Belâgat kavramlarının Esâsü'l-Belâğa'daki lügavî dayanakları
The lexical foundations of rhetorical concepts in Esâsü'l-Belâğa
- Tez No: 961544
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZZAT ASSAYEDAHMED
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Arap Dili ve İslami ilimler alanında derin bir etkiye sahip olan Ebû'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî'nin (ö. 538/1144)“Esâsü'l-Belâğa”adlı eserindeki belâgat kavramlarının lügavî (sözlük temelli) dayanaklarını kapsamlı şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Zemahşerî, kelâmî arka planı Muʿtezilîlik olmakla birlikte, özellikle dil ve tefsir alanındaki eserleriyle mezhep sınırlarının ötesine geçen önemli bir otoritedir.“Esâsü'lBelâğa”eseri, sadece alfabetik düzenlenmiş bir sözlük olmaktan çok, kelimelerin anlam katmanlarını, mecazî ve istiâreli kullanımlarını, edebî sanatlarla ilişkilerini ve Kur'an'daki belâgî örnekleri ışığında derinlemesine analiz eden özgün bir kaynaktır. Tez kapsamında, özellikle meʿânî ilminin temel unsurları olan haber ve inşâ cümleleri ekseninde Zemahşerî'nin lügat merkezli belâgat yaklaşımları ele alınacaktır. İncelenen kavramlar, lügavî, ıstılahî ve Kur'ânî bağlamda çok yönlü olarak değerlendirilerek, Zemahşerî'nin dil felsefesi, kelime anlayışı ve belâgî tutumu sistematik biçimde ortaya konacaktır. Bununla birlikte çalışma, sadece metnin filolojik çözümlemesini yapmakla kalmayıp, aynı zamanda Zemahşerî'nin düşünce yapısını, dil hassasiyetini ve retorik derinliğini günümüz akademik literatürüne kazandırmayı da hedeflemektedir. Böylelikle,“Esâsü'l-Belâğa”eseri, klasik Arap belâgatı araştırmalarında vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olarak konumlandırılacaktır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to comprehensively examine the lexical (dictionary-based) foundations of the rhetoric concepts in Ebû'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer ezZemahsharî's (d. 538/1144) work Esâsü'l-Belâğa, a figure who has had a profound impact in the fields of Arabic Language and Islamic studies. Although Zemahsharî's theological background is rooted in Muʿtezilism, he stands as a significant authority whose works in language and Qur'anic exegesis transcend sectarian boundaries. The work Esâsü'l-Belâğa is an original resource that goes beyond being a merely alphabetically arranged dictionary, deeply analyzing the layers of meanings of words, their metaphorical and allegorical uses, their relationship with literary arts, and Qur'anic rhetorical examples. Within the scope of the thesis, Zemahsharî's lexicon-centered rhetorical approaches will be discussed particularly around the core elements of the science of maʿânî (meanings), namely khabar (report) and inshâʾ (composition) sentences. The concepts examined will be evaluated from lexical, terminological, and Qur'anic perspectives in a multi-dimensional manner, systematically revealing Zemahsharî's philosophy of language, understanding of words, and rhetorical stance. Moreover, this study does not merely provide a philological analysis of the text but also aims to contribute Zemahsharî's intellectual structure, linguistic sensitivity, and rhetorical depth to contemporary academic literature. Thus, Esâsü'lBelâğa will be positioned as an indispensable reference in classical Arabic rhetoric research.
Benzer Tezler
- Die Suche nach einer terminologischen Äquivalenz zum Begriff Der Metapher im Türkischen durch Vergleich von Rhetorik und belâgat
Metafor Kavramına Retorik- Belâgat Mukayesesi İçinde ve Belâgat Terminolojisinde Kavramsal Karşılık Arayışları
MEHMET AKİF DUMAN
Doktora
Almanca
2018
FelsefeJohannes Gutenberg-Unıversıtat MaınzTürkoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HENDRİK BOESCHOTEN
- el-Ukberi'nin İ'rabu'l-Kırââti'ş-Şevâz kitabındaki şaz kıraatlerin morfolojik açıdan incelenmesi ve anlama etkisi
Morphological orientation for anomalous recitations in the book of Irabu Al-qiraat Al-shawaz of Al-'Ukbari
KUTAIBA AL IBRAHIM
Doktora
Arapça
2023
Doğu Dilleri ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF KARATAŞ
- Sâbûnî'nin“Revaiu'l-Beyan Tefsîru Ayâti'l-Ahkâm Mine'l-Kur'ân”adlı eseri bağlamında istiâze, besmele ve Fâtiha sûresinin değerlendirilmesi
An evaluation of isti'aza, basmala, and surah Fatiha in the context of Sabuni's work“Rawai'i'l-Bayan Tafsir Ayat al-Ahkam Min al-Qur'an”
METİN TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÖZÜÇALIŞIR
- İslâm düşünce geleneğinde mantık ve retorik tasavvurunun belâgat ile ilişkisi -Sekkâkî örneği-
The relationship between logic and rhetoric conceptions and al-balāgha in the Islamic intellectual tradition; the case of al-Sakkākī
CENNET ASANA
Doktora
Türkçe
2025
DilbilimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET MÜCAHİT ASUTAY
- Tahkiku'l-kısmi's-sani min Muhtasari'l-Haşiye 'Ala'l-mutavvel Li'l-Kirmasti
تحقيق القسم الثاني من مختصر الحاشية على المطوَّل للكرماستي
YASİN ELHÜSEYİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAHİP AKTAŞ