Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat Döneminden Cumhuriyetin ilk yıllarına dek gelişen yetimhane olgusu ve gayrimüslimlere yönelik yetimhane yapılarının kurgusal incelemesi
The orphanage phenomenon developing from the Tanzimat Period of the Ottoman Empire to the early years of the Republic and a fictional analysis of orphanage structures for non-muslims
- Tez No: 970856
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA SEDES
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu akademik çalışma Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat Dönemi'nden başlayarak Cumhuriyet'in ilanının ilk yıllarına dek imparatorluk sınırları içerisinde yer alan gayrimüslim cemaatlere ait sosyal destek ve dayanışma kurumu olan yetimhane yapılarının, Osmanlı Devleti'nin yetim çocuklar için aldığı önlemler ve devlet politikaları ışığında mimari, işlevsel ve tarihsel açıdan dünya üzerindeki birtakım ülkelerden de örnekler vererek incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı Devleti'nin çok kültürlü ve etnik kimliğe sahip yapısı içerisinde yer alan gayrimüslim topluluklar tarafından kurulan yetimhaneler hem bulundukları cemaatlerin dini ve etnik kimliklerinin korunmasına hizmet etmiş; hem de yetimhane yapılarının inşa edildiği coğrafyanın mimari kimliğine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu bağlamda gayrimüslim yetimhaneleri yalnızca anne ve babasını kaybeden yetim çocuklara yönelik sosyal yardım kurumu değil, aynı zamanda kent dokusu içerisinde estetik ve işlevsel kaygı taşıyan sembolik yapılar olarak günümüzde değerlendirilmektedir. Yapılan çalışmanın temel problemi, söz konusu gayrimüslim yetimhane yapılarının günümüzde izlerinin büyük ölçüde silinmiş olması ve kaynak eksikliği nedeniyle mimari açıdan yeterince belgelenememiş olmasıdır. Meydana gelen bu durum Osmanlı'daki gayrimüslim yetimhanelerinin kültürel miras ve kentsel doku içerisindeki yerini görünmez kılmaktadır. Bu akademik çalışma günümüze verileri ulaşan gayrimüslim yetimhane yapılarının sosyal boyutu göz önünde bulundurularak mimari kimliklerinin tespiti, tip plan analizleri ve işlevsel özelliklerinin dönüşümü odaklı hazırlanmıştır. Çalışmanın yöntemi olarak salnameler, raporlar, arşiv taramaları, gayrimüslim cemaatlere ait yayınlar ve kitaplar gibi birincil kaynaklardan yararlanılırken; mümkün olduğunca yerinde inceleme ve fotoğraf analizleriyle belgelendirilmiştir. Yetimhane yapılarına ilişkin günümüz harita yöntemleriyle; bazı yapıların günümüze ulaşan ve korunan arşiv belgelerinde yer alan özgün mimari proje belgeleri birlikte değerlendirilerek mekânsal ve çevresel kurgu değerlendirilmiştir. Osmanlı Devleti'nin Tanzimat Döneminden Cumhuriyetin ilk yıllarına dek gelişen yetimhane kurgusunun incelendiği bu akademik çalışmada gayrimüslimlere ait yetimhane yapılarının bir kısmının günümüzde çeşitli nedenlerden dolayı varlığını koruyamadığı; bir kısmının ise zamanla işlev değiştirerek okul, sosyal hizmet, devlet kurumu, müze gibi çeşitli işlevler kazandığı ya da işlevsiz bırakıldığı sonucuna varılmıştır. Söz konusu yetimhaneler yalnızca mimari yapı değil aynı zamanda hizmet verdiği kültürün mirasının gelecek nesillere aktarılması hususunda önem arz etmektedir. Bu nedenle elde edilen bulgular günümüz koruma yaklaşımlarına tarihsel derinlik kazandırmayı ve gayrimüslim cemaatler tarafından kurulan yetimhane yapılarının bulunduğu etnik grubun kültürel mirasının daha görünür hale gelmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This academic study aims to examine the orphanage structures, which were social support and solidarity institutions belonging to non-Muslim communities within the borders of the empire from the Tanzimat Period of the Ottoman Empire until the first years of the declaration of the Republic, in terms of architecture, functionality and history, in the light of the measures taken by the Ottoman Empire for orphan children and state policies, by giving examples from some countries around the world. The orphanages established by non-Muslim communities within the multicultural and ethnic structure of the Ottoman Empire both served to preserve the religious and ethnic identities of the communities they were located in; and also made significant contributions to the architectural identity of the geography where the orphanage structures were built. In this context, non-Muslim orphanages are not only evaluated as social aid institutions for orphans who lost their parents, but also as symbolic structures with aesthetic and functional concerns within the urban tissue. The main problem of the study is that the traces of the non-Muslim orphanage structures in question have largely been erased and have not been sufficiently documented in terms of architecture due to lack of resources. This situation renders the place of the non-Muslim orphanages in the Ottoman Empire invisible in the cultural heritage and urban tissue. This academic study was prepared with a focus on the determination of the architectural identities, typical plan analyses and the transformation of functional features of the non-Muslim orphanage structures whose data has survived to the present day, considering their social dimension. While primary sources such as yearbooks, reports, archive scans, publications and books belonging to non-Muslim communities were used as the method of the study; it was documented with on-site examination and photographic analysis as much as possible. With the current mapping methods regarding the orphanage structures; the original architectural project documents in the archive documents of some of the structures that have survived to the present day and are preserved were evaluated together and the spatial and environmental structure was evaluated. In this academic study, which examines the orphanage structure that developed from the Tanzimat Period of the Ottoman Empire to the early years of the Republic, it has been concluded that some of the orphanage structures belonging to non-Muslims cannot survive today due to various reasons; while some have changed their function over time and gained various functions such as schools, social services, state institutions, museums or have been rendered dysfunctional. The orphanages in question are important not only as architectural structures but also in terms of transferring the heritage of the culture they serve to future generations. For this reason, the findings obtained contribute to providing historical depth to today's protection approaches and to making the cultural heritage of the ethnic group where the orphanage structures established by non-Muslim communities are located more visible.
Benzer Tezler
- Türkiye eğitim sisteminde denetim ve denetmen yetiştirme sürecinin analizi
Başlık çevirisi yok
SEVİM ÖZTÜRK
- Moda'da hristiyan dini yapıları
Christian religious buildings in Moda
FUNDA KARABEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FÜSUN ALİOĞLU
- Cumhuriyetin ilanından günümüze ilköğretim II. kademesinde coğrafya eğitimi
Geography education in secondary schools from the establishment of republic to our time
HÜSEYİN UGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. AHMET DOĞAN BULDUR
- 1928-1938 yılları arası Harf Devrimi'nin Türk grafik tasarımına yansımaları
Reflections of the Alphabet Revolution between the years of 1928-1938 onto the Turkish graphic design
ÖZLEM UYAN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2021
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DOÇ. FUAT AKDENİZLİ
- Türkiye Cumhuriyeti'nde müzik kurumlaşması ve kültürel kimlik değişimi
Musical institutionalization and cultural identity change in Turkish Republic
GÜRSEL YURTSEVEN
Doktora
Türkçe
2018
MüzikYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURAN SAĞER