Diyabetik retinopatili bireylerin diyabet öz yönetimi ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkide üretken yapay zekâ kabulünün aracılık rolü
The mediating role of generative artificial intelligence acceptance in the relationship between diabetes self-management and health literacy among individuals with diabetic retinopathy
- Tez No: 966515
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA BİLGEHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, İç Hastalıkları, Nursing, Internal diseases
- Anahtar Kelimeler: Diabet komplikasyonları, Diabetes mellitus, Diabetes mellitus-tip 2, Diabetik retinopati, Retina hastalıkları, Sağlık okuryazarlığı, Öz yönetim, Diabetes complications, Diabetes mellitus, Diabetes mellitus-type 2, Diabetic retinopathy, Retinal diseases, Health literacy, Self-management
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırma, diyabetik retinopatisi (DR) olan bireylerin diyabet (DM) öz yönetimi ve sağlık okuryazarlığı (SOY) arasındaki ilişkide üretken yapay zekâ (ÜYZ) kabulünün aracılık rolünü değerlendirmeyi amaçlayan, tanımlayıcı bir araştırmadır. Araştırma, etik ve yasal izinler alındıktan sonra Aralık 2024‒Nisan 2025 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Altı Nokta Körler Derneği'ndeki DR'si olan bireyler ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Anket Formu, Sağlık Okuryazarlığı- Kısa Form (SOY-Kısa Form), Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği (T2-DÖYÖ) ve Üretken Yapay Zekâ Kabul Ölçeği (ÜYZKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 27 ve Jamovi programları ile gerçekleştirilmiştir. İki gruplu karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t testi, üç ve daha fazla gruplu karşılaştırmalarda ANOVA ve Kruskall-Wallis H testi uygulanmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon katsayısı ile değerlendirilmiştir. Aracılık analizi için değişkenler arasındaki dolaylı etkilerin test edilmesi amacıyla Hayes'in regresyon tabanlı prosedürü kullanılmıştır. Araştırmada DR'si olan bireylerin ÜYZ kabul düzeyinin ortalamanın üzerinde olduğu (59.81 ± 21.26) belirlenmiştir. SOY-Kısa Form ile T2-DÖYÖ arasında orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu bulunmuştur (r = 0.354, p <0.05). SOY-Kısa Form ile ÜYZKÖ arasında ise daha güçlü bir pozitif ilişki tespit edilmiştir (r = 0.530, p <0.05). T2-DÖYÖ ile ÜYZKÖ arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki gözlenmiştir (r = 0.384, p <0.05). Bununla birlikte SOY'un T2DM öz yönetimi üzerindeki etkisi hem doğrudan hem de ÜYZ kabulü aracılığıyla dolaylı olarak istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p <0.05). Araştırma sonucunda, aracılık analizine göre SOY düzeyinin ÜYZ kabul ve T2DM öz yönetimi düzeylerini etkilediği; ÜYZ kabul düzeyinin ise T2DM öz yönetimini ve SOY'u etkilediği görülmüştür. Dolayısıyla ÜYZ kabulünün, DR'si olan bireylerdeki SOY'un T2DM öz yönetimi üzerindeki etkisinde kısmi bir aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Bireylerin ÜYZ'nin fırsatlarını bildikleri ancak bu fırsatları DM'lerini yönetmek için kullanmaları konusunda daha fazla desteklenmeleri gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This descriptive study aimed to evaluate the mediating role of Generative Artificial Intelligence (GenAI) acceptance in the relationship between Health Literacy (HL) and Diabetes Mellitus (DM) self-management (DSM) among individuals with Diabetic Retinopathy (DR). The study was conducted between December 2024 and April 2025 with DR patients at Ankara Training and Research Hospital and the Altı Nokta Association of the Blind, following ethical and legal approvals. Data were collected using a Demographic Questionnaire, the Short Form of the Health Literacy Scale (HLS-SF12), the Type 2 Diabetes Self-Management Scale (T2DSMS), and the Generative Artificial Intelligence Acceptance Scale (GenAIAS). Analyses were performed using IBM SPSS 27 and Jamovi. For two-group comparisons, the independent samples t-test was used; for three or more groups, ANOVA or the Kruskal–Wallis H test was applied. Relationships between scales were assessed using Pearson's correlation coefficient. Mediation analysis employed Hayes' regression-based PROCESS macro to test indirect effects. The findings indicated that the acceptance level of generative AI among individuals with DR was above the mean (59.81 ± 21.26). A moderate positive correlation was found between HLS-SF12 and T2DSMS (r = 0.354, p <0.05), while a stronger positive correlation was observed between HLS-SF12 and GenAIAS (r = 0.530, p <0.05). T2DSMS and GenAIAS were also significantly and positively correlated (r = 0.384, p <0.05). Moreover, HL's effect on DSM was both direct and indirectly mediated through GenAI acceptance (p <0.05). Mediation analysis showed that HL influenced both GenAI acceptance and DSM, while GenAI acceptance affected both HL and DSM. Thus, GenAI acceptance partially mediated the effect of HL on DSM among individuals with DR. Although participants were aware of GenAI's potential, they require greater support to effectively apply it in managing their diabetes.
Benzer Tezler
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Çocuklarda akut stres hiperglisemisinde hormonal değişikliklerin ve kısa süreli prognozun incelenmesi
Başlık çevirisi yok
AYGÜN DİNDAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA GÜNÖZ
- Tedaviye cevap vermeyen diyabetik makula ödeminde vitreoskizisin rolü
The role of vitreoschisis in diabetic macular edema refractory to treatment
MAKBULE BERNA ÖTÜK YAŞAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2008
Göz Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiGöz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNÇ OVALI
- Diyabetus mellitus'da gözlenen mikrovasküler komplikasyonların prostaglandinler ile olan ilişkisi
The Relation of microvaskular complications observed in diabetes mellitus with prostoglandins
CANAN NEBİGİL
Doktora
Türkçe
1985
Eczacılık ve FarmakolojiCumhuriyet ÜniversitesiFarmakoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YUSUF SARIOĞLU