Fen bilgisi öğretmen adaylarında kavramsal değişimin bilişsel, motivasyonel ve stratejik değişkenlerle modellenmesi
Modeling conceptual change in pre-service science teachers with cognitive, motivational, and strategic variables
- Tez No: 964971
- Danışmanlar: PROF. DR. NEJLA YÜRÜK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Aday öğretmenler, Başarı amaç yönelimleri, Bilişsel stratejiler, Bilişüstü stratejiler, Epistemolojik inançlar, Kavramsal değişim, Okuma stratejileri, Yapısal eşitlik modeli, Öz yeterlilik, Candidate teachers, Achievement goal orientations, Cognitive Strategies, Metacognitive strategies, Epistemological beliefs, Conceptual change, Reading strategies, Structural equation model, Self-efficacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının kuvvet ve hareket konusundaki kavramsal değişimlerini etkileyen motivasyonel (tutum, özyeterlik, başarı yönelimleri), bilişsel (epistemolojik inançlar) ve stratejik (fen metinleri okuma stratejileri) faktörler arasındaki karmaşık ilişkiler ağını Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanarak incelemektir. Fen eğitiminde anlamlı öğrenmenin önündeki önemli engellerden biri olan alternatif kavramların üstesinden gelmeyi içeren kavramsal değişim sürecinin, sadece bilişsel değil, aynı zamanda motivasyonel ve stratejik boyutları da olduğu kabul edilmektedir. Bu çalışmada, literatüre dayalı çok boyutlu yapıyı yansıtan teorik bir model geliştirilmiş ve test edilmiştir. Araştırmada, değişkenler arasındaki yordama ilişkileri incelendiği için yordayıcı korelasyonel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye'nin dört farklı coğrafi bölgesindeki dokuz devlet üniversitesinin Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı 2., 3. ve 4. sınıflarında öğrenim gören ve kolay ulaşılabilir örnekleme ve ölçüt örnekleme yöntemleriyle seçilen 450 öğretmen adayı oluşturmuştur. Veriler,“Kuvvet ve Hareket Konusuna Karşı Tutum Ölçeği”,“Fizik Özyeterlik Ölçeği”,“Fene Yönelik Epistemolojik İnançlar Ölçeği”,“Fene Yönelik Başarı Yönelimleri Ölçeği”(yaklaşma boyutları),“Fen Metinleri Okuma Stratejileri Ölçeği”(bilişsel ve üstbilişsel) ve“İki Basamaklı Kuvvet ve Hareket Kavramsal Anlama Testi”kullanılarak beş haftalık bir süreçte toplanmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarından kuvvet ve hareket konusundaki alternatif kavramlara yönelik bir kavramsal değişim metni okumaları istenmiştir. Bu etkinliğin ardından kavramsal değişim düzeyi, metni okumadan önce (öntest) ve okuduktan sonra (sontest) uygulanan kavramsal anlama testi puanları arasındaki farka dayalı olarak, normalize edilmiş kazanım (<g>) puanı ile ölçülmüştür. Verilerin analizinde Mplus 8.3 programı ve çok değişkenli normallik varsayımı gerektirmeyen ve sıralı/kategorik gösterge değişkenlerle doğru kestirim yapılmasını sağlayan WLSMV (Weighted Least Squares Mean and Variance Adjusted) kestiricisi kullanılmıştır. Öncelikle, ölçme modelinin (tüm gizli değişkenler ve göstergeleri içeren) verilere uyumu incelenmiş ve modelin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığı belirlenmiştir. Ardından test edilen yapısal modelin uyum indeksleri de modelin verilere genel olarak iyi ve kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Yapısal modeldeki ilişkiler incelendiğinde, öğretmen adaylarının kavramsal değişimlerinin; fene yönelik epistemolojik inançlar, fiziğe yönelik özyeterlik inançları ve fen metinleri okuma stratejileri değişkenleri tarafından doğrudan ve pozitif yönde anlamlı olarak yordandığı bulunmuştur. Kuvvet ve hareket konusuna yönelik tutum değişkeninin kavramsal değişim üzerinde doğrudan bir etkisi saptanmazken, diğer değişkenler aracılığıyla anlamlı bir toplam dolaylı etkiye sahip olduğu belirlenmiştir (tam aracılık). Fene yönelik başarı yönelimleri değişkeninin de kavramsal değişim üzerinde anlamlı bir toplam dolaylı etkisi olduğu görülmüştür. Modele dahil edilen tüm yordayıcı değişkenler, kavramsal değişimdeki varyansı anlamlı olarak açıklamıştır. Modeldeki diğer önemli bulgular arasında tutum değişkeninin epistemolojik inançlar, başarı yönelimleri ve özyeterlik değişkenlerini güçlü bir şekilde yordaması; epistemolojik inançlar değişkeninin başarı yönelimleri değişkenini yordaması; başarı yönelimleri değişkeninin özyeterlik ve okuma stratejileri değişkenini yordaması yer almaktadır. Özyeterlik değişkeninin okuma stratejileri değişkeni üzerindeki doğrudan etkisi ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlar, fen bilgisi öğretmen adaylarının kavramsal değişimlerinin karmaşık bir motivasyonel, bilişsel ve stratejik faktörler etkileşimiyle şekillendiğini göstermektedir. Özellikle epistemolojik inançlar, özyeterlik ve okuma stratejileri değişimin doğrudan yordayıcıları olarak öne çıkarken, tutum ve başarı yönelimleri daha çok dolaylı etkilerle sürece katkıda bulunmaktadır. Bulgular, öğretmen yetiştirme programlarında ve fen eğitimi uygulamalarında bu faktörlerin bütüncül olarak dikkate alınmasının önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
