Fergana vadisi örneğinde Sovyet Demarkasyon politikalarının günümüz orta Asya sınır problemleri üzerinde etkileri
The effects of Soviet Demarcation policies on contemporary Central Asian border issues: The case of the Fergana valley
- Tez No: 954457
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ VALERIY MORKVA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, Siyasal Bilimler, International Relations, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Devlet sınırlarının, ülkeler arasındaki ilişkileri etkileyen önemli faktörlerden biri olduğu bilinmektedir. Sovyetler Birliği sonrası dönemde Orta Asya Cumhuriyetleri, SSCB'den miras kalan çok sayıda sınır ve toprak sorunuyla karşı karşıya kalmıştır çünkü Sovyetler Birliği döneminde sınırlar toplumsal gerçekliklerle örtüşmeyen şekilde ve sosyo-kültürel dinamikler göz ardı edilerek merkerziyetçi bir anlayışla çizilmiştir. Ayrıca Sovyet iktidarının çeşitli hedef ve çıkarları doğrultusunda defalarca şekillendirilmesi, Orta Asya Cumhuriyetlerinin ve özellikle Fergana Vadisi ülkelereinin ileride on yıllarca süren sınır ihtilaflarına zemin hazırlamıştır. Sınır belirlenmesinin uzun yıllar boyunca gerçekleştirilememesi, karşılıklı yararlanma ilkesine dayalı bölgesel işbirliği için elverişli koşulların oluşturulmasını engelleyen en güncel sorunlardan biri olmaya devam etmiştir. Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan arasındaki sınır ihtilaflarının çözüm süreci, Sovyet dönemine ait belgeler ve haritalar nedeniyle daha da karmaşık hale gelmişti. Bu haritalarda Fergana Vadisi'nin sınırları farklı şekillerde gösterilmektedir, zira bölgeye ait topraklar 1920'ler, 1950'ler ve 1980'lerde birkaç kez yeniden düzenlenmişti. Bu bağlamda, her bir ülke sınır anlaşmazlıklarını çözmeye odaklanırken, kendisine avantaj sağlayan belgeleri referans olarak kullanmıştır. Sonuç olarak, bu ülkeler arasındaki sınırlar yalnızca kısmen belirlenmiş olup, uzun yıllar boyunca birçok ihtilaflı bölge varlığını sürdürmüştür. Sovyetler Birliğinin dağılması sadece eski SSCB'de değil, küresel ölçekte derin jeopolitik değişikliklere yol açan dünya çapında önemli tarihi olaylarından biri olmuştur. Yanı sıra, bu dağılma eski SSCB ülkeleri arasındaki sınırların belirlenmesi de dâhil olmak üzere bir dizi önemli gelişmelere yol açmıştır. Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan olmak üzere eski Orta Asya Sovyet Cumhuriyetlerinin 1920-30'larda Sovyet iktidarı tarafından ulusal ve bölgesel devlet sınırlandırılmasının bir sonucu olarak kurulduğu bilinen bir gerçektir. Bu cumhuriyetlerinin sınır çizgileri nitelik olarak koşulluydu ve tarih ve kültürün özelliklerini göz önünde bulundurmaksızın belirlenmişti. SSCB'nin çözülmesinden ve bu cumhuriyetlerin siyasi bağımsızlıklarını kazanmasından sonra yeni milli devlet formasyonları kurma süreci başlamıştır. Orta Asya Cumhuriyetleri, arasındaki sınırların belirlenmesi gibi alanları da kapsayan devletlerarası ilişkiler mekanizmasını şekillendirmeye başlamışlardır. Bu süreç kolay olmamıştır ve bunun başlıca iki nedeni, Sovyet iktidarının ilk yıllarında Orta Asya sosyalist cumhuriyetlerinin yapay olarak yapılandırılması ve sonraki yıllarda izlenen politikalardır. Sovyetler Birliği'nin dağılması, eski Sovyet cumhuriyetleri arasında günümüze dek süregelen sınır sorunlarının temelini oluşturmuştur. Bu tarihsel olay yalnızca Orta Asya bölgesini değil, küresel jeopolitik yapıyı da derinden etkilemiştir. Sovyetler döneminde merkezî otorite olan Kremlin'in zaman zaman ülkelerin haritalarında değişiklik yapması, bağımsızlık sonrası dönemde toprak sınırlarının belirlenmesinde ciddi sorunlara yol açmıştır. Bugünkü Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Türkmenistan gibi Orta Asya devletleri 1920–1930'lu yıllarda kurulmuş; ancak bu dönemde çizilen sınırlar büyük ölçüde varsayımsal olup, kesin ve detaylı biçimde belirlenmemiştir. Sınırlar oluşturulurken bölgedeki etnik, kültürel ve tarihsel yapılar göz ardı edilmiş, merkeziyetçi ve homojenleştirici bir anlayış benimsenmiştir. Sovyetler, ortak kimlik oluşturma politikası çerçevesinde etnik grupları yerlerinden ederek farklı sosyalist cumhuriyetlere yerleştirmiştir. Bu politika sonucunda sınırlar belirsizleşmiş ve günümüzde Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan arasında yaşanan sınır temelli sorunlara zemin hazırlanmıştır.
