Tip 1 diyabetli ergenlerde algılanan helikopter ebeveynlik ile diyabet yönetim ve öz yeterlilik, ilaç uyumu, psikolojik sağlamlık ve anksiyete/depresyon arasındaki ilişki
The relationship between perceived helicopter parenting and diabetes management and self-efficacy, medication adherence, psychological resilience, and anxiety/depression in adolescents with Type 1 diabetes
- Tez No: 956108
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA SUBAŞI TURGUT, DR. ÖĞR. ÜYESİ MASUM ÖZTÜRK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, helikopter ebeveynlik, ilaç uyumu, tedavi uyumu, öz yeterlilik, psikolojik sağlamlık, Diabetes Mellitus, helicopter parenting, medication adherence, treatment adherence, self-efficacy, psychological resilience
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Tip 1 diyabet tanılı ergenlerde ilaç uyumu; hastalığın yönetimi, uzun vadeli komplikasyonların önlenmesi ve optimal glisemik kontrolün sağlanmasında kritik bir belirleyicidir. Bu uyum sürecinde ergenlerin bireysel dinamiklerinin yanı sıra ebeveyn tutumları da önemli rol oynamaktadır. Bu bağlamda çalışmamız, hem ilaç uyumunu etkileyebilecek bireysel (öz yeterlilik, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık) faktörleri hem de algılanan helikopter ebeveynlik tutumunun ilaç uyumu, diyabet yönetimi ve öz yeterliliği, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık üzerindeki rolünü bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışma, 12–18 yaş arası Tip 1 Diabetes Mellitus (DM) tanılı 142 ergenin katılımıyla, Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'nde yürütülmüştür. Katılımcılara; Morisky Tedavi Uyum Ölçeği, Tip 1 Diyabeti Olan Ergenlerde Diyabet Yönetimi Öz Yeterlilik Ölçeği, Hastane Anksiyete-Depresyon Ölçeği, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Algılanan Helikopter Ebeveynlik Tutum Ölçeği uygulanmıştır. Bulgular: Korelasyon analizinde, ilaç uyumu ile psikolojik sağlamlık (r=0,488; p<0,001) ve diyabet öz yeterlilik düzeyi (r=−0,501; p<0,001) arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. İlaç uyumu ayrıca anksiyete düzeyi ile negatif yönde anlamlı ilişkilidir (r=−0,242; p=0,004). Algılanan anne helikopter ebeveynlik ile depresyon (r=0.177,p=0.037) ve anksiyete (r=0.207,p=0.014) arasında pozitif yönde zayıf ancak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca algılanan baba helikopter ebeveynlik ile depresyon (r=0.185,p=0.029) arasında da pozitif yönde zayıf ancak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. İlaç uyum düzeyine göre yapılan grup analizinde, diyabet yönetimi öz yeterliliği, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık arasında anlamlı farklar saptanmıştır (p<0,001). Yüksek uyum grubunda öz yeterlilik ve psikolojik sağlamlık düzeyleri daha yüksek, anksiyete ve depresyon düzeyleri ise anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur. Çoklu lineer regresyon analizinde, ilaç uyumu üzerinde anlamlı etkisi olan değişkenler psikolojik sağlamlık (β=0,046; p=0,007), diyabet yönetim öz yeterlilik (β=−0,035; p=0,002) ve anksiyete düzeyleri (β=−0,085; p=0,015) olarak belirlenmiştir. İlaç uyumu ile helikopter ebeveynlik alt boyutları arasındaki ilişkilere bakıldığında ilaç uyumu puanları ile anne temel güven (r=−0,167; p=0,048), anne etik (r=−0,181; p=0,032), baba temel güven (r=−0,194; p=0,022) ve baba etik (r=−0,186; p=0,028) alt boyutları arasında zayıf ancak istatistiksel olarak anlamlı negatif ilişkiler saptanmıştır . Sonuç: Çalışmamızda ilaç uyumu ile diyabet yönetimi öz yeterliliği, psikolojik sağlamlık ve anksiyete düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. İlaç uyum düzeyine göre yapılan grup analizinde ise düşük uyum grubunda önemli ölçüde daha yüksek depresyon seviyeleri saptanmıştır. Ayrıca helikopter ebeveynlik ölçeğinin alt boyutlarıyla ilaç uyumu arasında da anlamlı korelasyonlar saptanmıştır. Sonuçlarımız, Tip 1 DM'nin yönetiminde bireysel faktörlerin yanı sıra ebeveyn tutumlarının da belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Bu doğrultuda helikopter ebeveynlik, psikolojik sağlamlık, anksiyete, depresyon ve öz yeterliliği hedef alan terapötik müdahalelerin, tedavi uyumunu arttırmada katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: Medication adherence in adolescents diagnosed with Type 1 diabetes is a critical determinant for disease management, prevention of long-term complications, and achieving optimal glycemic control. In this adherence process, parental attitudes play an important role alongside the individual dynamics of adolescents. In this context, our study aims to examine, with a holistic approach, both individual factors (self-efficacy, anxiety, depression, and psychological resilience) that may affect medication adherence and the role of perceived helicopter parenting on medication adherence, diabetes