The main purpose of this research was to examine the complex network of relationships among motivational (attitude, self-efficacy, achievement goals), cognitive (epistemological beliefs), and strategic (science text reading strategies) factors that affect the conceptual change of pre-service science teachers regarding the topic of force and motion, using Structural Equation Modeling (SEM). Conceptual change, the process of replacing alternative conceptions—a major obstacle to meaningful learning in science education—with scientifically accepted knowledge, is recognized as a complex construct influenced not only by cognitive but also by motivational and strategic factors. In this study, a theoretical model reflecting this multidimensional structure was developed and tested. A predictive correlational research design was employed as the study aimed to determine the predictive relationships among variables. The study group consisted of 450 pre-service science teachers from the 2nd, 3rd, and 4th grades of the Science Education Departments at nine different state universities located in four geographical regions of Turkey, selected using convenience and criterion sampling methods. Data were collected over a five-week period using the“Attitude Towards Force and Motion Scale”,“Physics Self-Efficacy Scale”,“Epistemological Beliefs Scale towards Science”,“Achievement Goal Orientations Scale towards Science”(approach goals only),“Science Text Reading Strategies Scale”(cognitive and metacognitive), and the“Two-Tier Force and Motion Conceptual Understanding Test”. In the study, pre-service teachers were asked to read a conceptual change text targeting alternative conceptions in force and motion. Subsequently, the level of conceptual change was measured by the normalized gain (<g>) score, which was calculated based on the difference between the pre-test and post-test scores of the conceptual understanding test administered before and after the reading activity. Data analysis was conducted using Mplus 8.3. Given the ordinal/categorical nature of the indicator variables and the violation of the multivariate normality assumption, the WLSMV (Weighted Least Squares Mean and Variance Adjusted) estimator was employed as it provides accurate estimations under these conditions. First, the fit of the measurement model (including all latent variables and their indicators) was examined and found to provide an acceptable fit to the data. Subsequently, the fit indices obtained from testing the structural model also indicated that the model provided a good and acceptable fit to the data overall. Examination of structural relationships revealed that pre-service teachers' conceptual change was significantly and positively predicted directly by their epistemological beliefs towards science, physics self-efficacy beliefs, and science text reading strategies. While attitude towards force and motion did not have a significant direct effect on conceptual change, it exerted a significant and medium-sized total indirect effect through other variables (full mediation), resulting in a significant total effect. Achievement goal orientations towards science (approach) also had a significant and small, totally indirect effect on conceptual change. All predictors significantly explained the variance in conceptual change. Other significant findings within the model include the strong prediction of epistemological beliefs, achievement goals, and self-efficacy by attitude; the prediction of achievement goals by epistemological beliefs; the prediction of self-efficacy by achievement goals; and the prediction of reading strategies by attitude and achievement goals. The direct effect of self-efficacy on reading strategies was found to be nonsignificant. In conclusion, these results indicate that the conceptual change of pre-service science teachers is shaped by a complex interplay of motivational, cognitive, and strategic factors. Epistemological beliefs, self-efficacy, and reading strategies emerged as direct predictors, while attitude and achievement goals primarily exerted their influence indirectly by mobilizing other cognitive and motivational resources. The findings highlight the importance of considering these factors holistically in teacher education programs and science education practices to foster meaningful conceptual change.
Benzer Tezler
- Öz-düzenlemeye dayalı öğrenme stratejilerini geliştirmeye yönelik laboratuar ortamının kavramsal anlama, bilimsel işlem becerisi ve kimyaya karşı tutum üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigating the effect of laboratory environment aimed to improve self-regulated learning strategies on conceptual understanding, science process skills and attitude towards chemistry
Yazar Bilgisi Yok
- Çimentonun sertleşmesi üzerinde kimyasal komponentlerin etkisi
Başlık çevirisi yok
NACİYE TÜRKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- Bazı esterlerin kinetik incelenmesi ve termodinamik parametrelerin belirlenmesi
Kinetic study and detesmination of thermodnamic parameters of some esters
İBRAHİM TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Şehircilik ve Bölge PlanlamaEge ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Diesel motorları yakıt püskürtme sistemlerinin dinamik simülasyonu
Başlık çevirisi yok
İRFAN KARAGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiUludağ ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ BORAT