Özet (Çeviri)
State borders are among the most critical factors influencing inter-state relations. In the post-Soviet period, the Central Asian republics have faced numerous border and territorial problems inherited from the USSR, as the borders were drawn in a manner, which did not correspond to social realities and ignored socio-cultural dynamics. Furthermore, multiple adjustments of the borders in line with the various goals and interests of the Soviet government has paved the way for decades-long border disputes in the Central Asian geography, especially in the Fergana Valley. The lack of border demarcation for many years has remained one of the most persistent problems preventing the creation of favorable conditions for regional cooperation based on the principle of mutual benefit. The process of resolving border dipsutes between Kyrgyzstan, Uzbekistan and Tajisikistan was further complicated by the Soviet-era documents such as maps, which show the borders of the Fergana Valley in different ways, as the territory of the region was reshaped several times in 1920s, 1950s and 1980s. In this context, each country of the relevant region operated with more beneficial maps while resolving border disputes. As a result, the borders between these countries have been demarcated only partially and included several disputed territories. The dissolution of the Soviet Union in 1991, a global turning point, triggered profound geopolitical changes and brought these unresolved issues to the forefront. The Central Asian republics – Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, Uzbekistan, and Tajikistan – had originally been established in the 1920-30s through Soviet national delimitation. However, the boundaries of these republics were presumptive, lacking precision and often ignoring ethnic, cultural, and historical realities. After independence, the republics began constructing new state institutions and mechanisms of inter-state relations, including border demarcation. This process proved difficult due to the artificial character of earlier Soviet borders and subsequent policies that reshaped them. The Kremlin periodically altered administrative boundaries, which later complicated post-independence territorial settlements. While the republics formally existed from the interwar period onward, their borders were never drawn in a definitive or consistent way. Soviet policies aimed at creating a homogenized socialist identity often included relocating ethnic groups across republics, further blurring territorial lines. These measures produced ambiguous borders that continue to underlie present disputes, particularly among Kyrgyzstan, Uzbekistan, and Tajikistan in the Fergana Valley.
Benzer Tezler
- 17.yy. sonundan 20. yy. başına kadar yaşayan Fergâna muhiti şairleri
The life and works of poets Ferghana region (late 17th century to early 20th century)
EMİNE KIZILTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıFatih ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NODİRKHON KHASANOV
- Sinop yarımadasının florası üzerinde bir araştırma
A floristic research in the Sinop peninsula
FERGAN KARAER
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
BotanikOndokuz Mayıs ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHMUT KILINÇ
- Diabetes mellitus' un tipine, yaşa, cinse ve komplikasyonlara dağılımı bakımından değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
SEVİM FERGAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1993
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıSağlık BakanlığıDahiliye Ana Bilim Dalı
DR. HİKMET YURTSEVER
- Kelkit vadisinin flora ve vejetasyonu üzerinde bir araştırma
A Research on the flora and vegetation of Kelkit valley
FERGAN KARAER