Molla Hüsrev ve Hâşiye 'ale'l-mutavvel adlı eseri (Edisyon-kritik)
Mullā Khusraw and his Hāšhiya alā 'l-Muṭawwal (Critical-edition)
- Tez No: 894613
- Danışmanlar: PROF. DR. HİMMET KONUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgatı, Molla Hüsrev, Hâşiye ale'l-Mutavvel, Teftâzânî, el-Mutavvel, Arap dili, Edisyon kritik, Haşiye, Osmanlı arşivi, Osmanlı edebiyatı, Retorik, Sadettin Teftazani, Tahkik, Yazma eserler, Arabic Language and Rhetoric, Mullā Khusraw, Hāšhiya 'alā 'lMuṭawwal, at-Taftāzānī, al-Muṭawwal, Edition critique, Hashiya, Molla Hüsrev, Ottoman archive, Ottoman literature, Rhetoric, Sadettin Teftazani, Critical, Manuscripts
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Molla Hüsrev (1400?-1480), XV. yüzyılda Osmanlı Devletinde birçok alanda ilerlemenin olduğu bir devirde yaşamıştır. Yaşadığı dönemde Osmanlı ilmiye teşkilatına damga vuran isimlerin başında gelmiştir. Yetiştirdiği öğrencilerinin ve farklı ilim dallarında telif ettiği pek çok eserinin yanı sıra; müderris, kadı, kazasker ve müftü (şeyhülislâm) olarak önemli görevleri yerine getirmiştir. Fatih Sultan Mehmed'in“zamanın Ebû Hanîfesi”iltifatına mazhar olmuş ve onun huzurunda yapılan bazı ilmî tartışmalarda“reîsü'l-ulemâ”sıfatıyla karar mercii olmuştur. Osmanlı ilim geleneğinde çok yönlü bir âlim portresine sahip olan Molla Hüsrev, daha çok fıkıh ve usûl-i fıkıh alanlarında yazmış olduğu eserleriyle temayüz etmektedir. Ancak onun, tefsir, kelâm, mantık, Arap dili ve belâgatı ilim dallarında da çok sayıda eseri bulunmaktadır. Molla Hüsrev'in belâgat ilimlerine dair telif ettiği en kapsamlı eseri, bu çalışmaya konu olan Hâşiye 'ale'l-Mutavvel adlı eseridir. Eser, Sa'düddîn etTeftâzânî'nin el-Mutavvel şerhi üzerine hâşiye türünde kaleme alınmıştır. Molla Hüsrev'in, el-Mutavvel'i, bizzat Teftâzânî'nin öğrencilerinden Burhâneddîn Haydar el-Herevî'den okumuş olması; ayrıca hâşiyesinin Osmanlı'da elMutavvel üzerine ilk yazılan ve en çok istinsah edilen hâşiyeler arasında yer alması, esere ayrı bir önem kazandırmaktadır. Bu çalışmanın birinci bölümde, Molla Hüsrev'in yaşadığı dönem, hayatı, ilmî ve edebî şahsiyeti, Arap dili ve belâgati ile ilişkisi üzerinde durulmakta ve tespit edilebilen eserleri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde, Hâşiye 'ale'l-Mutavvel etraflıca ele alınmakta ve çeşitli açılardan incelenmektedir. Son bölümde ise eserin, modern tahkik neşir esaslarına uygun olarak edisyon kritiği yapılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Known as one of the Ottoman scholars, Mullā Khusraw (1400?-1480), who lived in Ottoman golden age for science, was Shayh al-Islam at period of Fatih Sultan Mehmet. He is one of the names that marked the Ottoman scholarly organisation in his time. He trained many students and wrote many works in different branches of science. He held important positions such as teacher, qadi, kazasker and mufti (shayh al-Islam). Mullā Khusraw, was complimented by Fatih Sultan Mehmet as“the Abu Hanîfa of the time”and became the arbitrator in some scientific discussions held in his presence as“head of scholars”. He is more recognized with his Islamic law studies than the others, but he was interested in and wrote books about interpretation of Quran, Islamic philosophy, logic and rhetoric. Mullā Khusraw's most famous and comprehensive work on rhetorical sciences is Hāšhiya 'alā 'l-Mutawwal, which is the subject of this study. Hāšhiya 'ala 'l- Muṭawwal is about rhetoric issues in at-Taftāzānī's (d. 792/1390) Mutawwal that is become a school and it has comments, information and discusses about it. This study is a unique book because it has unique ideas and evaluations and is good sample for reflections of commentaries and glossaries term. In addition Hāšhiya 'alā 'l-Mutawwal is one of the first glosses on alMuṭawwal in the Ottoman Empire and one of the glosses with the largest In the first part of this study, the period in which Mullā Khusraw lived, his life, his scholarly and literary personality, his relationship with Arabic language and rhetoric are emphasised and information is given about his works that can be identified. In the second part, Hāšhiya 'ala 'l- Muṭawwal is discussed in detail and analysed from various perspectives. In the last part, the edition critique of the work is made in accordance with the principles of modern critical edition.
Benzer Tezler
- Kınalızade'nin Haşiye Ale'd-Dürer Ve'l-gurer adlı eserinin tahkik ve değerlendirmesi
Research and evaluation of Kinalizade's work named Haşiye Ale'd-Dürer Ve'l-gurer
İBRAHİM ALİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
FelsefeAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiFıkıh Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT SAMAR
- حتقيقحاشيةالعالمةشِهَاب الدين أيب العَبَّاس احلَمَوِي علىمقدمةالدُرَروالغُرَر
Ebu'l-Abbas el-Hamevî'nin Haşiye Ale'd-Durer Ve'l-Gurer adlı kitabının mukaddimesinin tahkiki
AIMR MGEED ABD ABD
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DinBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAİD NURİ AKGÜNDÜZ
- Molla Hüsrev'in Hâşiye Alâ Envâri't-Tenzîl ve Esrâri't- Te'vîl adlı eserinin 1-83. varaklarının tahkîki
دراسة وتحقيق حاشية على تفسير أنوار التنزيل، وأسرار التأويل لملا خسرومن روقة1 - 88 Investigating the book entitled (Hashiat Ala Anwar Al Tanzeel Wa Asrar Al Taweel) Mulla's Khesro (Died 855 A.H/ 1480 A.C) (Surah of Al Fatiha and Surah of Al Baqarah Ayat between 1-5)
HAYDER MOHAMMED JASİM
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEL FADHIL ABED
- Molla Hüsrev'in Hâşiye Alâ Envâri't-tenzîl ve Esrâri't-te'vîl adlı eserinin 88-167. varaklarının tahkîki
دراسة وتحقيق الكتاب حاشية على أنوار التنزيل وأسرار التأويل لملا خسرو سورة البقرة بين الآيات 5 - 27
MEHMET ALİ YAĞLIOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN UÇAR
- تحقيق حاشية على تفسير أنوار التنزيل، وأسرار التأويل لملا خسرو من صفحة 168 إلى 289
Molla Hüsrev'in Hâşiye âlâ Envari't-Tenzîl ve Esrâri't-Te'vîl adlı eserinin 168 - 249 sayfaların tahkiki
MÜFİDE GÖKLER
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ŞEN