Ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu`nda iktisadi ve sosyal dönüşüm
Economic and social transformation in the Ottoman Empire during the second half of the nineteenth century
- Tez No: 94765
- Danışmanlar: PROF. DR. ERGUN TÜRKCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Dönüşüm, Ekonomi, Osmanlı Devleti, Sosyal gelişme, Sosyoekonomik dönüşüm, Tarım, Transformation, Economy, Ottoman State, Social development, Socio-economic transformation, Agriculture
- Yıl: 2000
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Bu çalışma Osmanlı ekonomisinde 19. yüzyılda kapitalist Avrupa ekonomileri ile yoğunlaşan iktisadi ilişkiler sonucu, etkileri özellikle 1850'lerden itibaren hissedilen iktisadi ve sosyal değişimin izini sürmeyi hedeflemektedir. 19. yüzyıl başlarında Levant-Avrupa ticaret ağlarında yaşanan değişmeler, erken sanayileşen İngiltere'nin dünya pazarlarını ele geçirmeye başlaması, 1838 Osmanlı-İngiliz ve diğer Ticaret Antlaşmalarının etkileri, uluslararası ticarette buharlı gemiler ile taşımacılığın yaygınlaşması gibi bir dizi faktör sözkonusu iktisadi değişikliğe giden yolu hazırlamıştır. Yüzyıl içinde Osmanlı tarım ve sanayii sektörlerinde daha önce görülmeyen üretim ilişkileri ortaya çıktı. Yüzyıl içindeki düzenlemelerle tarımda özel mülkiyet ilişkileri gündeme geldi. Tarımda dünya piyasaları için üretim yapmak önem kazandı; geleneksel tarımsal ihraç ürünlerinin miktar ve kaliteleri arttı. Sanayide ise lonca geleneği eski önemini kaybetti. Yüzyıl ortasında devletin başarısız olan bir sanayileşme hamlesi görüldü ve daha sonraları özel sanayii atölye-fabrika tipi imalat ile yükseldi. Ancak yine de belirgin bir sanayi sektöründen bahsetmek mümkün değildi. Yüzyıl sonunda Osmanlı İmparatorluğu tarımsal ürünler ve hammadde ihracatçısı ve mamul mallar ithalatçısı olarak dünya ekonomisi içindeki yerini almıştı. Ekonomik değişim sosyal değişmeyi de beraberinde getirdi ve nüfusun belirli kesimleri için yaşayış tarzlarında ve tüketim alışkanlıklarında değişiklikler ortaya çıktı. Nüfusun Müslüman ve gayrimüslim kesimi arasındaki ekonomik fark ikinci grup lehine olmak üzere yüzyıl içinde giderek açıldı. Avrupa piyasaları ile daha kolay bağlantı kurabilen ve gerektiğinde yabancı bir devletin 260korumasına giren yerli gayrimüslimler, Osmanlı ekonomisinin dünya ekonomisi ile bütünleşmesi sürecinde ekonomik hayata kolaylıkla katılırken, Müslüman-Türk unsur için aynı olgu aynı kolaylıkla meydana gelmedi. Ekonomik değişme üzerinde coğrafya, ulaşım, haberleşme ve nüfus yapısı gibi unsurlar ve bunların bölgesel farklılıkları da belirleyici rol oynadı. Çalışmada bu genel patemler, dönemin İngiliz Konsolosluk raporları olan Parliamentary Papers, Accounts and Papers (1839-1914), Commercial Reports from Consular Offices in Turke/de yer alan bilgilere başvurulmak suretiyle izlenmeye çalışılmıştır. Birinci bölüm Anadolu'nun döneme ilişkin coğrafya, ulaşım-haberleşme imkanları ve nüfus bilgilerine ayrılmıştır. İkinci bölümde 1838 Ticaret Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinin ve buharlı gemiler ile taşımacılığın bütün dünyada olduğu gibi Osmanlı sularında da yaygınlaşmasının etkileri ele alınmaktadır. Bu iki olgunun etkileri Anadolu'nun liman kentlerinin ticaret hacmini önemli ölçüde artırmış ve limanlardan başlayarak iç kesimlerdeki şehirlere yeni tüketim ve üretim patemleri getirmiştir. Limanların buharlı ve yelkenli gemi trafikleri hakkında ayrıntılı ve geniş tabloların yanısıra liman kentlerinin yüzyıl içindeki yükseliş hikayeleri de bu bölümde yer almaktadır. Üçüncü bölüm tarım sektöründeki değişmelere ayrılmıştır. Bölümde yüzyıl içinde tarım sektöründeki değişmeler ve tarım politikalarından bahsedilmektedir. Ancak esas vurgu tarımda makineleşme üzerindedir ve ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Dördüncü bölüm ise benzer şekilde sanayi sektöründeki değişmeleri ve politikaları ele almaktadır. Burada Osmanlı“imalat”sektörünün çöküp çökmediği konusunda literatürde 261süregelen iddialar konsolosluk raporlarında çeşitli“üretim biçimleri”hakkındaki bilgilerle değerlendirilmekte, ayrıca devlet 'sanayii ve politikaları ile özel sanayii tesisleri hakkında bilgiler yer almaktadır. Özel sanayii konusunda literatürde fazla vurgulanmayan, dönemin İstanbul ve İzmir gibi büyük merkezleri dışındaki Anadolusunun sanayi tesisleri hakkında da ayrıntılı bilgiler mevcuttur. 262
Özet (Çeviri)
