Türk edebiyatında mekansal yalnızlık: Ferit Edgü'nün taşrası ile Güven Turan'ın kenti üzerine karşılaştırmalı bir inceleme (1970-1990)
Spatial loneliness in Turkish literature: A comparative study of Ferit Edgü's country and Güven Turan's city (1970-1990)
- Tez No: 970990
- Danışmanlar: PROF. DR. YAKUP ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Güven Turan, Ferit Edgü, Taşra, Kent, Yalnızlık, Lefebvre, Henri, Merkez-taşra ilişkileri, Türk edebiyatı, Güven Turan, Ferit Edgü, Rural, Urban, Loneliness, Lefebvre, Henri, Core-periphery relations, Turkish literature
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Ferit Edgü'nün Kimse (1976), Hakkâri' de Bir Mevsim (1977), Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı (1988) ve Güven Turan'ın Dalyan (1978), Yalnız Mısın? (1987) romanlarında mekânsal yalnızlık temasının nasıl temsil edildiğini; bu temanın anlatı yapısı, özne inşası ve bellekle ilişkisi bağlamında ne şekilde biçimlendiğini incelemektedir. Yalnızlık, tezde bireysel bir duygu hâli olmanın ötesinde, mekânla, zamanla, bellekle ve dille örülmüş çok katmanlı bir varoluş biçimi olarak değerlendirilmiştir. Bahse konu romanlar taşra ve kent ekseninde karşılaştırmalı olarak ele alınmış, bireyin bu iki farklı mekânsal düzlemde deneyimlediği yalnızlık biçimleri dönemsel farklılıklar gözetilerek analiz edilmiştir. Kuramsal çerçeve, Henri Lefebvre'in“mekânın toplumsal üretimi”yaklaşımı temelinde şekillendirilmiş; temsili, yaşanılan ve deneyimlenen mekân ayrımları üzerinden karakterlerin mekânla kurduğu ilişkiler irdelenmiştir. Walter Benjamin'in“anımsama”ve“flâneur”kavramları, özellikle kentsel anlatılarda öznenin geçmişle kurduğu kırılgan ilişkiyi açığa çıkarmada işlevsel olmuştur. Heidegger'in“Dasein”ve“atılmışlık”kavramları bireyin mekânsal varoluşunu açıklarken; Julia Kristeva'nın“içteki yabancı”ve“sessizlik”kavramları yalnızlığın dile dökülemeyen yönlerini çözümlemek için kullanılmıştır. Mikhail Bakhtin'in çok seslilik kuramı ise anlatıcı yapıların çözümlemesinde önemli bir kavramsal dayanak sunmuştur. Öncelikle 1970'li yıllara ait“Kimse, Hakari'de Bir Mevsim ve Dalyan”romanları üzerinden taşranın dışlayıcı ve baskılayıcı yapısı ile kentsel çözülme karşılaştırmalı olarak incelenmiş; ardından 1980'li yıllarda kaleme alınan“Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı ile Yalnız Mısın?”romanlarında belleğin parçalanması, zamanın kırılması ve sessizlikle kurulan özne temsilleri analiz edilmiştir. Sonuç olarak bu tez, yalnızlık temasının 1970-1990 dönemi Ferit Edgü ve Güven Turan'ın romanlarında zamana, mekâna ve anlatı biçimlerine göre nasıl dönüştüğünü kuramsal düzeyde ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines how the theme of spatial loneliness is represented in Ferit Edgü's Kimse (1976), Hakkâri'de Bir Mevsim (1977), Eylül'ün Gölgesinde Bir Yazdı (1988), and Güven Turan's Dalyan (1978) and Yalnız Mısın? (1987). The study explores how this theme is shaped in relation to narrative structure, subject formation, and memory. Loneliness is approached not merely as an individual emotional state but as a multilayered mode of existence interwoven with space, time, memory, and language. The selected novels are analyzed comparatively through the rural–urban axis, focusing on how individuals experience loneliness within these two spatial frameworks, with attention to the historical shifts between the 1970s and 1980s. The theoretical framework is primarily informed by Henri Lefebvre's concept of the ''social production of space,“through which the characters' spatial relations are examined via the distinctions between conceived, perceived, and lived space. Walter Benjamin's notions of ''remembrance”and the flâneur are employed particularly in the urban narratives to reveal the fragile relationship between the subject and the past. Heidegger's concepts of Dasein and ''thrownness“are used to articulate spatial existence, while Julia Kristeva's theories of the ''foreigner within”and ''silence"help to unravel the inexpressible dimensions of loneliness. Mikhail Bakhtin's theory of polyphony provides a key conceptual tool for analyzing narrative structures. The study first offers a comparative reading of the 1970s novels - Kimse, Hakkâri'de Bir Mevsim, and Dalyan—to investigate the oppressive structure of the rural and the disintegration of the urban space. It then moves to the 1980s text- Eylül'ün Gölgesinde Bir Yazdı and Yalnız Mısın?- to analyze representations of fragmented memory, ruptured temporality, and subjectivity constructed through silence. Ultimately, this thesis reveals how the theme of loneliness transforms in the novels of Ferit Edgü and Güven Turan across the 1970s and 1980s, shaped by shifts in space, time, and narrative form.
Benzer Tezler
- Türk halk edebiyatında mekânsal bir hatırlama figürü olarak Mısır ve Aşık Esrarî'nin Vehhâbî destanı
Egypt as a spatial remembiring figure in Turkish folk literature and Wahhabi saga of minstrel Esrarî
AYŞE YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Halk Bilimi (Folklor)Pamukkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ARSLAN
- Cemil Kavukçu'nun öykülerinde mekân imgesi
The image of place in Cemil Kavukçu's stories
ELİF TURANLIGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıAnadolu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN TUNÇ
- Türk ve Alman çocuk edebiyatında vampirler: Angela Sommer-Bodenburg'un“Küçük Vampir”adlı eseri ve Nazlı Eray'ın“Naz ve Köşkteki Vampir”adlı eserin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Vampires in Turkish and German children's literature: A comparative analysis of Angela Sommer-Bodenburg's“The Little Vampire”and Nazlı Eray's“Naz and the Vampire in the Mansion”
SELMA VURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Alman Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILMAZ KOÇ
- 2000 sonrası Türk öyküsüne ekoeleştirel bir yaklaşım
An eco-critical approach to the Turkish story after 2000
HATİCE SARIYAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY ANAR
- Gündelik hayatın ritmi: Türk romanında İstanbul (1950-2000)
The rhythm of everyday life: Istanbul in Turkish novel (1950-2000)
YEŞİM ESİN HAMAMCI
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KOÇAK