Biyoklimatik tasarım kriterleri kapsamındageleneksel türk evinin incelenmesi
Examination of the traditional turkish house within the scope of bioclimatic design criteria
- Tez No: 952559
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖZDE ÇAKIR KIASIF
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk Evi, Biyoklimatik Tasarım, Sürdürülebilir Mimarlık, Pasif İklimlendirme, Çağdaş Mimari, Traditional Turkish House, Bioclimatic Design, Sustainable Architecture, Passive Cooling Strategies, Contemporary Architecture
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık ve Yapılı Çevre Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesini temsil eden geleneksel Türk evlerinin biyoklimatik tasarım kriterleri açısından değerlendirilmesini ve bu yapıların çağdaş mimari tasarımlara katkı potansiyelini irdelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda Karadeniz (Safranbolu), Marmara (Cumalıkızık), Ege (Şirince), Akdeniz (Kaleiçi), İç Anadolu (Beypazarı), Doğu Anadolu (Kemaliye) ve Güneydoğu Anadolu (Mardin) bölgelerindeki örnek yerleşimler incelenmiştir. Araştırmada, nicel veri toplama yöntemi olarak anket kullanılmış ve bu yolla veri seti oluşturulmuştur. Anket formu, konuya ilişkin uzmanlık sahibi 80 katılımcıya uygulanmış; fiziksel çevre parametreleri (topografya, iklim, bitki örtüsü) ile yapılı çevre parametreleri (bina konumu, yönlendirme, bina formu ve hacmi, bina kabuğu, bina aralıkları) 5'li Likert ölçeği üzerinden değerlendirilmiştir. Verilerin dağılımı Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile analiz edilmiş; tüm parametrelerde p<0.001 düzeyinde anlamlılık elde edilerek normal dağılım koşulunun sağlanmadığı belirlenmiştir. Bu nedenle, analizlerde parametrik olmayan istatistiksel yöntemler tercih edilmiş; gruplar arası karşılaştırmalarda Kruskal-Wallis H testi, anlamlı fark saptanan durumlarda ise Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. Anketin iç tutarlılığı Cronbach's Alpha katsayısı ile değerlendirilmiş ve 0.707 değeri ile ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Kruskal-Wallis H testi sonuçları, incelenen sekiz biyoklimatik parametreden yedisinde bölgeler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunduğunu göstermiştir. Ancak iklimsel parametreye ilişkin analizde (KW = 5.597; p = 0.470), bölgeler arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Bu durum, katılımcıların iklimsel özellikleri benzer düzeyde değerlendirdiklerini ve bu parametrede bölgesel fark algısının belirginleşmediğini göstermektedir. Detaylı değerlendirme amacıyla yapılan Mann-Whitney U testlerinde, bölgeler arası tüm ikili karşılaştırmalarda p<0.05 düzeyinde anlamlı farklar tespit edilmiştir. Bu durum, geleneksel konut dokularının biyoklimatik kriterler açısından bölgesel olarak farklılaştığını ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, geleneksel Türk evlerinin bulundukları bölgenin iklimsel ve çevresel koşullarına uyumlu olarak şekillendiğini; enerji etkin, pasif iklimlendirme stratejileriyle donatılmış ve sürdürülebilir nitelikler taşıyan yapı örnekleri sunduğunu göstermektedir. Topografyaya uyum,iklimsel, bina yönlendirmesi, bina konumu, bina formu ve hacmi, bina kabuğu ve bina aralıkları,bitki örtüsü gibi parametreler, bu yapıların çağdaş mimari açısından önemli bir referans değeri taşıdığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, geleneksel konutların sunduğu biyoklimatik tasarım ilkelerinin çağdaş mimari projelerde dikkate alınması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate traditional Turkish houses, representing the seven geographical regions of Türkiye, in terms of bioclimatic design criteria and to examine their potential contribution to contemporary architectural design practices. Within this scope, exemplary settlements located in Karadeniz (Safranbolu), Marmara (Cumalıkızık), Aegean (Şirince), Mediterranean (Kaleiçi), Central Anatolia (Beypazarı), Eastern Anatolia (Kemaliye), and Southeastern Anatolia (Mardin) were examined. A quantitative research method was adopted, and data were collected through a structured questionnaire. The questionnaire was administered to 80 participants with expertise in the field. The evaluation was based on bioclimatic design parameters related to the physical environment (topography, climate, vegetation) and the built environment (building location, orientation, building form and volume, building envelope, and spacing between buildings), using a 5-point Likert scale. The distribution of the data was analyzed through Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests; results indicated non-normal distribution for all parameters (p<0.001). Therefore, non-parametric statistical methods were applied. Kruskal-Wallis H test was used for intergroup comparisons, and Mann-Whitney U test was conducted for parameters with significant differences. The internal consistency of the questionnaire was tested with Cronbach's Alpha, which yielded a coefficient of 0.707, indicating an acceptable level of reliability. The Kruskal-Wallis H test results revealed statistically significant differences between the regions for seven of the eight bioclimatic parameters. However, no significant difference was found for the climatic parameter (KW = 5.597; p = 0.470), suggesting that participants evaluated climatic features at similar levels across regions. Mann-Whitney U test results indicated statistically significant differences (p<0.05) in all pairwise regional comparisons, emphasizing the variation in regional residential patterns in terms of bioclimatic criteria. The findings indicate that traditional Turkish houses were shaped in harmony with the climatic and environmental conditions of their respective regions, offering sustainable, energy-efficient structures incorporating passive climate control strategies. Parameters such as topographical adaptation, climate-conscious orientation, building location, form and volume, building envelope, spacing, and vegetation demonstrate that these structures serve as valuable references for contemporary architectural design. In conclusion, it is recommended that the bioclimatic principles embodied in traditional housing be considered in the development of contemporary architectural projects.
Benzer Tezler
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
Doktora
Türkçe
1987
Çevre MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN GÜLTEKİN
- Fiziksel planlamada biyoklimatik veriler kullanarak biyokonforun oluştrulması üzerine Fethiye merkezi yerleşimi üzerinde araştırmalar
Research in physical planning to obtain biocomfort by using bioclimatic values in the case of Fethiye central location
İSMAİL ÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLÇİN ASLANBOĞA
- Tekirdağ İli biyoklimatolojik değerlerinin şaraplık üzüm çeşitlerinde gelişme, verim ve kalite üzerine etkileri
Effects of bioclimatological values of Tekirdağ on growth, yield and quality of wine grapevine cultivars
DEMİR KÖK
- Türkiye'de sarıçam (Pinus sylvestris L. ) tohumu üzerine teknolojik araştırmalar
Technological studies on scots pine (Pinus sylvestris L. ) seeds in Turkey
FAHRETTİN TİLKİ
Doktora
Türkçe
2002
Ormancılık ve Orman Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. C. ÜNAL ALPTEKİN