Dîvânu Lugâti't-Türk'teki manzum parçalar üzerine metin dil bilimi incelemesi
Textual linguistics study on the poetic pieces in Dîvânu Lugâti't-Türk
- Tez No: 891848
- Danışmanlar: PROF. DR. AKARTÜRK KARAHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kaşgarlı Mahmud'un yazmış olduğu Dîvânu Lugâti't-Türk adlı Türkçe-Arapça sözlükte yer alan manzum parçalar, XI. yüzyıl Türk dilinin, Türk halk şiirinin en eski örneklerini gözler önüne sermektedir. Dîvânu Lugâti't-Türk'te, madde başı olarak yer verilen sözcükler, ele alınan konularla ilgili manzumeler ile örneklendirilmiştir. Manzumeler ile ilgili bir metin dil bilimi çalışması yapılmadığı dikkat çekmektedir. Bu tezde, Eski Türk Halk şiirinin en önemli örnekleri olan Dîvânu Lugâti't-Türk'teki manzum parçalar, metin dil bilimsel olarak incelenmiştir. Dil bilimi çalışmalarının çeşitlenerek yayılmasıyla ortaya çıkan metin dil bilimi, metni oluşturan ögelerle birlikte, metni bir bütün olarak ele almaktadır. Metinleri tutarlılık, bağdaşıklık ve bağlaşıklık ilkelerine tabi tutan metin dil bilimi yöntemiyle metin olanla metin olmayan kolayca ayırt edilebilmektedir. Metnin okur ve yazar açısından daha kolay ve açık bir biçimde anlaşılmasını amaç edinen metin dil bilimi ile Dîvânu Lugâti't-Türk'teki manzum parçaların anlaşılırlığı kuvvetlendirilmiştir. Dîvânu Lugâti't-Türk'te yer alan manzumelerde Talat Tekin'in (1989) ve Ahmet Bican Ercilasun'un (2020) çevirileri esas alınmıştır. Dîvânu Lugâti't-Türk'teki manzumeler, metin dil biliminin şu başlıkları ile incelenmiştir: 1. Tutarlılık, a. Yineleme, b. Özelleştirme, c. Genelleştirme, d. Nedensellik, e. Karşıtlık, f. Karşılaştırma, g. Zaman. 2. Gönderimsel Bağdaşıklık, 2. 1. Öncül Bağımsız Gönderim Ögeleri, a. Kişi Adılları, b. Gösterme Sıfatları. 2. 2. Ardıl Bağımlı Gönderim Ögeleri, a. İyelik Ekleri, b. Belirtme Durum Eki, c. Kişi/Şahıs Ekleri. 2.3. Biçimsel Sözlüksel Bağdaşıklık, a. Bağlaçlar, b. Değiştirim, c. Eksilti. Bu tez, Giriş (Çalışmanın Konusu ve Amacı, Çalışmanın Sınırlılıkları, Kapsamı ve Yöntemi, Konu Üzerine Yapılan Başlıca Araştırmalar), 1. Bölüm: Kaşgarlı Mahmud ve Dîvânu Lugâti't-Türk (Dîvânu Lugâti't- Türk'teki Manzum Parçalar), 2. Bölüm: Metin Dil Bilimi, 3. Bölüm: İnceleme (Dîvânu Lugâti't-Türk'teki Manzum Parçalar Üzerine Metin Dil Bilimi İncelemesi), Sonuç (Değerlendirme), Kaynaklar ve Ekler bölümlerinden oluşmaktadır.
Özet (Çeviri)
The pieces in verse the Turkish-Arabic dictionary called Dîvânu Lugâti't-Türk, written by Mahmud of Kashgar, reveal the oldest examples of the 11th century Turkish language and Turkish folk poetry. In Dîvânu Lugâti't-Türk, the words included as the beginning of the article are exemplified by poems related to the topics discussed. It is noteworthy that no text linguistics study has been conducted on the poems. In this thesis, the pieces in verse Dîvânu Lugâti't-Türk, which are the most important examples of Old Turkish Folk poetry, were examined text-linguistically. Text linguistics, which emerged with the diversification and spread of linguistic studies, deals with the text as a whole, together with the elements that make up the text. With the method of text linguistics, which subjects texts to the principles of consistency, cohesion and cohesion, text and non-text can be easily distinguished. The comprehensibility of the pieces in verse Dîvânu Lugâti't-Türk has been strengthened with text linguistics, which aims to make the text easier and clearer to understand for the reader and writer. The poems in Dîvânu Lugâti't-Türk are based on the translations of Talat Tekin (1989) and Ahmet Bican Ercilasun (2020). The poems in Dîvânu Lugâti't-Türk were examined under the following headings of text linguistics: 1. Consistency, a. Repetition, b. Privatization, c. Generalization, d. Causality, e. Opposition, f. Comparison, g. Time. 2. Referential Cohesion, 2. 1. Premise- Independent Referential Elements, a. Personal Pronouns, b. Demonstrative Adjectives. 2. 2. Sequential Transmission Elements, a. Possessive Suffixes, b. Specification Status Supplement, c. Person/Individual Attachments. 2.3. Formal Lexical Cohesion, a. Conjunctions, b. Exchange, c. Ellipsis. This thesis consists of Introduction (Subject and Purpose of the Study, Limitations of the Study, Scope and Method, Main Researches on the Subject), Chapter 1: Mahmud of Kashgar and Dîvânu Lugâti't-Türk (Pieces in Verse Dîvânu Lugâti't-Türk), It consists of Chapter 2: Text Linguistics, Chapter 3: Review (Text Linguistics Examination on Pieces in Verse Dîvânu Lugâti't-Türk), Conclusion (Evaluation), References and Appendices.
Benzer Tezler
- Çin'de Tang Dönemi şiiri ile Divanü Lügat-it Türk'teki manzum parçaların karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
TÜLAY ÇAKMAK
- Köktürk Türkçesinden Çağatay Türkçesine atasözleri, özdeyiş ve kalıp ifadelerin morfolojik ve semantik özellikleri
Morphological and semantic features of proverbs, sayings and fixed expressions from Köktürk Turkıc to Chagatai Turkic
AYŞE ÖZKAN AKDAĞ
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET TURAN
- Şemseddin Sami'nin Küçük Kamus-ı Fransevi adlı Fransızca-Türkçe sözlüğünün Transkripsiyonu
The Transcription of Şemseddin Sami's French-Turkisch Dictionary Called“Küçük Kamus-ı Fransevi”
UĞUR AKIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH KAYA
- Divanü Lügati't-Türk'teki fiillerden yeni Uygur Türkçesinde yaşayanlar
The verbs of Divanü Lügati't-Türk which still being used in new Uighur Turkish language
MEHMET ÇAPUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ABİK
- Divanü Lügati't-Türk'teki metinler üzerine bir sentaks incelemesi
Syntactic examination of the texts in Divanü Lügati't-Türk
ORHAN ARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM