İmâmiyye şîasında kader anlayışının değişimi: Şeyh Sadûk ve Şeyh Müfîd örneği
The change of the understanding of fate in the Shia Imamiyya: The example of Sheikh Saduq and Sheikh Mufid
- Tez No: 963619
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RIDVAN ÖZDİNÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İmâmiyye düşüncede Şeyh Müfîd (ö. 413/1022) ile başlayan kader anlayışındaki dönüşümü ele almayı amaçlamaktadır. Ahbârî-Usûlî ayrışmasının etkisiyle kelâm alanında meydana gelen değişim, Şeyh Sadûk (ö. 381/991) ve Şeyh Müfîd üzerinden incelenmiştir. İlahi fiiller bağlamında kader konusuna dair meseleler; irade, yaratma, hüsün-kubuh, ma'rifetullah, aslah, lütuf, elem ve ivaz kavramları çevresinde değerlendirilmiştir. Şeyh Müfîd emir ve irade kavramlarını birbirinden ayırarak Sünnî kelâmına yakın bir çizgide yer almış ve Allah'ın her şeye şamil olan iradesini mutlak kabul etmiştir. Buna karşılık Şeyh Müfîd, Mu'tezile'nin etkisiyle emir ve iradenin aynı anlamlarda kullanıldığını belirtmiş ve kader anlayışını aklî bir temelde yeniden şekillendirmiştir. Lütuf ve elem gibi meseleleri Şîa kelamına dahil eden Şeyh Müfîd, teklif ve aslah konusunda da Mu'tezilî çizgiyi takip etmiştir. Beşerî fiiller bağlamında ise; fiillerin yaratılması, insan fiillerindeki özgürlüğü, kulun irade ve kudreti ile teklîf-i mâ lâ yutâk konuları ele alınmıştır. Fiillerin Allah tarafından yaratıldığını savunan Sadûk'un görüşlerini eleştiren Müfîd, insanın fiillerinde özgür olduğunu ileri sürmektedir. Öte yandan Sadûk'un eserlerinde mütevellid fiiller ile iradenin mahiyetine ilişkin rivayetlere yer verilmemiş, bu mesele Müfîd tarafından incelenmiştir. Müfîd'in meseleleri ele alırken aklî istidlâli öncelemesi, onu Sadûk'tan ayıran temel unsur olmuş ve Şîa kelâmında akıl merkezli dönüşümün öncüsü kabul edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the transformation in the understanding of fate in Imamiyya thought, beginning with Sheikh Mufid (d. 413/1022). The transformation that occured in the field of theology under the influence of the Akhbari-Usûlî divergence is examined through the lens of Sheikh Sadûk (d. 381/991) and Sheikh Mufid. Issues related to fate in the context of divine acts are evaluated around the concepts of will, creation, good deeds, ma'rifatullah, aslah, grace, pain, and iwasad. Sheikh Mufid distinguished between the concepts of command and will, aligning himself with Sunni theology, and accepted God's all-encompassing will as absolute. In contrast, under the influence of the Mu'tazila, Sheikh Mufid stated that command and will are used synonymously and reshaped the understanding of fate on a rational basis. Sheikh Mufid, who incorporated issues such as grace and pain into Shia theology, also followed the Mu'tazilite line on the subject of offer and aslah. In the context of human acts, the creation of human acts, the freedom of human acts, the will and power of the servant, and the issue of thigns that offered but cannot be done are discussed. Criticizing the views of Saduq, who argued that acts are created by God, Mufid asserts that humans are free in their acts. Furthermore, narrations regarding the nature of will and the nature of acts are not included in Saduq's work, and this issue was examined by Mufid. Mufid's prioritization of rational reasoning in addressing these issues was a key element distinguishing him from Saduq, and he is considered a pioneer of the mind-centered transformation in Shia theology.
Benzer Tezler
- İmamiyye Şia'sında nübüvvet-imamet ilişkisi
Nubuvvet-İmamet relationship in Shia at imamiyye
ASUMAN ARDA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAKSUT ÇETİN
- Humeynî'nin Velâyet-İ Fakih'inden Şîrâzî'nin Şûrâ El-Fukahâ'sına İmâmiyye Şiası'nda ulemânın otoritesi
From Khomeini's Velayet-E Faqi̇h to Shi̇razi̇'s Shura Al-Fuqaha the authori̇ty of the ulema in the İmamiyyah Shi̇'a
AYŞE GÜL ÖMEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYHAN ERDOĞDU BAŞARAN
- İmamiyye Şiasında imamet delili olarak Gadir-i Hum
Ghadir-I Khum as an evidence of the imamate in the school of imamiyya
RUMEYSA ALBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEYİT BAHCIVAN
- İmamiyye Şia'sında siyaset-tefsir ilişkisi (V. asra kadar)
The relationship between politics and tafsir in the imamia Shia(until V. century)
TEHRAN NURIYEV
Doktora
Türkçe
2021
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HARUN ÖĞMÜŞ
- İmâmiyye Şîa'sında on iki imamın önemi
The importance of twelve imams in Imamiyya Shia
HACER FIRAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Tarihİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KUBAT