Daniel Goleman'ın popüler bilimsel eserleri örneğinde uzmanlık alanı çevirisi sorunsalı: İngilizce-Türkçe dil çifti temelinde psikoloji terimlerinin çevirisi üzerine bir inceleme
The problem of specialized translation in the example of Daniel Goleman's popular scientific texts: A study on the translation of psychological terms based on English-Turkish language pair
- Tez No: 970924
- Danışmanlar: PROF. DR. SERGÜL VURAL KARA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çeviribilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Popüler bilimsel metinler, bilimsel içerikli bilgiyi ilgili bilim dalında bilgi birikimine sahip olmayan kişilere anlaşılır bir üslup ve sade bir dil ile aktarmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, popüler bilimsel metin kategorisinde en çok eser üreten yazarlardan biri olan Daniel Goleman'ın 'Emotional Intelligence', 'Working with Emotional Intelligence' ve 'Social Intelligence' adlı eserleri ve onların Türkçe çevirileri incelenmektedir. Çalışmada Peter Newmark'ın (1988) 'A Textbook of Translation' adlı kitabında önerdiği çeviri yöntemleri temel alınmaktadır. Bu bağlamda, çevirmenlerin psikoloji terimlerini Türkçeye aktarım yöntemleri ile bu yöntemler arasındaki benzerlik ve farklılıklar analiz edilmektedir. Skopos kuramı ışığında popüler bilimsel metinlerin özellikleri, okuyucu kitlesi ve amacı dikkate alınarak çevirmenlerin terim aktarım yöntemleri değerlendirilmektedir. Ayrıca, çevirmenler ile ChatGPT-4 uygulamasının terim aktarımına yönelik yaklaşımları karşılaştırılmaktadır. Araştırma sorularına yanıt bulabilmek için farklı eğitim temeline ve mesleki deneyime sahip, popüler bilim alanında çevirileri olan 34 gönüllü çevirmenle röportaj yapılmıştır. Ayrıca, İngilizce Mütercim ve Tercümanlık bölümünde uzmanlık alan dersi okutan 7 akademisyenle röportaj yapılmıştır. Çeviri eğitiminin nitelikli çeviri üzerindeki etkisi ve çeviri bölümlerinde verilen uzmanlık alan eğitiminin kapsamı araştırılmıştır. Popüler bilimsel metinlerin bilimin popülerleşmesini sağladığı, popüler bilimsel metinlerde yer alan psikoloji terimlerinin çoğunlukla öyküntü yöntemiyle aktarıldığı, çeviri eğitiminin nitelikli çeviride etkili olduğu, Çevirmenler için Teknoloji ve Terminoloji derslerinin uzmanlık alan eğitimine katkı sağladığı, uzmanlık alan eğitiminde Psikoloji ve Kişisel Gelişim Metinleri Çevirisi dersine sınırlı sayıda çeviri bölümünün müfredatında yer verdiği elde edilen sonuçlardan bazılarıdır. Popüler Bilimsel Metin Çevirisi dersinin çeviri eğitimi müfredatına dâhil edilmesi, kapsamlı ve güncel bir psikoloji terim sözlüğü oluşturulması, popüler bilimsel metinlerin çevirisinde 'uzmandan genele' çeviri modelinin benimsenmesi çalışmanın önerileri arasındadır. Çalışma, Çeviribilim Anabilim Dalında bugüne dek yapılan çalışmalar arasında popüler bilimsel eserler örneğinde psikoloji terminolojisi, terim aktarım yöntemleri ve analizi bağlamında bir çalışma olmadığı için alana katkı sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
Popular scientific texts aim to convey scientific information to individuals who do not have prior knowledge in the relevant scientific field, using a comprehensible style and plain language. This study examines the books 'Emotional Intelligence', 'Working with Emotional Intelligence' and 'Social Intelligence', written by Daniel Goleman, one of the most notable writers in the category of popular scientific texts, as well as their Turkish translations. The study is based on the translation methods proposed in Peter Newmark's book 'A Textbook of Translation', published in 1988. Within this framework, the strategies applied by translators to transfer psychological terms into Turkish, as well as the similarities and differences among these strategies, are analyzed. The term translation strategies are evaluated by taking into account the characteristics, target audience and purpose of popular scientific texts. Furthermore, the approaches of human translators and ChatGPT-4 application to term translation are compared. In order to answer the research questions, interviews were conducted with 34 volunteer translators possessing diverse educational backgrounds and professional experience, all of whom have translations in the field of popular science. Interviews have also been conducted with 7 academics who teach specialized courses in English Translation and Interpreting Departments. The impact of translation education on the quality of translation and the framework of specialized translation training provided in the translation departments were investigated. Some of the findings are popular scientific texts enable the popularization of science, psychology terms included in such texts are predominantly transferred through the method of calque, translation education plays a significant role in the production of qualified translations, the courses 'Technology for Translators' and 'Terminology' contribute to specialized translation training and within the framework of specialized translation training, the course 'Translation of Psychological and Personal Development Texts' is included in the curriculum of only a limited number of translation departments. Some recommendations of the study are the integration of 'Translation of Popular Scientific Texts' course into the translation education curriculum, the development of a comprehensive and current glossary of psychological terms and the adoption of 'from expert to lay' translation model in the translation of popular scientific texts. This study will make a significant contribution to the field, as no previous research has been conducted within the Department of Translation Studies focusing on psychology terminology, term transfer methods and their analyses in the context of popular scientific texts.
Benzer Tezler
- Çalışan ilişkileri yönetiminde duygusal zekanın rolü
The role of emotional intelligence in employee relationship management
GİZEM DEVECİ
- Kişilerarası ilişkilerde duygusal zekânın önemi. Daniel Goleman'ın duygusal zekâ modeli bağlamında pilotlar üzerine bir araştırma
The importance of emotional intelligence in interpersonal relationships. The research on pilots in the context of Daniel Goleman's emotional intelligence model
ELNAZ SAFARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halkla İlişkilerİstanbul ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEHER ER
- Goleman'ın duygusal zeka modeli çerçevesinde okul yöneticilerinin duygusal zeka becerilerinin incelenmesi
Examining school administrotors' emotioanal intelligence skills within the framework of Goleman's emotioanal intelligence model
AHKAF İBRAHİM ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇE ÖZDEMİR
- Oğuz Atay`ın“Korkuyu Beklerken”adlı öyküsünün oyunlaştırılmasında bireyin varoluşu ve yabancılaşması
The alienation and existence of the individual in the dramatization of Oğuz Atay`s short story entitled“Korkuyu Beklerken”
UMUT TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Sahne ve Görüntü SanatlarıHacettepe ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. TÜREL EZİCİ
- I.II.III Ligdeki profesyonel futbolcuların duygusal zeka düzeylerinin başarıya etkisi
The effect to the success of the level of emotional intelligence of professional football players in I.II: and III.union
CEYDA SERDENGEÇTİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
SporSelçuk ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHİBE AKANDERE