçay-Malkar, Karakalpak, Kazak, Kırgız, Kosova, Kumuk, Nogay, Özbek, Saha (Yakut), Şor, Tatar, Türkmen, Uygur sahaları olmak üzere toplamda 22 sahaya ait masal metinlerinin tespit edilmesiyle başlayan çalışmamızda adı geçen sahalara ait ve Türkiye Türkçesine aktarılmış 1060 masal incelenmiştir. İncelenen her masalda çalışmamızın temelini oluşturan ejderha motifine rastlanmamıştır. Ejderha motifinin yer aldığı masallarda ejderha; görünüş özellikleri, etkisi ve işlevi, insan ve diğer canlılarla teması, ejderha ve diğer olağanüstü canlılarla teması, mekânı ve olayların geçtiği yerler ve yenilmesi başlıklarına göre değerlendirilmiş ve ejderha motifinin Türk dünyası masallarındaki çok yönlü yapısı ele alınmıştır. Ejderha motifinin farklı sahalara ait masallarda nasıl yer aldığı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Ejderha, birçok kültürde farklı anlamlara sahip olan mitolojik bir figürdür. Batı mitolojisinde ejderha genellikle şeytanî bir varlık olarak temsil edilirken, Doğu mitolojilerinde bereket, güç ve bilgelik sembolü olarak algılanmaktadır. Türk mitolojisinde ise ejderha, erken Altay dönemlerinde olumlu bir motifken, zamanla Ön Asya kültürlerinden etkilenerek daha çok kaos ve kötülüğün simgesi haline gelmiştir. Masallarda ejderhanın genellikle olağanüstü bir varlık olarak tasvir edildiği görülmüştür. Ejderha, bazı anlatılarda kahramana karşı bir tehdit unsuru olarak yer alırken bazı metinlerde yardımcı veya koruyucu bir motif olarak ortaya çıkmaktadır: 1. Kaos Unsuru Olarak Ejderha: Kahramanın karşılaştığı en büyük engel olup genellikle bir kız kaçıran veya köyleri yok eden bir varlık olarak tanımlanır. Bu tür anlatılarda ejderha, nihayetinde kahraman tarafından alt edilir ve düzen sağlanır. 2. Koruyucu veya Bilge Ejderha: Bazı anlatılarda ejderha, kahramana rehberlik eden bir varlık olarak karşımıza çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
Fairy tales, which hold an important place in the Turkish oral literary tradition, are imaginative works featuring extraordinary or ordinary heroes, passed down orally from generation to generation as the common property of the people. Fairy tales have found their place in the Turkic world, as in every other geographical region. The Turkic world is Turkestan (Central Asia), known as the homeland of the Turks. Located northwest of the Altai Mountains, north of the Tian Shan Mountains, around the Aral Sea, and east of the Caspian Sea, fairy tales hold a very important place in the Turkic world. Within the scope of this study, only those fairy tales from the Turkic world that have been translated into Turkish (of Turkey) have been examined. Our study, which began with the identification of fairy tale texts from a total of 22 regions, including Ahiska, Altai, Azerbaijan, Bashkir, Bulgaria, Chuvash, Gagauz, Khakas, Khorasan, Karachay-Malkar, Karakalpak, Kazakh, Kyrgyz, Kosovar, Kumyk, Nogay, Uzbek, Sakha (Yakut), Shor, Tatar, Turkmen, and Uyghur regions, examined 1060 fairy tales from these regions that have been translated into Turkish. The dragon motif, which forms the basis of our study, was not found in every fairy tale examined. In fairy tales where the dragon motif appears, the dragon was evaluated according to its appearance, influence and function, contact with humans and other living beings, contact with other dragons and supernatural creatures, location and setting of events, and defeat. The multifaceted nature of the dragon motif in Turkic world fairy tales was explored, and an attempt was made to reveal how the dragon motif is present in fairy tales from different regions. The dragon is a mythological figure with different meanings in many cultures. While dragons are often depicted as demonic beings in Western mythology, they are perceived as symbols of fertility, power, and wisdom in Eastern mythology. In Turkic mythology, the dragon was a positive motif in the early Altaic period, but over time, influenced by Near Eastern cultures, it became more of a symbol of chaos and evil. In fairy tales, the dragon is generally depicted as an extraordinary being. In some narratives, the dragon appears as a threat to the hero, while in others it is a helpful or protective motif: 1. The Dragon as an Element of Chaos: It is the greatest obstacle the hero faces, usually depicted as a being that abducts a girl or destroys villages. In such narratives, the dragon is ultimately defeated by the hero, and order is restored. 2. The Protective or Wise Dragon: In some narratives, the dragon appears as a being that guides the hero.
Benzer Tezler
- Türk Dünyası masallarında çocuk eğitimiyle ilgili unsurlar
The issues about children education in Turkish-World tales
ÜMRAN EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürkçe Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ KAFKASYALI
- Türk dünyası masallarında olumsuz tipler
Negati̇ve types in folktales of the Turkic world
MEHTAP MÜÇÜK
Doktora
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Ankara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
- Türk dünyası masallarında bağışçı
Donor in Turkish world tales
PERİHAN KARTAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Gaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA GÜLTEKİN
- Türk dünyası masallarında hayvanlar ve hayvan sembolizmi
Animals and animal symbolism in tales of the Turkic world
ALİ ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Uşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA ÖZCAN GÜLER
- Yücel Feyzioğlu'nun derlediği Türk dünyası masallarında çocuklara yönelik istendik davranışların değerlendirilmesi
The assessment of the desired behaviours directed to children in Yücel Feyzioğlu's the fairy tales of Turkish world
MESUT TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM KIBRIS