Mimarlıkta hesaplamalı mekan organizasyonu: Bağlamsal veriye dayalı üretken model GRC-GeoRoomCrafter
Computational spatial organization in architecture: A generative model based on contextual data GRC-GeoRoomCrafter
- Tez No: 970621
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TOGAN TONG
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Eğitim ve Öğretim, Architecture, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar Ortamında Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mimarlık alanında kuram ve pratik arasında belirgin bir ayrım gösteren hesaplamalı mekânsal organizasyon yaklaşımları, akademik çalışmalarda geniş yer bulmasına rağmen tasarım uygulamalarında yaygınlaşamamıştır. Mevcut hesaplamalı araçlar genellikle profesyonel verimliliğe odaklanırken, mimarlık eğitiminin temel hedeflerinden olan mekânsal organizasyonun; programatik ilişkiler, bağlamsal veriler ve geometrik kısıtlar gibi tüm bileşenleriyle bütüncül bir şekilde kavranmasını sağlayacak pedagojik potansiyelleri göz ardı etmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, söz konusu pedagojik boşluğa yanıt olarak, yapılandırmacı öğrenme ilkeleriyle uyumlu şekilde tasarım pratiğini destekleyebilecek bir hesaplamalı tasarım aracı geliştirmek ve bu aracın potansiyelini değerlendirmektir. Bu çok aşamalı araştırma kapsamında kuramsal çerçevenin detaylandırılması amacıyla, öncelikle PRISMA kılavuzu izlenerek son on yılda geliştirilen HMO yöntemleri ve modelleri üzerine sistematik bir literatür incelemesi yapılmıştır. Bunu takiben, ön çalışmalar ve ilk deneysel çalışma (DÇ1) kapsamında mevcut hesaplamalı tasarım araçları mimarlık öğrencileri tarafından kendi proje süreçlerinde kullanılmış ve bu araçların pedagojik sınırlılıklarına dair doğrudan kullanıcı geri bildirimleri toplanmıştır. Bu incelemeden elde edilen bulgularla, parçadan bütüne (tümevarım) bir yaklaşıma ve fizik tabanlı kurallara dayanan üretken tasarım prototipi GeoRoomCrafter (GRC) geliştirilmiştir. Prototipin potansiyeli ve kullanılabilirliği, mimarlık lisans ve lisansüstü öğrencilerini içeren iki gruplu, karma yöntemli deneysel çalışmalarla değerlendirilmiştir. Veriler, uyarlanmış bir Teknoloji Kabul Modeli (TKM) anketi, açık uçlu sorular ve yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır Deneysel çalışmaların bulguları, öğrencilerin hesaplamalı araçlara yönelik genel düşüncesinin olumlu olduğunu ortaya koymuştur. Spesifik olarak GRC prototipi incelendiğinde, katılımcılar, özellikle ilk kullanımda aracın öğrenme eğrisini dik bulduklarını belirtmişlerdir. Buna karşın, aracın sunduğu üç boyutlu ve eş zamanlı mekânsal kavrayış imkânı, soyut ilişkileri somut kütlelere dönüştürmedeki kavramsal kolaylığı ve sunduğu keşif ortamı, öğrencilerin aracı gelecekteki tasarım süreçlerinde kullanmaya yönelik güçlü bir istek duymalarını sağlamıştır. Bu sonuç, aracın ilk kullanım zorluklarına rağmen algılanan faydasının ve pedagojik potansiyelinin yüksek olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışma, hesaplamalı mekânsal organizasyon yaklaşımlarının, sadece profesyonel verimlilik araçları olmanın ötesinde, mimarlık eğitimindeki temel bilişsel gelişim süreçlerini destekleyecek öğretici (didaktik) platformlara dönüştürülebileceğini somut bir şekilde göstermektedir. Geliştirilen GRC prototipi, kullanıcının sezgisel kararları ile parametrik kuralları birleştirdiği, böylece deneyimsel öğrenme döngüsünü teşvik ettiği bir yapı sunar. Sonuç olarak bu tez, alandaki mevcut araçların eksik bıraktığı pedagojik boşluğu doldurmaya yönelik somut bir prototip sunarak ve bu prototipin öğrenci deneyimleri üzerinden potansiyelini ortaya koyarak, mimarlık eğitimi ve hesaplamalı tasarım kesişiminde özgün bir katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Computational spatial organization approaches in architecture, which exhibit a distinct gap between theory and practice, have not become widespread in design applications despite being extensively featured in academic studies. While generally focused on professional efficiency, existing computational tools overlook the pedagogical potential to facilitate a holistic comprehension of spatial organization with all its components, such as programmatic