Geri Dön

Klasik Türk şiirinde dost kavramının incelenmesi

An analysis of the concept of friend in classical Turkish poetry

  1. Tez No: 964241
  2. Yazar: RABİA CAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. NAZMİ ÖZEROL
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk şiiri, dost, dostluk, inceleme, edebî sanatlar, Classical Turkish poetry, friend, mate, friendship, analysis, literary arts
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İnönü Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Klasik Türk edebiyatı, içerik ve kaynakları bakımından yüzyıllar içerisinde değişim ve gelişim göstermiş zengin bir edebiyattır. Klasik Türk edebiyatındaki bu zenginlik şiire de yansımıştır ve şairler, şiirlerinde binlerce kavrama yer vermişlerdir. Şiirlerinde kullandıkları bu kavramlara edebî sanatlardan faydalanarak çeşitli anlamlar yükleyen şairler, Klasik Türk şiirinin anlam derinliğini oldukça genişletmiştir. Bu çalışmada şiirde“hem-dem, hem-pâ, hem-derd, hem-nişîn, hem-ser, hem-zebân, hem-râh, hem-reh, hem-sohbet, hem-râz, hem-hâne, hem-sâz, enîs, refîk, yâr, yârân, celîs, ahbâb, ehibbâ dem-sâz, ahibbâ, ihvân”kelimeleriyle ifade edilen dost kavramı ele alınmıştır. Çalışma ile Klasik Türk şiirinde“dost”kavramının kullanım sıklığını ve çeşitliliğini tespit etmek amaçlanmıştır. Çalışmada, 13-19. yüzyıllar arasından seçilen 193 divanda dost kavramının geçtiği beyitlerden 951 tanesi seçilmiştir. Beyitlerde şairlerin dost olarak gördüğü unsurlardan hareketle çalışma, 10 ana başlığa ve 42 alt başlığa ayrılmıştır. Belirlenen ana başlıklar sırasıyla; dinî unsurlar, duygular, insana ait unsurlar, sevgili ve sevgiliye ait unsurlar, bezme ait unsurlar, çalgı aletleri, aşk mesnevilerinin kahramanı, gerçek dost ve diğer unsurlar şeklindedir. Başlıklarda incelenen beyitlerle şairlerin, edebî sanatlardan yararlanarak dost kavramının kendilerinde uyandırdığı çağrışımları nasıl ifade ettikleri ortaya konmuştur. Çalışma neticesinde“dost”kavramının şiirlerde sıklıkla kullanıldığı ve dost olarak görülen unsurların çeşitlilik gösterdiği tespit edilmiştir. Şairlerin bu kavramı kullanırken hangi sanatlardan faydalandıkları beyitlerden hareketle ortaya konmuştur. İncelenen beyitlerde dostun çeşitli görevleri olduğu, tipik dost kullanımı yerine farklı kullanımların olduğu saptanmıştır. Şairlerin, dost kavramını anlatırken en çok“hem-dem”kelimesini kullandığı ve dost olarak en çok sevgili ve sevgiliye ait unsurları gördükleri sonucuna varılmıştır. Çalışma sonunda dost anlamına gelen kelimelerin kullanım sayısı, dost olarak görülen unsurların beyitlerdeki kullanım sayısı, yüzyıllara göre divan ve beyit sayısı grafiklerle verilmiştir.

Özet (Çeviri)

Classical Turkish literature is a rich literature that has changed and developed over the centuries in terms of content and sources. This richness in Classical Turkish literature is also reflected in poetry and poets have included thousands of concepts in their poems. The poets, who attributed various meanings to these concepts they used in their poems by making use of literary arts, considerably expanded the depth of meaning of Classical Turkish poetry. In this study, the concept of friend, which is expressed by the words 'hem-dem, hem-pâ, hem-derd, hem-nişîn, hem-ser, hem-zebân, hem-râh, hem-reh, hem-sohbet, hem-râz, hem-hâne, hem-sâz, enîs, refîk, yâr, yârân, celîs, ahbâb, ehibbâ dem-sâz, ahibbâ, ihvân' in poetry, is discussed. The study aims to determine the frequency and diversity of the use of the concept of 'friend' in Classical Turkish poetry. In the study, 951 of the couplets containing the concept of friend in 193 divas selected between the 13th and 19th centuries were selected. The study is divided into 10 main headings and 42 subheadings based on the elements that poets see as friends in the couplets. The main headings are as follows: religious elements, emotions, human elements, lover and elements belonging to the lover, elements belonging to the cloth, musical instruments, heroes of love mesnevis, true friend and other elements. The couplets analysed under these headings reveal how the poets express the connotations aroused by the concept of friend by using literary arts. As a result of the study, it has been determined that the concept of 'friend' is frequently used in poems and the elements seen as friends vary. The arts used by the poets while using this concept were revealed based on the couplets. In the analysed couplets, it has been determined that the friend has various functions and there are different uses instead of the typical use of friend. It has been concluded that the poets mostly use the word 'hem-dem' when describing the concept of friend and that they mostly see the lover and the elements belonging to the lover as friends. At the end of the study, the number of usage of the words meaning friend, the number of usage of the elements seen as friend in couplets, the number of divan and couplets according to centuries are given in graphs.

Benzer Tezler

  1. Kütahyalı Rahîmî Dîvânı'ndan 1-50.gazellerin şerhi

    The explanations of the lyric poems between 1-50. in the Kütahya Rahimi?s Divan (literature)

    AYŞEGÜL ÖZKUL SAĞDIÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2008

    Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÜNEŞ

  2. Nükleer rezonasta moleküler yapıların incelenmesi (yapısal faz geçiş kuramları üzerine bir inceleme)

    Başlık çevirisi yok

    ABDURRAHMAN ANDİÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    Fizik ve Fizik MühendisliğiUludağ Üniversitesi

    Fizik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYTAÇ YALÇINER

  3. Kam yapma aparatı

    Cam milling attachment

    ORHAN UZUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    Makine MühendisliğiGazi Üniversitesi

    Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FEVZİ ERCAN

  4. Batı tesirine kadar Osmanlı mimarisinde estetik kriterler

    Başlık çevirisi yok

    LEYLA BAYDAR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    MimarlıkGazi Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HALUK KARAMAĞARALI

  5. Uzun zincirli bazı alkil aromatik hidrokarbonların yüzey aktif madde olarak kullanım alanlarının incelenmesi

    Başlık çevirisi yok

    SAADET YAPAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1987

    KimyaEge Üniversitesi

    Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SÜMER PEKER