Geri Dön

Ortaokul Türkçe ders kitaplarında geçen metaforik unsurların öğretimi

Teaching metaphorical elements in secondary school Turkish textbooks

PDF İndir

  1. Tez No: 999274
  2. Yazar: HÜMMET SERKAN AKTAŞ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET AKKAYA
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
  10. Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Dil, bir milletin kültürel kodlarını, tarihini ve duygusal birikimini gelecek kuşaklara taşıyan canlı bir organizmadır. Anlama ve anlatma yönlerinden son derece zengin bir yapıya sahip olan Türkçe ise, bireylerin çevrelerini anlamlandırmalarına olanak tanıyan poetik ve estetik unsurlarla bezenmiştir. Bu unsurların en önemlilerinden biri, soyut kavramları somutlaştırarak karmaşık fikirleri daha anlaşılır kılan ve dil öğretiminin temel taşlarından biri olan metaforlardır. Türkçe öğretiminin temel hedeflerinden biri, öğrencilerin anlama ve anlatma becerilerini geliştirmektir. Ancak, özellikle ortaokul düzeyinde soyut kavramların öğretimi önemli güçlükler barındırmaktadır. İşte bu noktada, dil bilgisi kurallarının öğretiminin yanı sıra, ders kitaplarının içeriğini oluşturan edebî araçlar ve bu araçların nasıl kullanıldığı kritik bir önem kazanır. Metaforlar, bu zorluğun aşılmasında kilit bir rol oynayabilecek potansiyele sahiptir. Bu çalışma, ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metaforik anlatımların kullanım sıklığını, türlerini ve bu anlatımların öğrencilerin anlama-anlatma becerileri üzerindeki olası etkilerini belirli kategoriler dâhilinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, ilk olarak metafor ve onunla ilişkili diğer söz sanatlarına (istiare, teşbih, mecaz-ı mürsel vb.) dair kuramsal bir alt yapı sunulmuş, ardından ders kitabı metinlerinden hareketle betimsel bir analiz yapılmıştır. Yapılan incelemeler doğrultusunda, ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metaforik unsurların sınıf düzeylerine göre belirgin farklılıklar gösterdiği saptanmıştır. Buna göre; 5. sınıf ders kitabı, öğrencilerin bilişsel gelişim düzeyleri dikkate alındığında daha çok somutlaştırma eğiliminde metaforlar içermektedir. Bu sınıfta özellikle insan ve doğa merkezli metaforların yoğun olarak kullanıldığı görülmektedir. 6. sınıf ders kitabı, incelenen kitaplar arasında en fazla metaforik unsuru barındıran sınıf düzeyi olmuştur. Bu bulgu, söz konusu sınıf müfredatında“sözcükte anlam”konusuna verilen ağırlık ile doğrudan ilişkilendirilmektedir. 7. sınıf ders kitabında ise öğrencilerin soyut düşünme becerilerindeki gelişime paralel olarak, metaforların daha çok değerler ve kavramsal temalar etrafında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. 8. sınıf ders kitabında, metaforların kullanımında daha yüksek bir soyutlama düzeyi göze çarpmaktadır. Bu düzeydeki metinlerde metaforların özellikle sanat, özgürlük, barış gibi üst düzey kavramlarla ilişkilendirildiği belirlenmiştir. · Soyut kavramları içeren metaforların en çok 8. sınıf metinlerinde bulunması ise, öğrencilerin bilişsel ve zihinsel gelişim seviyelerindeki ilerlemeyle paralellik göstermekte ve müfredatın kademeli yapısıyla uyumludur. Sonuç olarak, araştırma bulguları, Türkçe ders kitaplarında metaforik anlatımlara sistematik ve artırılmış bir şekilde yer verilmesinin, yalnızca dil becerilerini geliştirmekle kalmayıp aynı zamanda eleştirel ve yaratıcı düşünme yeteneğini de beslediği için pedagojik bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır. Öğrencilerin hem kelime hazinesini zenginleştiren hem de onlara farklı düşünme perspektifleri kazandıran bu unsurlar, öğretim programları ile ders materyallerinin geliştirilmesi sürecinde öncelikli olarak dikkate alınması gereken mühim bir veri olarak değerlendirilmelidir.