ABSTRACT This study aims at following the track of the transformation in Ottoman economy in the nineteenth century, whose effects was felt especially after 1850s as a result of growing economic relationship with the capitalist European economies. A series of factors in the beginning of the nineteenth century, like the changes in Levant-Europe trade networks, the effects of 1838 Ottoman-English and other Commercial Treaties and the spread of steam navigation in international trade, paved the way for the mentioned transformation. During the course of the century, production relations in Ottoman agricultural and industrial sectors, which had never seen before, came on the scene. In agricultural sector, production for world markets gained importance; the quantity and the quality of the traditional agricultural export products increased. Private ownership relations in agriculture were put on the agenda. In manufacturing sector, the guild tradition lost its former importance. In mid- century, an attempt by the state for industrialisation failed. In time, private industry rose with workshop-factory type production. However, it was not yet possible to speak about a precise industrial sector. At the end of the century, the Ottoman Empire had taken its place within the world economy as an exporter of agricultural products and raw materials and as an importer of manufactured goods. Economic change brought with it social changes; changes in living styles and consumption habits appeared for particular components of the population. The economic difference between the Muslim and non-Muslim components of the population gradually widened in favour of 263the second group during the course of the century. The native non-Muslims, who were able to contact with European markets more easily and who could come under the protection of a European state when needed, participated in the economic life during the process of integration of Ottoman economy. However, the same thing did not happened for the Muslim-Turkish component that easily. Geography, transportation and communication opportunities, population structure, and their regional differences too, played a determining role on the economic transformation. In the study, these general patterns are attempted to be observed in the light of the English Consular Reports of the period, Parliamentary Papers, Accounts and Papers (1839-1914), Commercial Reports from Consular Offices in Turkey. The first chapter is about the geographical and population structure of and the transportation and communication developments in Anatolia of the period. The second chapter deals with the effects of the coming in force of 1838 Commercial Treaty and the prevalence of steam navigation in Ottoman waters like it did in all over the world. The effects of these two factors increased the volume of trade of the Anatolian port cities in a considerable way. Following the port cities, the cities of interior regions encountered with new patterns of consumption and production. Besides the detailed and comprehensive tables for trade and for the traffic of steam and sail ships of the ports, the story of the rise of the port cities is also presented here. The third chapter is about changes and policies in the agricultural sector during the century. However, the main stress is on mechanisation in 264agriculture and is treated in a detailed way. In a similar way, the fourth chapter deals with the changes and policies in the industrial sector. Here, the arguments which have been going on in secondary literature on the question of whether the Ottoman“manufacturing”sector collapsed is evaluated with the data in the Consular Reports on various“production types”. In addition, information on state industry and policies, and private industry is given. Detailed information on industrial establishments of Anatolia of the period, other than big centres like İstanbul and İzmir, which is not mentioned much in the secondary literature is also presented. 265
Benzer Tezler
- Yahya Kemal'de bedii tefekkür unsurları: 1 Kendi Gök Kubbemiz'de duygu
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ÖZBALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SADIK K. TURAL
- İşletmelerin sosyal sorumlulukları kuram ve bazı iş örgütlerinde bir uygulama
Başlık çevirisi yok
GÜLÜMSER KESKİN
- Kandida'ların tiplendirilmesinde rutin testlerin uygulanması ve salgısal asid proteinaz enziminin saptanması
Başlık çevirisi yok
HALE ELNAHİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1988
MikrobiyolojiGazi ÜniversitesiMikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMRA KUŞTİMUR
- Ondokuzuncu yüzyıl sonunda ve yirminci yüzyıl başında İngiliz romanında kadın sorununa bakış açıları
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP ERGÜN
Doktora
Türkçe
1988
İngiliz Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SENCER TONGUÇ
- Sağlık hizmetleri pazarlamasında ürün politikası ve ürün hattı yönetimi: Teori ve vak'alarla analiz
Product line policy and product line management in health care marketing: Analysis by theory and cases
ŞULE BOLAK ÖZBAŞAR