management, self-efficacy, anxiety, depression, and psychological resilience. Material and methods: This cross-sectional study was conducted at the Pediatric Endocrinology Outpatient Clinic of Dicle University Faculty of Medicine Children's Hospital, with the participation of 142 adolescents aged 12–18 diagnosed with Type 1 Diabetes Mellitus (DM). The participants completed the Morisky Treatment Adherence Scale, the Diabetes Management Self-Efficacy Scale for Adolescents with Type 1 Diabetes, the Hospital Anxiety and Depression Scale, the Child and Adolescent Psychological Resilience Scale, and the Perceived Helicopter Parenting Attitude Scale. Results: In correlation analyses, significant relationships emerged between medication adherence and psychological resilience (r = 0.488; p < 0.001) and between medication adherence and diabetes self-efficacy level (r = −0.501; p < 0.001). Medication adherence was also significantly negatively correlated with anxiety level (r = −0.242; p = 0.004). Perceived maternal helicopter parenting showed weak but significant positive correlations with depression (r = 0.177; p = 0.037) and with anxiety (r = 0.207; p = 0.014). Perceived paternal helicopter parenting exhibited a weak but significant positive relationship with depression (r = 0.185; p = 0.029). In group analyses based on levels of medication adherence, significant differences were found in diabetes management self-efficacy, anxiety, depression, and psychological resilience (p < 0.001). The high-adherence group displayed higher self-efficacy and psychological resilience levels, while their anxiety and depression levels were significantly lower. In multiple linear regression analysis, variables with significant effects on medication adherence were identified as psychological resilience (β = 0.046; p = 0.007), diabetes management self-efficacy (β = −0.035; p = 0.002), and anxiety levels (β = −0.085; p = 0.015). Examining relationships between medication adherence and helicopter parenting subdimensions, medication adherence scores showed weak but statistically significant negative correlations with maternal basic trust (r = −0.167; p = 0.048), maternal ethics (r = −0.181; p = 0.032), paternal basic trust (r = −0.194; p = 0.022), and paternal ethics (r = −0.186; p = 0.028). Conclusion: In our study, significant relationships were identified between medication adherence and diabetes management self-efficacy, psychological resilience, and anxiety levels. In the group analysis by adherence level, the low-adherence group exhibited markedly higher depression levels. Additionally, significant correlations were observed between subdimensions of the helicopter parenting scale and medication adherence. Our findings indicate that, alongside individual factors, parental attitudes also act as determinants in the management of Type 1 DM. Accordingly, therapeutic interventions targeting helicopter parenting, psychological resilience, anxiety, depression, and self-efficacy may contribute to improving treatment adherence.
Benzer Tezler
- Tip 1 diyabetli çocuk ve ergenlerde glikoz regülasyonunu etkileyen psikososyal faktörlerin değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
MUKHTAR MURSALLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF YASİN GÜMÜŞ
- Tip 1 diabetli çocuk ve ergenlerde psikiyatrik komorbidite sıklığı ve özelliklerinin incelenmesi
Investigation of psychiatric comorbidity frequency and characteristics of type 1 diabetic children and adolescents
HACER RÜZGAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2008
PsikiyatriUludağ ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YEŞİM TANELİ
- Tip-I diyabet tanısı almış çocuklar ile ailelerinin, hastalığa uyum süreci ve hastalığı kabul düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of adaptation period and adjustment level to disease, in juvenile diabetic children and in their families
SİNEM ÜSTÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
PsikolojiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Eğitimi ve Danışmanlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİZE DİLEK GÜLDAL
- Tip 1 diyabetli çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinde KOVID-19 pandemi sürecinde anksiyete, algılanan stres, stresle başa çıkma tutumları, duygu düzenleme ve psikolojik dayanıklılık ilişkilerinin incelenmesi
Examination of the relationship between anxiety, perceived stress, strategies of coping with stress, emotion regulation and psychological resilience in parents of children with type 1 diabetes during COVID-19 pandemic
ÖZGE MERVE TÜRK
- Tip II diyabetli hastalarda diyabet belirtileri kontrolü
Control of diabetes symptoms in type II diabetics
NADİRE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
HemşirelikMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATMA BİRGİLİ