Özet (Çeviri)

Language is a living organism that carries a nation's cultural codes, history and emotional heritage to future generations. Turkish, with its extremely rich structure in terms of comprehension and expression, is adorned with poetic and aesthetic elements that enable individuals to make sense of their surroundings. One of the most important of the see lements is metaphors, which make complexideas more understandable by concretising abstract concepts and are one of the corner stones of language teaching. One of the fundamental objectives of teaching Turkish is to develop students' comprehension and expressions kills. However, teaching abstract concepts, particularly at secondary school level, presents significant difficulties. At this point, alongside teaching the rules of grammar, the literary devices that constitute the content of textbooks and how these devices are used take on critical importance. Metaphors have the potential to play a key role in overcoming this difficulty. This studyaims to examine the frequency and types of metaphorical expressions used in secondary school Turkish textbooks and their possible effects on students' comprehension and expression skills within specific categories. Within the scope of the study, a theoretical framework regarding metaphors and other related figures of speech (euphemism, simile, allegory, etc.) was first presented, followed by a descriptive analysis based on textbook texts. The findings reveal that the metaphorical elements in secondary school Turkish textbooks show distinct differences according to grade level. Accordingly: .The Year 5 textbook contains metaphors that tend to be more concrete, considering the cognitive development level of the students. In this grade, metaphors centred on humans and nature are used intensively. .The Year 6 textbook contained the most metaphorical elements among the textbooks examined. This finding is directly related to the emphasis placed on the topic of 'meaning in words' in the curriculum for this grade. .In the Year 7 textbook, it was found that, in parallel with the development of students' abstract thinking skills, metaphors were concentrated more around values and conceptual themes. .OIn the Year 8 textbook, a higher level of abstraction in the use of metaphors is noticeable. It has been determined that in texts at this level, metaphors are particularly associated with high-levelconcepts such as art, freedom and peace. · The fact that metaphors containing abstract concepts are most frequently found in Year 8 texts parallels the progress in students' cognitive and mental development levels and is consistent with the gradual structure of the curriculum. In conclusion, the research findings reveal that the systematic and increased use of metaphorical expressions in Turkish textbooks is a pedagogical necessity, as it not only develops language skills but alsonurtures critical and creative thinking skills. These elements, which both enrich students' vocabulary and provide them with different perspectives on thinking, should be considered important data to be prioritised in the process of developing teaching programmes and course materials.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    446069

    Ortaokul ders kitaplarındaki değerlerin göstergebilimsel açıdan incelenmesi

    Analyse of values in textbooks of secondary schools by semi̇oti̇cal vi̇ew

    ÜBEYDULLAH PİLATİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Eğitim ve ÖğretimDicle Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BEHÇET ORAL

  2. Tez No

    821623

    Ortaokul Türkçe ders kitaplarında geçen atasözü ile deyimlerin tespit ve sınıflandırılması

    Determination and classification of proverbs and idioms insecondary school Turkish textbooks

    AHMET KARAKURT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Eğitim ve ÖğretimDüzce Üniversitesi

    Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN SARITİKEN

  3. Tez No

    978084

    Ortaokul 6 ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarında geçen metinlerde 'Duyarlılık eğitimi'nin incelenmesi

    Examination of 'sensitivity education'in texts in secondary school 6 th and 7 th grade Turkish course books

    HAMİ ŞENELDİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DilbilimMersin Üniversitesi

    Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MESUT GÜN

  4. Tez No

    690201

    Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerdeki değerlerle ortaokul öğrencilerinin yazılarında kullandıkları değerler üzerine karşılaştırmalı bir inceleme

    A comparative analysis of values addressed by texts in secondary school Turkish textbooks and values addressed by texts written by secondary school students

    ENVER TAÇYILDIZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Eğitim ve ÖğretimVan Yüzüncü Yıl Üniversitesi

    Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN BULUT

  5. Tez No

    834648

    Ortaokul türkçe ders kitaplarında halk bilimi unsurları

    Folklore elements in secondary school Turkish textbooks

    BİRSEN İLBAYLI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Halk Bilimi (Folklor)Siirt Üniversitesi

    Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. REZAN KARAKAŞ

Geri Dön