Antropojenik baskılar etkisinde aksu çayı ve kollarının zamana ve mekana bağlı mikroplastik kirliliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the time and spatial-dependent microplastic pollution in aksu river and its tributaries under the influence of anthropogenic pressures.
- Tez No: 815780
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ OLGAÇ GÜVEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Deniz Bilimleri, Marine Science
- Anahtar Kelimeler: Akarsu havzaları, Mikroplastik, Microplastic (MP) Pollution, Terrestrial Use, Water Pollution, Stream basins, Mikroplastic
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mikroplastik kirliliği, sucul ekosistemlerde toksikolojik etkileri nedeniyle küresel çapta ciddi bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Besin zinciri yoluyla sucul ekosistemlerdeki organizmalarda birikerek toksikolojik etkilere yol açabilmektedir. Bu kirliliğin denizel ortama geçişi ise karasal ortamdan nehirler aracılığıyla gerçekleşmektedir. Ancak Türkiye'de nehirlerle ilgili yapılan araştırmalar sınırlıdır. Bu nedenle, bu tez çalışmasında, Antalya'daki Aksu Çayı ve kollarında zaman ve mekâna bağlı mikroplastik kirliliğini değerlendirmeyi hedeflenmiştir. Eylül 2022 ve Nisan 2023 aylarında yağış öncesi ve sonrası dönemleri temsil edecek şekilde saha örneklemeleri yapılmıştır. Aksu nehrini ve kollarını temsil edecek şekilde 20 örnekleme istasyonu seçilmiştir, bu istasyonlarda toplamda 2958 adet MP tespit edilmiştir. İncelenen mikroplastikler fiziksel özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Çalışma sonucun olarak altı tipte (boya, fiber, film, fragment, köpük ve kauçuk) MP tespit edilmiştir. Farklı tipteki bu MPs de en yaygın renkler mavi, siyah, şeffaf ve kırmızı olarak belirlenmiştir. Polimer analizi için seçilen MP numuneleri FTIR (Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi) ile kimyasal yapısı belirlenmiştir. MP kirliliğinin karasal kullanım ile ilişkisini ortaya koymak adına Corine Land Cover (CLC) verileri aracılığı ile QGIS programında görselleştirilerek ortaya konulmuştur. Türkiye'deki nehirlerde mikroplastik kirliliği araştırmalarının sınırlı olduğu dikkate alındığında: 1. Aksu Alt Havzasında yapılan bu çalışmada Aksu Çayı üzerinde MP kirliliğinin azalmasındaki HES etkisinin değerlendirilmesi, 2. Nehir yatağında biriken makro-plastiklerinin parçalanması ile MP kirliliğinin kaynağı oluşturulabilecek tüm noktaların belirlenmesi ve havzaya yönelik atık yönetimin oluşturulması, 3. Sanayi de üretim sonrasında oluşan plastik atıkların yönetimi, 4. Tarımda kullanılan sera malzemeleri, hasat öncesi ve sonrası oluşan plastik tarımsal atıklar için toplama alanlarının oluşturularak sucul ortama MP kirliliğine kaynak oluşturacak faaliyetlere yönelik yönetim planı oluşturulması gerekmektedir. Gerçekleştirilen bu tez çalışması sadece ülkedeki bilimsel literatüre katkıda bulunmakla kalmayıp aynı zamanda çevre kirliliğine kaynak teşkil eden noktaların iyileştirilmesine katkıda bulunacaktır. Önceki çalışmalar, Aksu Çayı ve kollarında fosforlu gübrelerin etkisi, polisiklik aromatik hidrokarbon seviyeleri ve gübre ve pestisit kullanımı ile toprak ve yeraltı suyu kirliliği konuları üzerinde odaklanırken, bu araştırma mikroplastik kirliliği üzerinde durmasının yanı sıra, antropojenik baskılar altında sistematik olarak değerlendirerek yeni bulgular sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Microplastic pollution has emerged as a serious global problem due to its toxicological effects on aquatic ecosystems. It can accumulate in organisms in aquatic ecosystems via the food chain and lead to toxicological effects. The transfer of this pollution to water sources occurs through rivers from terrestrial environments. However, research on rivers in Turkey is limited. Therefore, this thesis aims to evaluate the time and location dependent microplastic pollution in the Aksu River and its tributaries in Antalya. Field samples were taken representing the pre- and post-rain season in September 2022 and April 2023. Twenty sampling stations were selected to represent the Aksu River and its tributaries, and a total of 2958 microplastic particles were identified. The examined microplastics were limited and six different types of microplastics were found after classification: dyes, fibers, films, fragments, foams and rubbers. The most common colors of these different types of microplastics were determined to be blue, black, transparent and red. The polymer structure of MPs were determined using FTIR (Fourier Transform Infrared Spectroscopy) analysis. Data on why plastic usage occurs in the basin was obtained by examining the polymer structure of MPs in the Aksu Lower Basin. CLC (Corine Land Cover) data were visualized in the QGIS program to reveal the relationship between MPs and terrestrial use. Considering the limited research on microplastic pollution in rivers in Turkey, this study aimed to assess the impact of HPP on reducing MP pollution on the Aksu River, determine all points where MP pollution can be caused by the breakdown of macro plastics accumulated in the riverbed and develop waste management for the basin. Management plans for activities that will create MP pollution in the aquatic environment, such as plastic waste generated after production in industry, collection areas for plastic agricultural waste before and after harvesting, and greenhouse materials used in agriculture, should be developed. This thesis not only contributes to the scientific literature in the country but also contributes to improving points that are sources of environmental pollution. Previous studies focused on the effects of phosphorus fertilizers, levels of polycyclic aromatic hydrocarbons, and soil and groundwater pollution due to fertilizer and pesticide use in the Aksu River and its tributaries. This research not only focuses on microplastic pollution but also systematically evaluates anthropogenic pressures and provides new findings.
Benzer Tezler
- Akyatan Lagünü trofik düzeyinin belirlenmesinde uzaktan algılama ve geleneksel yöntemlerin karşılaştırılması
Comparison of remote sensing and traditional methods in determining the trophic status of Akyatan Lagoon
NAHİT SONER BÖREKÇİ
Doktora
Türkçe
2025
Su ÜrünleriMersin ÜniversitesiSu Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET TAHİR ALP
- Investigation of maritime sector contribution to environmental pollution in the surrounding seas of türkiye with satellite retrievals
Türkiye'yi çevreleyen denizlerde denizcilik sektörünün çevre kirliliğine katkısının uydu verileriyle araştırılması
MUHİTTİN GÜNEŞ ONAY
Doktora
İngilizce
2025
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURÇAK KAYNAK TEZEL
- Karadeniz'in kimyasal kirliliği ve ekolojik etkilerinin bütünleşik değerlendirilmesi
Integrated assessment of chemical pollution and ecological impacts of the black sea
HAKAN ATABAY
Doktora
Türkçe
2025
Deniz Bilimleriİstanbul ÜniversitesiKimyasal Oşinografi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAY ÇAĞLAR
- Tuzla Havzasında sürdürülebilirlik perspektifinden kırsal dirençlilik analizi
Analysis of rural resilience in Tuzla Basin from sustainability perspective
ZEYNEP YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
CoğrafyaÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FAİZE SARIŞ
- Durgun kıta içi su ortamlarında ötrofikasyon ve ağır metal ile ilgili süreçlerin etkileşimlerinin modellenmesi
Modeling the interactions between eutrophication and heavy metals processes in inland water bodies
EMİNE METİN DERELİ
Doktora
Türkçe
2018
Çevre MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÇAKMAKCI
DOÇ. DR. ALİ ERTÜRK