Doğu karadeniz havzasında meydana gelen taşkınların çoklu göstergelerle analizi
An analysis of the floods occurring in the eastern black sea basin(Turkey) with multiple parameters
- Tez No: 969505
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET APAYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Giresun Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Doğu Karadeniz Havzası'nda meydana gelen ve kayıtlara geçen taşkınların meteorolojik, havza özellikleri ve insan faaliyetleri başlığı altındaki çoklu göstergelerle analizini içermektedir. 1956 yılından 2023 yılına kadar 194 farklı tarihte gerçekleşen 351 taşkın kaydı derlenmiş; yağış miktarı ve şiddeti, akarsu uzunluğu, akarsu havza alanı, idari sınırlar vb. faktörlere göre alansal dağılımı, zamanla değişimi (yıllara, mevsimlere, aylara göre), can ve mal kayıplarının dağılımı, nüfusun alansal dağılımı ve nüfus hareketleri (kentlere göç) ile ilişkisi toplu olarak incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı; bir envanter oluşturarak, alansal ve zamansal dağılımı topluca inceleyerek doğal ve insan kaynaklı faktörler yönünden sonuçlar çıkarıp yorumlamaktır. Verilerin analizinde, kurum ve kuruluşlardan elde edilen verilerin yanı sıra haber, rapor, tez, makale ve bildiri gibi çeşitli kaynaklardan faydalanılarak oluşturulan tarihsel taşkın envanteri kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmelere göre Doğu Karadeniz Havzası'nda 1956-2023 arasındaki 68 yılda 351 yerleşimi (il ve ilçe merkezi) etkileyen 194 farklı tarihli taşkın olmuştur. Bu süre içinde her dört yılın üçünde en az bir taşkın olmuş, yılda ortalama 5 yerleşim taşkına maruz kalmıştır. Toplam insan kaybı 392 olup, yılda ortalama 6 kayıp demektir. Havzadaki insan kaybı Türkiye'de taşkınlar nedeniyle meydana gelen insan kayıplarının % 30'udur. Doğu Karadeniz Havzası'nda taşkınlar büyük oranda (neredeyse %67) Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında meydana gelmektedir. Havzadaki taşkınların yarısı Haziran ve Temmuz'da meydana gelmektedir. İnsan kayıplarının % 80'i yaz mevsimindedir. Havzada taşkınların nüfus hareketlerinin ve açık alanda insan faaliyetlerinin yoğun olduğu yaz ve sonbahar başlangıcında meydana gelmesinin insan, mal ve ekonomik kayıpların artırmaktadır. Havzada taşkınların nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu sahil ve sahile yakın yerleşimlerde (0-1000 kotu arasında) yoğunlaştığı görülmektedir. Bunda yağışlardaki yüksek şiddetle birlikte, akarsuların bütün yan kollarından gelen suların ana yatakta birleşmesi, akarsu yatak eğimlerinin sahile yaklaştıkça düşmesi ve en önemlisi de kentsel yerleşimlerin buralarda bulunmasının etkili olduğu düşünülmektedir. Doğu Karadeniz Havzası Türkiye'nin alan olarak ancak %3'ü olmasına rağmen insan kaybının %30 gibi yüksek bir oranda olması düşündürücü olup, havzada taşkınları önlemeye, can ve mal kayıplarını azaltmaya yönelik çalışmaların önemini açıkça göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis analyzes floods recorded in the Eastern Black Sea Basin using multiple indicators, including meteorological data, basin characteristics, and human activities. 351 flood records from 194 different dates between 1956 and 2023 were compiled, and their spatial distribution, changes over time (years, seasons, and months), distribution of casualties, population spatial distribution, and their relationship with population movements (migration to cities) were examined. The primary objective of the study was to compile an inventory, analyze spatial and temporal distributions, and draw and interpret conclusions regarding natural and anthropogenic factors. A historical flood inventory, compiled from various sources such as news, reports, theses, articles, and papers, as well as data obtained from institutions and organizations, was used in the data analysis. According to the assessments, there were 194 floods of different dates in the Eastern Black Sea Basin, affecting 351 settlements (provincial and district centers) in the 68 years between 1956 and 2023. During this period, at least one flood occurred in three out of every four years, with an average of five settlements affected annually. The total human loss was 392, representing an average of six deaths per year. Human losses in the basin account for 30% of all human losses due to floods in Turkey. Floods in the Eastern Black Sea Basin occur predominantly (almost 67%) during the months of June, July, August, and September. Half of the basin's floods occur in June and July. 80% of human losses occur during the summer months. The occurrence of floods in the basin during summer and early autumn, when population movements and open-air human activity are intense, exacerbates human, property, and economic losses. Floods in the basin are observed to be concentrated in coastal areas and settlements near the coast (between elevations 0 and 1000) where population density is high. This is thought to be due to the high intensity of rainfall, the confluence of water from all tributaries into the main riverbed, the decreasing slope of riverbeds as they approach the coast, and, most importantly, the presence of urban settlements in these areas. Although the Eastern Black Sea Basin is only 3% of Turkey in area, the fact that the human loss is as high as 30% is thought-provoking and clearly demonstrates the importance of efforts to prevent floods in the basin and to reduce loss of life and property.
Benzer Tezler
- Doğu Karadeniz havzası akımlarının incelenmesi
Analysis of Eastern Black Sea basin flow
UĞUR ALTINIŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİHRAT ÖNÖZ
- Etkili faktörleriyle Söğütlü Deresi Havzası'nda (Trabzon) taşkınlar ve taşkın risk analizi
Floods and flood risk analysis in the Söğütlü Creek Basin (Trabzon) with effective factors
FURKAN SALTOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
CoğrafyaSamsun ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İNCİ DEMİRAĞ TURAN
- Obtaining inundation maps by GIS and hydrologic-hydraulic model integration
CBS ve hidrolojik-hidrolik model ategrasyonu ile taşkın haritaları elde edilmesi
BURAK TURAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2002
İnşaat MühendisliğiOrta Doğu Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURÜNNİSA USUL
YRD. DOÇ. DR. ZÜHAL AKYÜREK
- Yerleşme ve ziraat hayatı açısından Baltacı ve Solaklı Deresi havzaları
Başlık çevirisi yok
YÜKSEL ACAR