relationships, contextual data, and geometric constraints, a core objective of architectural education. The primary aim of this study is to address this pedagogical gap by developing a computational design tool aligned with constructivist learning principles and to evaluate its potential. Within this multi-stage research, a systematic literature review of HMO methods and models developed over the last decade was first conducted following the PRISMA guidelines. Subsequently, as part of preliminary studies and the first experimental study (ES1), architecture students used existing computational design tools in their project processes, and direct user feedback regarding the pedagogical limitations of these tools was collected. Based on the findings from these reviews, the generative design prototype GeoRoomCrafter (GRC), which is based on a part-to-whole (bottom-up) approach and physics-based rules, was developed. The prototype's potential and usability were evaluated through two-group, mixed-methods experimental studies involving undergraduate and graduate architecture students. Data were collected through an adapted Technology Acceptance Model (TAM) survey, open-ended questions, and semi-structured interviews. The findings of the experimental studies revealed that students' general perception of computational tools is positive. When examining the GRC prototype specifically, participants reported that they found the tool's learning curve steep, particularly upon first use. In contrast, the opportunities for three-dimensional and simultaneous spatial comprehension, the conceptual ease of transforming abstract relationships into concrete masses, and the exploratory environment offered by the tool engendered an intense desire among students to use it in their future design processes. This result indicates that the prototype's perceived usefulness and pedagogical potential are high despite initial usability challenges. This study demonstrates that computational spatial organization approaches can be transformed beyond professional efficiency tools into instructive (didactic) platforms that support fundamental cognitive development processes in architectural education. The developed GRC prototype presents a structure that integrates the user's intuitive decisions with parametric rules, thereby fostering the experiential learning cycle. In conclusion, this thesis uniquely contributes to the intersection of architectural education and computational design. It delivers a tangible prototype designed to fill the pedagogical gap left by existing tools and reveal its potential through student experiences.
Benzer Tezler
- Kinetik mimari cephe tasarımına bütünleşik bir yaklaşım: Üretken tasarım araçları ile çok kriterli optimizasyon ve karar destek sistemlerine dayalı bir yöntem önerisi
An integrated approach to kinetic architecture facade design: A method proposal based on multi-criteria optimisation and decision support systems via generative design tools
ABDUL SAMET ENGİN
- Adaptation of Buca house plan typology through shape grammar
Buca evi plan tipolojisinin biçim grameri uyarlaması
ERDEM ERGİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Mimarlıkİzmir Ekonomi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜZDEN VARİNLİOĞLU
- İnsan-doğa-mimari tasarım ilişkisi bağlamında yeni-yerel kavramı: Türkiye özelinde bir tasarım önermesi
The concept of new-vernacular in the context of human-nature-architectural design relationship: A design proposal specific to Turkiye
YAŞAR EMİR KARCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİL YAZICI
- Eş odaklı anadolu selçuklu kervansaraylarının mekân kurgularının morfolojik analiz yöntemi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the space formation of confocused anatolian seljuk caravansarays using morphological analysis method
DERYA ÇOLAK KESRİKLİOĞLU
- Afet sonrası geçici yaşam alanları tasarımı: mekânsal verimliliği artırmaya yönelik hesaplamalı tasarım temelli bir analiz çalışması
Post-disaster temporary living spaces design: a computational design-based analyis study to increase spatial efficiency
KÜBRA BAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÜN
DOÇ. DR. BURAK PAK