Geri Dön

Gavsî'nin Necâtü'l-Hâlikîn isimli mesnevisi

The mesnevi titled Necâtü'l-Hâlikîn by Gavsî

PDF İndir

  1. Tez No: 954357
  2. Yazar: HAYRETTİN CAN AYTEPE
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MELİKE GÖKCAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışmada, Gavsî mahlasını taşıyan müellife ait Necâtü'l-Hâlikîn adlı mesnevî, şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. Eserin, Millet Kütüphanesi A.E. Manzum Koleksiyonu'nda yer alan tek nüshası esas alınarak metnin yapısı ve tertibi değerlendirilmiştir. Müellifin bağlılıkla andığı Şeyh Üveys aracılığıyla Halvetîyye tarîkatının, literatürde görece daha az işlenen kollarından biri olan Asâliyye şubesine mensubiyeti tespit edilmiştir. Tez kapsamında, başta şair tezkireleri olmak üzere dönemin kaynaklarında kapsamlı bir tarama yapılmış; müellifin daha önce kayda geçmemiş özgün bir şahsiyet olduğu anlaşılmıştır. Eserin daha önce herhangi bir çalışmaya konu olmamış olması, hem metnin hem de müellifin değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Çalışmada metin merkezli çözümleme yöntemi benimsenmiş; eser şekil, yapı ve içerik yönünden bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Mesnevî, Halvetîyye tarîkatına mensup otuz kutbun manevî vasıflarının sırasıyla anlatıldığı tasavvufî bir yapı arz etmektedir. Ayrıca eserde, tasavvufî seyrin aşamaları, müridin kemale eriş süreci ve tarîkata bağlılığın anlamı gibi temalar ön plana çıkmaktadır. Çalışmamızda ele alınan Necâtü'l-Hâlikîn, sadece bireysel tasvirlere değil, aynı zamanda Halvetîyye geleneğinin düşünce yapısına, manevî hiyerarşisine ve tarîkat terminolojisine de ışık tutan çok katmanlı bir yapı sunmaktadır. Bu bağlamda, klasik Türk edebiyatında tasavvufî mesnevîlerin işlevi, anlam katmanları ve tarîkat yapısıyla kurduğu ilişki üzerine yapılacak yeni değerlendirmelere katkı sunulması amaçlanmıştır.

Özet (Çeviri)

This study examines the mesnevi titled Necâtü'l-Hâlikîn, authored by a poet bearing the pen name Gavsî, in terms of its form and content. The analysis is based on the single manuscript copy held in the A.E. Manzum Collection of Millet Library. It has been determined that the author, who frequently mentions Şeyh Üveys with reverence, belonged to the Asâliyye branch of the Halvetîyye order—one of its lesser-known sub-branches in the literature. Extensive research was conducted across period sources, including major biographical dictionaries, and it was concluded that the author is an original figure not previously recorded. The fact that this work has not been previously studied necessitated a comprehensive evaluation of both the text and its author. A text-based analytical method was adopted and the work was examined through an integrative approach in terms of form, structure, and content. The mesnevi presents a Sufi structure in which the spiritual attributes of thirty prominent figures affiliated with the Halvetîyye order are conveyed in sequence. Furthermore, themes such as the stages of the spiritual journey, the disciple's path to perfection, and devotion to the order are prominently featured. The work provides insight not only into individual portrayals but also into the intellectual framework, spiritual hierarchy, and terminology of the Halvetîyye tradition. In this regard, it aims to contribute to new evaluations on the function, layers of meaning, and structural reflections of Sufi mesnevis within classical Turkish literature.

Geri Dön