Alt düzey ve üst düzey okuduğunu anlama becerileri: Türkçe ders kitaplarındaki etkinlikler ve öğretmen uygulamaları üzerine bir inceleme
Lower and higher level reading comprehension skills: An investigation on Turkish textbook activities and teacher practices
- Tez No: 971635
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKHAN ÇETİNKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarındaki alt düzey ve üst düzey okuduğunu anlama becerilerine yönelik etkinliklerin dağılımını, bu dağılımların kitaplar arasında farklılık gösterip göstermediğini, öğretmenlerin bu etkinlikleri öğretim sürecinde kullanım sıklıklarını ve uygulamaların yeterliliğine ilişkin görüşlerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Karma yöntem deseninde yürütülen çalışmada, ders kitapları araştırmacı tarafından geliştirilen çözümleme çizelgesi ve formu kullanılarak belge çözümlemesiyle değerlendirilmiş, öğretmenlerden elde edilen nicel veriler likert biçiminde geliştirilen sormacayla nitel veriler ise görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, ders kitaplarında üst düzey becerilere nicel açıdan daha fazla yer verildiğini, ancak bu etkinliklerin nitelik bakımından derinlik kazanamadığını göstermektedir. Alt düzey becerilerde sözcük bilgisi genişliği, sözcük bilgisi derinliği ve dilbilgisel boyutlarda eksiklikler belirlenmiş, sınıf düzeyleri arasında farklılıkların bulunduğu fakat içerik bütünlüğünün sağlanamadığı saptanmıştır. İstatistiksel çözümlemeler, alt ve üst düzey becerilerin oranları bakımından özellikle 5. sınıf ile 7. sınıf Türkçe ders kitapları arasında anlamlı fark olduğunu, bu farkın daha çok çıkarım yapma ve üstbilişsel düzenleme etkinliklerinin yoğunluğundan kaynaklandığını ortaya koymuştur. Öğretmenlerden elde edilen nicel veriler, alt ve üst düzey etkinliklerin öğretim sürecinde genellikle“ara sıra”ile“sıklıkla”düzeylerinde kullanıldığını göstermiştir. Görüşmelerden elde edilen bulgular ise öğretmenlerin söz konusu etkinliklerin uygulanmasında programın öngördüğü yeterliliğe ulaşamadıklarını, özellikle sözcük bilgisi, çıkarım yapma ve üstbilişsel düzenleme alanlarında ders kitaplarının destekleyici araç sunmadığını vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, Türkçe ders kitaplarının hem içerik çeşitliliği hem de pedagojik derinlik bakımından geliştirilmesi ve öğretim sürecinde öğretmenlerin uygulamalarını destekleyecek nitelikli araçlarla varsıllaştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The current study was conducted to examine the distribution of activities aimed at lower- and higher-level reading comprehension skills in Turkish textbooks, whether these distributions differ among the textbooks, the frequency with which teachers use these activities in the teaching process and their views on the adequacy of the implementations. In the study conducted using a mixed-methods design, the textbooks were evaluated through document analysis using an analysis chart and form developed by the researcher. The quantitative data obtained from teachers were collected via a Likert-type questionnaire, while qualitative data were gathered through an interview form. The findings indicated that higher-level skills are given more emphasis quantitatively in the textbooks, but these activities lack depth in terms of quality. Deficiencies were detected in lower-level skills in terms of vocabulary breadth, vocabulary depth and grammar. It was also determined that differences were observed between grade levels and content coherence could not be ensured. Statistical analyses revealed a significant difference between the 5th- and 7th-grade Turkish textbooks in terms of the proportion of lower- and higher-level skills, with this difference mainly resulting from the intensity of inference and metacognitive regulation activities. The quantitative data obtained from the teachers indicated that lower- and higher-level activities are generally used in the teaching process at frequency levels ranging from“occasionally”to“frequently”. The findings obtained from the interviews highlighted that teachers were unable to achieve the proficiency anticipated by the curriculum in implementing these activities and emphasized that the textbooks do not provide supportive tools, particularly in the areas of vocabulary, inference and metacognitive regulation. These results indicated that Turkish textbooks need to be improved in terms of both content diversity and pedagogical depth and enriched with high-quality tools to support teachers' practices in the teaching process.
Benzer Tezler
- Beceri temelli fen sorularına yönelik fen bilimleri öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi
Examination of science teachers' opinions on skill-based science questions
GÖKSEL CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET TURAN ORHAN
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarında okuduğunu anlama sorularının farklı taksonomilere göre analizi
A taxonomy-based analysis of reading comprehension questions in secondary school Turkish textbooks
EMRE KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN DURUKAN
- Yabancılara Türkçe öğretim setlerinde metin altı sorularının Barrett taksonomisine göre incelenmesi: B düzeyi
Examination of comprehension questions in Turkish teaching sets for foreigners according to Barrett's taxonomy: Level B
GÜLSÜN UYANIKTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM GÜLTEKİN
- 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin altı okuma-anlama soru ve etkinliklerinin güncellenmiş bloom taksonomisi'ne göre değerlendirilmesi
Evaluation of the text-reading comprehension questions and activities in the 6th grade Turkish textbook according to the revised bloom taxonomy
SALİH EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM YILDIZ
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarında geçen metaforik unsurların öğretimi
Teaching metaphorical elements in secondary school Turkish textbooks
HÜMMET SERKAN AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKKAYA