Kazak yazı dilinin oluşum dönemi (1861-1884 yılları arası) üzerine bir inceleme
An investigation on the formation period of the Kazakh written language (between 1861-1884)
- Tez No: 945812
- Danışmanlar: PROF. DR. HİKMET KORAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmada Kazak yazı dilinin oluşmaya başladığı ilk dönemlerde verilen eserler incelenmiştir. Bunlar, N. İ. İlminskiy tarafından 1861 yılında yayımlanan Samouçitel' Russkoy Gramotı Dlya Kirgizov' (Kırgızlar [Kazaklar] İçin Kendi Kendine Rusça Öğrenme Kılavuzu) kitabının sonundaki yirmi beş sayfalık Kazakça nesir metinler, 1862 yılında yayımlanan Er Targın kitabı ve İbiray Altınsarin tarafından 1884 yılında yayımlanan Şerayitü'l-İslam - Musulmanşılıktın Tutkası adlı kitaptır. Kazakçanın Çağatay yazı dilinden ayrılarak ayrı bir yazı dili olmaya başlaması sürecinde metinlerde görülen Kazakça özellikler ortaya konulmuştur. Çalışmanın ilk kısmında Kazaklar, Çağatay yazı dili, çalışma kapsamında incelenen metinler, N. İ. İlminskiy ve İ. Altınsarin ile ilgili bilgiler verilmiş, Kazak yazı dilinin oluşmaya başladığı dönemde yapılan Kazakça yayınlara değinilmiştir. Sonraki kısımlarda incelenen metinlerin ses bilgisi, şekil bilgisi ve kelime türleri üzerine yapılan inceleme yer almıştır. Ardından metinlerin transkripsiyonu ve üç metnin ayrı ayrı dizini yer almıştır. İncelemeler sonucunda Kazakların 1860'lara kadar Çağatay yazı dilini kullandıkları, 1860'lardan başlayarak Kazakça özelliklerin yazıda yer almaya başlamasıyla Kazakçanın Çağatay yazı dilinden ayrılarak müstakil bir yazı dili olma sürecinin başladığı, bu sürece öncülük eden en önemli isimlerin N. İ. İlminskiy ve İbiray Altınsarin olduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the works published during the initial periods of the emergence of the Kazakh written language. The primary texts analyzed include the twenty-five-page collection of Kazakh prose located at the end of Samouçitel' Russkoy Gramotı Dlya Kirgizov' (“A Self-Instruction Guide to learn Russian for the Kirghiz [Kazakhs]”) published by N. I. Ilminsky in 1861, the epic Er Targın published in 1862, and Sharayitü'l-Islam – Musulmanşılıktın Tutkası, a work by Ibiray Altınsarin published in 1884. The study aims to identify linguistic specific features in Kazakh language that appear in these texts during the evolution of the Kazakh written language into an independent literary language.by separating from from Chagatai Turkish. The first part of the study provides background information on the Kazakh people, the Chagatai literary language, the texts under examination, and the contributions of N. I. Ilminsky and I. Altınsarin and other early Kazakh-language publications from the period in which the Kazakh written standard began to take shape. The following sections include detailed analyses of phonological, morphological, and lexical features observed in the texts. Then full transcriptions of the texts and individual indexes for each of the three texts are examined. The findings indicate that until the 1860s, Kazakhs predominantly utilized Chagatai as their literary language. However, beginning in the 1860s, Kazakh features increasingly appeared in written form, signifying the emergence of Kazakh as a separate written language. N. I. Ilminsky and Ibiray Altınsarin are identified as key figures in this linguistic transition.
Benzer Tezler
- Mikrobiyoloji laboratuvarlarında kaza nedeni oluşan enfeksiyonlar
Başlık çevirisi yok
ŞENAY TÜRE
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
MikrobiyolojiGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. KAZIM KURTAR
- 1985 yılında acil yardım ve trafik hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
GÜLAY BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. MEHMET ALİ BUMİN
- Kaza sonucu meydana gelen akut zehirlenmeler ve ilaç zehirlenmeleri
Başlık çevirisi yok
SELMA YURTDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Eczacılık ve FarmakolojiGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ORHAN ASLANOĞLU
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- 1983 yılı trafik kaza istatistikleri değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE