Türk edebiyatında merkez-taşra ilişkileri odağında Adana (1923-1960)
Adana in the context of center-periphery relations in Turkish literature (1923–1960)
- Tez No: 971481
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NESRİN MENGİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Türk Edebiyatında Merkez-Taşra İlişkileri Odağında Adana (1923–1960)”başlıklı bu doktora tezinde Cumhuriyet'in ilk yıllarından 1960'a dek uzanan süreçte Adana'nın edebî varlığı, merkez-taşra ilişkileri yönünden ele alınmış, merkez-taşra ilişkisinin Türk edebiyatındaki yansımaları; sanatçılar, dönemsel koşullar ve kültürel temsiller çerçevesinde disiplinler arası bir yaklaşımla incelenmiştir. İsmail Habip Sevük, Abidin Dino, Orhan Kemal ve Yaşar Kemal'in yaşamları, Adana ile kurdukları tarihsel ve kültürel bağlar ile edebî üretimleri temel alınarak yapılandırılmıştır. Sevük'ün Maarif Mıntıkası Mecmuası etrafında şekillenen yazıları ve çalışmaları, Dino'nun Adana'da kaleme aldığı gazete yazıları, Verese/Kel, Sinan, Su Destanı gibi çalışmaları, Orhan Kemal'in Bereketli Topraklar Üzerinde, Murtaza ve Hanımın Çiftliği gibi romanları ile Yaşar Kemal'in İnce Memed ve Teneke başta olmak üzere eserleri bu bağlamda değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yöntemine dayanan çalışmada, metin merkezli çözümleme tekniği kullanılmış; edebiyat sosyolojisi, mekân kuramı ve kültürel çalışmalar gibi alanlardan yararlanılmıştır. Sevük'ün Maarif Eminliği sürecindeki kültürel faaliyetleri, Dino'nun sürgün döneminde Adana'daki sanatsal üretimi, Orhan Kemal'in toplumsal dönüşümleri ele alan romanları ve Yaşar Kemal'in klasik merkez-taşra değerlendirmelerinin ötesine geçen anlatısı değerlendirilmiştir. Çalışma süresince merkez ve taşra arasındaki ilişkinin tarihsel, ideolojik ve kültürel düzlemlerde nasıl biçimlendiği analiz edilmiştir. Türk edebiyatında merkez-taşra ilişkisi, sabit ve tek yönlü bir yapıdan ziyade; coğrafi, ekonomik, tarihsel ve sosyolojik koşulların etkisiyle sürekli değişen, dinamik bir süreç olarak şekillenmektedir. Bu yönüyle çalışma, Adana'nın edebî görünürlüğü üzerinden merkez-taşra ilişkilerine dair çok yönlü bir değerlendirme sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation, titled“Adana in The Context of Center-Periphery Relations in Turkish Litereture (1923–1960),”examines the literary presence of Adana from the early years of the Republic until 1960 within the framework of center–periphery relations. The reflections of this dynamic in Turkish literature are analyzed through artists, historical conditions, and cultural representations with an interdisciplinary approach. The lives, literary productions, and cultural ties of İsmail Habip Sevük, Abidin Dino, Orhan Kemal, and Yaşar Kemal with Adana form the core of this study. Sevük's writings and activities shaped around Maarif Mıntıkası Mecmuası, Dino's newspaper articles and works such as Verese/Kel, Sinan, and Su Destanı, Orhan Kemal's novels Bereketli Topraklar Üzerinde, Murtaza, Hanımın Çiftliği, and Yaşar Kemal's İnce Memed, Teneke and other works are discussed in this context. Based on qualitative research methods, the study employs text-centered analysis, drawing from sociology of literature, spatial theory, and cultural studies. It evaluates Sevük's cultural activities during his tenure as Maarif Emini, Dino's artistic production during his exile in Adana, Orhan Kemal's novels addressing social transformations, and Yaşar Kemal's narratives that transcend classical center–periphery approaches. Throughout the research, the historical, ideological, and cultural dimensions of the center–periphery relationship have been analyzed. The study concludes that the center–periphery relation in Turkish literature is not a fixed and one-dimensional structure but a dynamic process shaped by geographical, economic, historical, and sociological conditions. In this regard, the dissertation offers a multifaceted evaluation of center–periphery dynamics through the literary visibility of Adana.
Benzer Tezler
- Necati Mert'in denemeciliği ve biyografik eserleri üzerine bir inceleme
A review of Necati Merts essayism and biographical works
RUKİYE KIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAKUP ÖZTÜRK
- Modernleşme sürecinde iktidar-taşra ilişkileri: Türk edebiyatında 'taşra'
Power-provincial relations in the modernisation period: `Province' in Turkish literature
HATİCE SEVGİ ZENGİN
Doktora
Türkçe
2009
Siyasal BilimlerGazi ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü
PROF. DR. KEMAL GÖRMEZ
- Türk edebiyatında mekansal yalnızlık: Ferit Edgü'nün taşrası ile Güven Turan'ın kenti üzerine karşılaştırmalı bir inceleme (1970-1990)
Spatial loneliness in Turkish literature: A comparative study of Ferit Edgü's country and Güven Turan's city (1970-1990)
AYŞE ASENA MELER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAKUP ÇELİK
- 2000 sonrası Türk romanında taşra söyleminin inşası
The establishment of country discourse in The Turkish novel after 2000s
AMİNE KÜBRA COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMİN BALCI
- 「田舎」における国民意識の形成ーートルコと日本近代小説の比較研究
Taşra"da millî bilincin oluşumu—Türk ve Japon modern romanları üzerine bir karşılaştırmalı inceleme
DEVRİM ÇETİN GÜVEN
Yüksek Lisans
Japonca
2004
Karşılaştırmalı EdebiyatThe Unıversıty Of Tokyo (tokyo Daıgaku)PROF. DR. YOICHI KOMORI