Nöromimari tasarımda renk ve aydınlatmanın sanal mekânlarda algısal ve duygusal etkileri: Hasta odası deneyimi üzerine bir inceleme
Perceptual and emotional effects of color and lighting in neuro architectural design in virtual spaces: A study on the patient room experience
- Tez No: 965662
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BETÜL UÇ KELEŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, İç Mimari ve Dekorasyon, Architecture, Interior Design and Decoration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Ticaret Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nöromimari, mimarlık ile sinirbilimin kesişiminde yer alan, insan beyninin çevresel uyarıcılara verdiği tepkileri inceleyen disiplinler arası bir yaklaşımdır. Özellikle sağlık yapılarında, renk ve aydınlatma gibi nöromimari parametreler aracılığıyla kullanıcıların algısal ve duygusal deneyimlerinin iyileştirilmesi hedeflenmektedir. Literatürde nispeten yeni bir alan olan nöromimari, hasta odalarının sadece işlevsel değil, aynı zamanda psikolojik ve nörofizyolojik iyileşmeyi destekleyecek şekilde tasarlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, nöromimari tasarım ilkeleri bağlamımda, renk ve aydınlatma unsurlarının hasta odalarındaki mekânsal algı, psikolojik konfor ve duygusal deneyimler üzerindeki etkilerini bütüncül bir perspektifle analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, sanal gerçeklik (VR) teknolojisinin kontrollü ve tekrarlanabilir bir ortam sunma avantajından yararlanılarak, dört farklı renk (turuncu, yeşil, sarı, mavi) ve üç farklı ışık renk sıcaklığı (3000K, 5000K, 6500K) kombinasyonu ile on iki farklı sanal hasta odası modeli hazırlanmıştır. Sanal ortamlar, 3ds Max yazılımı ile modellenmiş; bu süreçte eş zamanlı olarak, hasta ve refakatçi ihtiyaçları doğrultusunda, EN 12464-1 standardına uygun şekilde DIALux programı aracılığıyla farklı yüzey renkleri ve ışık renk sıcaklıklarına göre aydınlık düzeyi hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Tasarım sürecinin son aşamasında ise, oluşturulan ortamlar Unreal Engine yazılımı kullanılarak üç boyutlu ve deneyimlenebilir hâle getirilmiştir. Deneysel yöntemle gerçekleştirilen çalışmada, sanal hasta odası VR ile deneyimlenmiş, 80 katılımcıdan alınan geri bildirimler doğrultusunda duygusal ve algısal tepkiler PAD (Pleasure-Arousal-Dominance) ölçeklerini içeren anket yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan analizler, ışık renk sıcaklığı ile yüzey renklerinin etkileşiminin mekânsal algı ve psikolojik konfor üzerinde belirleyici etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Özellikle, yeşil ve mavi gibi soğuk tonların, 5000K civarındaki nötr ışık sıcaklığıyla birleştiğinde stres düzeyini düşürüp rahatlatıcı ve iyileştirici bir ortam sunduğu gözlemlenmiştir. Öte yandan, turuncu ve sarı gibi sıcak renklerin, 5000-6500K aralığındaki ışık renk sıcaklıkları kombinasyonları, katılımcılarda stres ve rahatsızlık hissini artırmıştır. Sonuçlar, hasta odalarında renk ve aydınlatma seçiminin psikofizyolojik etkiler açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çalışma, VR tabanlı kullanıcı deneyimlerini literatür doğrultusunda analiz ederek, hasta odalarında nöromimari ilkelerin etkisine dair kuramsal çerçeve sunmakta ve gelecekteki araştırmalara temel oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
Neuroarchitecture is an interdisciplinary approach situated at the intersection of architecture and neuroscience, focusing on how the human brain responds to environmental stimuli. Particularly in healthcare settings, neuroarchitectural parameters such as color and lighting aim to enhance users' perceptual and emotional experiences. As a relatively new field in the literature, neuroarchitecture plays a crucial role in designing patient rooms that support not only functional needs but also psychological and neurophysiological healing. This study aims to holistically analyze the effects of color and lighting elements on spatial perception, psychological comfort, and emotional experiences in patient rooms within the framework of neuroarchitectural design principles. Utilizing the advantages of virtual reality (VR) technology—namely, its ability to provide controlled and repeatable environments—twelve different virtual patient room models were created by combining four colors (orange, green, yellow, blue) with three different light color temperatures (3000K, 5000K, 6500K). The virtual environments were modeled using 3ds Max software. Simultaneously, in accordance with EN 12464-1 standards and based on the needs of patients and their companions, lighting levels were measured using DIALux software for different surface colors and light color temperatures. In the final stage of the design process, the environments were made fully three-dimensional and experienceable using Unreal Engine. In this experimental study, participants experienced the virtual patient rooms via VR. Emotional and perceptual responses from 80 participants were evaluated using a questionnaire incorporating the PAD (Pleasure–Arousal–Dominance) scale. The analyses revealed that the interaction between light color temperature and surface colors has a significant effect on spatial perception and psychological comfort. In particular, cooler tones such as green and blue, when combined with a neutral light temperature around 5000K, were observed to reduce stress levels and create a calming and restorative atmosphere. Conversely, warmer colors such as orange and yellow, especially when paired with higher light temperatures in the 5000–6500K range, tended to increase participants' feelings of stress and discomfort. The results indicate that color and lighting choices in patient rooms must be carefully considered in terms of their psychophysiological impacts. By analyzing VR-based user experiences in alignment with the literature, this study provides a theoretical framework for the influence of neuroarchitectural principles in patient room design and lays the groundwork for future research.
Benzer Tezler
- Yapılı çevrede görsel algı ve nöromimari arasındaki ilişkinin araştırılması
The research on the relationship between visual perception and neuro-architecture in the built environment
ELİF SENA ŞENSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Aydın ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. GÖKÇEN FİRDEVS YÜCEL CAYMAZ
- Barınma mekânlarında renk ve ışık değişkenlerinin stres üzerindeki etkisi: Elazığ çocuk eğitimevi'nde eeg ve anket temelli nöromimari analiz
The effects of color and lighting variables in residential spaces on stress: a neuroarchitectural evaluation based on eeg and surveys in the Elaziğ juvenile education center
SERPİL AKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İç Mimari ve DekorasyonFırat ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KÜBRA MÜEZZİNOĞLU BAŞPINAR
- Cami mimarisindeki mekânsal yükseklik farklılıklarının mekân algısı üzerindeki bilişsel etkisinin, nöro-mimari bir yaklaşımla sanal gerçeklik ortamında incelenmesi: Edirne üç şerefeli cami örneği
The cognitive effect of spatial height differences in mosque architecture on spatial perception, investigated through a neuro-architectural approach in a virtual reality environment: The case of Edirne üç şerefeli mosque
MESUT ARSLAN
Doktora
Türkçe
2026
MimarlıkSüleyman Demirel ÜniversitesiMimarlık, Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKER ERKAN
- Nöromimari ve eğitim yapıları üzerindeki etkisinin bibliyometrik analizi
Bibliometric analysis of neuroarchitecture and its impacton educational structures
KOVAN MOHAMMED SAEED BASHIR DUHOKI
- Nöromimari yaklaşımı ve hastane yapılarındaki mekânsal öğelerin kullanıcılar üzerindeki etkisinin incelenmesi
Neuro-architecture approach and evaluation of the effect of spatial elements in hospital buildings on the users
ELİF SÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İç Mimari ve DekorasyonKarabük ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YÜKSEL TURCAN