Yaşlı diyet indeksi ve diyet tarama aracının yaşlı popülasyonda Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışmasının yapılması ve diyet kalitesiyle ilişkisinin değerlendirilmesi
Conducting the validity and reliability study of the elderly diet index and diet screening tool in the elderly population in Turkish and evaluation of its relationship with diet quality
- Tez No: 968241
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA ÇİFTÇİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada yaşlı yetişkinlerin beslenme kalitesini ve beslenme yetersizliğini saptamak amacıyla Türkçe'ye uyarlanmak istenen Diyet Tarama Aracı (DST) ve Yaşlı Diyet İndeksi (EDI) araçlarının geçerlik ve güvenilirlik çalışması yapılmış olup uyarlanan araçların yaşlı yetişkinlere uygulanmasıyla elde edilen sonuçlar, Mini Nutrisyonel Değerlendirme-Kısa Form (MNA-SF) ve Sağlıklı Yeme İndeksi-Yaşlı Yetişkinler (HEI-OA) araçlarının sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Çalışma kapsamında 385 yaşlı yetişkine genel bilgiler, MNA-SF, DST, EDI ve besin tüketim kaydını içeren anket formu uygulanmıştır. DST ölçeğine ilişkin yapılan açıklayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda, üç faktörlü sekiz maddelik bir yapı elde edilmiştir. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0,626, Bartlett testi anlamlıdır (χ²=1020,363; p<0,001). Tüm çıkarım ve örneklem yeterlilik (MSA) değerleri eşik düzeylerin üzerindedir. Toplam varyansın %67,682'si açıklanmıştır. İç tutarlılık analizinde, Cronbach's alpha katsayıları birinci faktör için 0,757; ikinci faktör için 0,578 ve üçüncü faktör için 0,628 olarak hesaplanmıştır. Tukey toplanabilirlik testi sonuçlarına göre, ölçeğin alt boyutlarının birlikte değil, ayrı değerlendirilmesi gerektiği belirlenmiştir (F=57,862; p<0,001). Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda, tüm faktörlerdeki maddelere ait standartlaştırılmış yol katsayıları anlamlı bulunmuş (p<0,05) ve modelin veriyle uyumlu olduğu belirlenmiştir. EDI ölçeğine uygulanan AFA sonucunda, dört maddeden oluşan tek faktörlü bir yapı elde edilmiştir. KMO değeri 0,636, Bartlett testi anlamlıdır (χ² = 102,360; p < 0,001). Çıkarım ve MSA değerleri eşik düzeylerin üzerindedir. Oluşan yapı, varyansın %41,566'sını açıklamıştır. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla hesaplanan Cronbach's alpha katsayısı 0,519 bulunmuştur. DFA sonucunda, tüm maddelere ait standartlaştırılmış yol katsayıları anlamlı bulunmuş (p <0,05) ve modelin veriyle mükemmel uyum sağladığı belirlenmiştir. Hem EDI hem de DST ölçeklerinin Türkçeye uyarlamaları geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Ancak her iki ölçekte de çok sayıda maddenin elenmesi, genel diyet kalitesini kapsamlı bir biçimde değerlendirme yeterliliklerini sınırlamıştır. İleri çalışmalarda, her iki ölçeğin de diyet kalitesini daha kapsamlı biçimde değerlendirebilmesi amacıyla, madde havuzlarının beslenme kılavuzları ve uzman görüşleri doğrultusunda gözden geçirilmesi ve yaşlı bireylerin özgül beslenme gereksinimlerini yansıtan yeni maddelerle genişletilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, the validity and reliability study of the Diet Screening Tool (DST) and the Elderly Diet Index (EDI) tools, which were intended to be adapted into Turkish in order to determine the nutritional quality and nutritional deficiencies of older adults, was conducted, and the results obtained by administering the adapted tools to older adults were compared with the results of the Mini Nutritional Assessment-Short Form (MNA-SF) and the Healthy Eating Index-Older Adults (HEI-OA) tools. Within the scope of the study, a questionnaire form including general information, MNA-SF, DST, EDI, and food consumption records was administered to 385 older adults. As a result of the explanatory factor analysis (EFA) performed on the DST scale, a three-factor eight-item structure was obtained. The Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) value was 0.626, and the Bartlett test was significant (χ²=1020.363; p<0.001). All communalities and sampling adequacy (MSA) values were above the threshold levels. A total of 67.682% of the variance was explained. Cronbach's alpha coefficients were calculated as 0.757 for the first factor, 0.578 for the second factor, and 0.628 for the third factor. According to the Tukey additivity test results, it was determined that the sub-dimensions of the scale should be evaluated separately rather than together (F=57.862; p<0.001). As a result of the confirmatory factor analysis (CFA), the standardized path coefficients of the items in all factors were were statistically significant (p<0.05) and it was determined that the model was compatible with the data. As a result of the EFA applied to the EDI scale, a single-factor structure consisting of four items was obtained. KMO value is 0.636, Bartlett test is significant (χ² = 102.360; p < 0.001). Inference and MSA values are above the threshold levels. The resulting structure explained 41.566% of the variance. Cronbach's alpha, calculated to assess the internal consistency of the scale, was found to be 0.519. As a result of CFA, standardized path coefficients of all items were found to be significant (p < 0.05) and it was determined that the model provided a excellent fit with the data. Both the EDI and DST scales demonstrated validity and reliability in their Turkish adaptations. However, the removal of a considerable number of items from each scale limited their capacity to comprehensively evaluate overall diet quality. In future studies, it is recommended that the item pools of both scales be revised in accordance with nutritional guidelines and expert input, and expanded with new items that reflect the specific dietary needs of older adults, in order to enable a more comprehensive assessment of diet quality.
Benzer Tezler
- Yaşlılarda Diyet Tarama Aracı'nın (Dietary Screening Tool) Türkçe'ye uyarlanması ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Adaptation of the Dietary Screening Tool in the elderly into Turkish and evaluation of related factors
HİLAL TOKLU BALOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikErciyes ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HABİBE ŞAHİN
- Yaşlı bireylerin beslenme, sarkopeni, sarkopenik obezite durumlarının saptanması ve diyet kalitesinin değerlendirilmesi: Niğde örneği
Determination of nutritional status, sarcopenia and sarcopenic obesity and evaluation of diet quality in the elderly: The nNiğde sample
KÜBRA TEKİNARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAHYA ÖZDOĞAN
- Yaşlılarda diyetin inflamatuvar indeksinin beslenme durumu ve sarkopeni ile ilişkisinin belirlenmesi
Determining the relationship between the Inflammatory Index of diet in the elderly and their nutritional status and sarcopenia
BAHANUR KARAÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Geriatriİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiYaşlı Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞAH KANER TOHTAK
- Zübeyde hanım huzurevinde yaşayan yaşlıların malnutrisron düzeyleri, beslenme durumları ve yaşam kalitelerinin belirlenmesi
Determining the malnutrition levels, nutrition situations and life qualities of the elderly living in the zubeyde hanim nursing home
DİLARA KEFELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÖZDEMİR
- Yaşlı bireylerde MIND diyetine uyum ile diyet inflamatuar indeksi ve beslenme durumu arasındaki ilişki
The relationship between adherence to MIND diet and dietary inflammatory index and nutritional status in older adults
BÜŞRA ARSLAN AŞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve Diyetetikİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiYaşlı Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK ONGAN