Employee proactive behavior: A followership theory perspective
Çalışan proaktif davranışı: Takipçilik teorisi perspektifi
- Tez No: 948846
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GAYE KARAÇAY AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Duygusal bağlılık, Güçlendirici liderlik, Proaktif işyeri davranışı, Yetenek yönetimi, Yönlendirici liderlik, Örgütsel davranış, İşle bütünleşme, İşten ayrılma niyeti, Affective commitment, Empowering leadership, Proactive work behavior, Talent management, Directive leadership, Organizational behavior, Work engagement, Turnover intention
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, örgütsel bağlamda çalışanların proaktif davranışlarını açıklamak amacıyla liderlik tarzları, çalışan tutumları ve yönetsel uygulamaların etkilerini bir arada değerlendiren çok düzeyli bir model önermektedir. Takipçilik Teorisi'ne dayanan bu model, yalnızca lider davranışlarına odaklanmanın ötesine geçerek; liderlik, örgütsel uygulamalar ve çalışan davranışı arasında kavramsal bir köprü kurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada güçlendirici liderlik, yönlendirici liderlik, işe adanmışlık, duygusal bağlılık, işten ayrılma niyeti, yetenek yönetimi uygulamaları ve proaktif davranış arasındaki doğrudan, dolaylı ve etkileşimsel ilişkiler incelenmiştir. Veriler, Türkiye'de faaliyet gösteren 64 şirkette çalışan 335 çalışan ve 64 insan kaynakları yöneticisinden toplanmıştır. Veri yapısı iç içe geçmiş (nested) olduğundan analiz sürecinde çok düzeyli yapısal eşitlik modellemesi, hiyerarşik doğrusal modelleme, çok düzeyli moderasyon analizi ve gerekli koşul analizi gibi ileri düzey teknikler kullanılmıştır. Bulgular, güçlendirici liderliğin proaktif davranış üzerinde doğrudan olumlu bir etkisi olduğunu; yönlendirici liderliğin ise anlamlı bir doğrudan etki göstermediğini ortaya koymuştur. Yetenek yönetimi uygulamaları, her iki liderlik tarzının etkisini güçlendiren önemli bir bağlamsal unsur olarak öne çıkmıştır. İşe adanmışlık pozitif; işten ayrılma niyeti ise negatif yönlü aracı etki göstermiştir. Duygusal bağlılık anlamlı bir aracı rol sergilememiş; bu da proaktif davranış üzerindeki varsayılan etkisinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çok düzeyli bir bakış açısıyla geliştirilen bu çalışma, liderlik tarzları, çalışan tutumları ve yönetsel uygulamaların proaktif davranış üzerindeki etkilerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak kuramsal, metodolojik ve pratik katkılar sunmaktadır. Takipçilik Teorisi ekseninde bireysel ve örgütsel düzeydeki etkileşimleri yansıtan özgün bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study proposes a multilevel model to explain employees' proactive behavior in organizational contexts by jointly examining the effects of leadership styles, employee attitudes, and managerial practices. Grounded in Followership Theory, the model moves beyond a sole focus on leader behaviors and builds a conceptual bridge between leadership, organizational practices, and employee behavior. The study explores the direct, indirect, and interactional relationships between empowering leadership, directive leadership, work engagement, affective commitment, intention to quit, talent management practices, and proactive behavior. Data were collected from 335 employees and 64 human resource managers across 64 companies operating in Türkiye. Given the nested data structure, the analysis employed advanced techniques including multilevel structural equation modeling (SEM), hierarchical linear modeling (HLM), multilevel moderation analysis, and necessary condition analysis (NCA). The findings reveal that empowering leadership has a direct positive effect on proactive behavior, whereas directive leadership does not show a significant direct effect. Talent management practices emerged as a key contextual factor that strengthens the impact of both leadership styles. Work engagement positively mediated the relationship between leadership and proactive behavior, while intention to quit served as a negative mediator. Affective commitment did not exhibit a significant mediating effect, calling into question its presumed role in proactive behavior. By adopting a multilevel perspective, this study provides theoretical, methodological, and practical contributions by offering a holistic understanding of how leadership styles, employee attitudes, and managerial practices shape proactive behavior. It presents an integrated framework that captures the interplay between individual-level and organizational-level influences, while emphasizing employee subjectivity through the lens of Followership Theory.
Benzer Tezler
- Yönetici çalışan etkileşiminin çalışan performansına etkisi: Örgüt iklimi ve çalışan proaktif davranışının rolü
Effect of manager-employee interaction on employee performance: The role of organizational climate and employee proactive behavior
NESLİHAN LATİFOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
İşletmeGebze Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH ZEKİ İMAMOĞLU
- Örgütsel adalet ve çalışan ses davranışı arasındaki ilişkide psikolojik iyi oluş ve proaktif kişiliğin rolü
The role of psychological well-being and proactive personality in the relationship between organizational justice and employee voice behavior
MELTEM TURAN AYDIN
Doktora
Türkçe
2025
İşletmeRecep Tayyip Erdoğan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLER DİNÇEL YANIK
- İş yükümlülüğü ve çalışanın işyeri çıktıları ilişkisi: Proaktif kişilik, işte serpilme ve ses davranışının düzenleyici aracı etkisi
The relationship between job engagement and workplace outcomes of employee: The moderated mediation effect of proactive personality, flourishing at work and voice behavior
KÜBRA SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeKaradeniz Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN ÖZYILMAZ
- Çalışan ses davranışının öncülleri ve ardılları
Antecedents and consequences of employee voice behavior
YASEMİN ÇELİK
Doktora
Türkçe
2023
İşletmeSüleyman Demirel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN UZUNBACAK
- Güçlendirici liderliğin proaktif davranışlar üzerindeki etkisinde güç mesafesi eğiliminin düzenleyici rolü araştırması
A research on the moderating role of power distance orientation on the effect of empowering leadership on proactive behaviors
AKIN ABUL