Şeyhî'nin Husrev ü Şîrîn mesnevisinin bağlamsal sözlüğü ve söz varlığı üzerine bir inceleme
A contextual dictionary and a lexical analysis of Şeyhî's Husrev ü Şîrîn masnavi
- Tez No: 941472
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, klasik Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Yusuf Sinaneddin Şeyhî'ye ait Husrev ü Şîrîn mesnevisi üzerine kapsamlı bir söz varlığı incelemesine dayanmaktadır. Faruk Kadri Timurtaş tarafından neşredilen metnin esas alındığı çalışmada, 74.108 sözcükten oluşan dilsel malzeme, sistematik ve bütünlüklü bir biçimde analiz edilmiştir. Araştırmanın temel amacı, eserde kullanılan sözcükleri bağlamları içinde değerlendirmek ve bu doğrultuda bağlamsal bir sözlük oluşturmaktır. Bu sözlük, sözcüklerin anlamlarının metin içindeki tanıklarıyla birlikte kavranmasını mümkün kılan bir yapıdadır. Çalışmada ayrıca arkaik kelimeler, atasözleri ve deyimler, kalıp sözler, dua ve beddua ifadeleri, ayet ve hadisler, edatlar, bağlaçlar ve ünlemler ile yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiiller başlıkları altında eserin söz varlığına ilişkin unsurlar hem yapısal hem de işlevsel açıdan ele alınmış, bu edebî ve dilsel öğelerin metnin anlatı yapısındaki yeri ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Sonuç olarak bu tez, sözlük ve inceleme bölümleriyle hem dönemsel dil özelliklerini hem de Şeyhî'nin söz varlığına özgü kullanımlarını sistemli biçimde ortaya koymaktadır. Çalışma bu yönüyle öncelikle Şeyhî ve Husrev ü Şîrîn üzerine yapılacak çalışmalara kaynaklık etmeyi; devamında, dil tarihi ve klasik Türk şiirinin dilsel gelişimi üzerine yapılacak araştırmalara katkı sunmayı; son olarak ise Türkçenin tarihsel sözlüğünün oluşturulmasına yönelik çalışmalara malzeme sağlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study is based on a comprehensive lexical analysis of Husrev ü Şîrîn, a masnavi by Yusuf Sinaneddin Şeyhî, one of the prominent figures of classical Turkish literature. Based on the edition published by Faruk Kadri Timurtaş, the linguistic corpus—comprising 74,108 words—has been examined in a systematic and holistic manner. The primary objective of the study is to analyze the vocabulary within its textual contexts and to compile a contextual dictionary accordingly. The dictionary is designed to enable readers to grasp the meanings of words along with their attestations in the text. The study also discusses various lexical components under specific categories: archaic words, proverbs and idioms, formulaic expressions, blessings and curses, Qur'anic verses and Hadiths, prepositions, conjunctions and interjections, and compound verbs formed with auxiliary verbs. These elements are examined both structurally and functionally, and their role within the narrative structure of the text is explored in detail. In conclusion, through its dictionary and analytical components, the thesis systematically reveals both the linguistic features of the period and the distinctive lexical patterns specific to Şeyhî. In this respect, the study aims, first, to serve as a resource for future research on Şeyhî and Husrev ü Şîrîn; second, to contribute to studies in historical linguistics and the development of classical Turkish poetic language; and finally, to offer material that may support the compilation of a historical dictionary of Turkish.
Benzer Tezler
- Âhî Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Context index and functional dictionary of the Ahî Divani
SEHER ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET DOĞAN
- Manisa yöresinde domateste anlaşmalı tarım ve karşılaşılan sorunlar
Başlık çevirisi yok
OSMAN MURAT KOÇTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN TALİM