Döngüsel tüketim: Ölçek geliştirme, güvenirlik ve geçerlik çalışması
Circular consumption: Scale development, reliability and validity
- Tez No: 971722
- Danışmanlar: PROF. DR. ENGİN ÖZGÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Döngüsel Ekonomi, Döngüsel Tüketim, Keşfedici Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Ölçek Geliştirme, Circular Economy, Circular Consumption, Exploratory Factor Analysis, Confirmatory Factor Analysis, Scale Development
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sanayileşme ve küreselleşme sonucunda artan üretim ve tüketimin olumsuz etkilerinden en önemlisi aşırı kaynak kullanımı ve artan atık miktarının sebep olduğu çevre tahribatıdır. Kaynak kullanımındaki ve atık miktarındaki bu önemli artış, mevcut düzende benimsenen büyüme ekonomisine başarıyla hizmet eden üret-kullan-at sürecine dayanan doğrusal üretim modelinin değişimini zorunlu kılmaktadır. Bu tezin konusu; sürdürülemez olan geleneksel üretim modeline alternatif olarak geliştirilen döngüsel ekonomi bağlamındaki tüketici davranışlarıdır. Günümüzde sayıları giderek artan bilinçli tüketicilerin oluşturduğu baskılar, işletme kararlarına ve politika yapıcılara yön vermektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı; tüketici cephesinden döngüsel ekonomiye bir bakış sunmak ve döngüsel tüketim davranışını anlayarak kapsamlı, geçerliği ve güvenirliği test edilmiş bir ölçek geliştirmektir. Araştırmanın amacı doğrultusunda planlanan saha çalışmasında, ele alınan konunun keşifsel nitelik taşıması sebebiyle, hem nitel hem de nicel araştırmaların birlikte olduğu karma yöntem kullanılmıştır. Çalışmanın nitel ayağında amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen tüketici ve uzmanlarla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ardından iki farklı örneklemde Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve yeni bir örneklemde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Son olarak yeniden veri toplanarak geliştirilen ölçeğin yapı geçerliğini (benzeşim geçerliği, ayrışım geçerliği ve nomolojik geçerlik) sağladığı ortaya konulmuştur. Araştırma kapsamında geliştirilen döngüsel tüketim tanımı; kaynak kullanımını optimize etmeyi hedefleyen, dolaşımdaki mevcut ürünlerin kullanım yoğunluğunu arttırmaya yönelik seçeneklere odaklanan ve kullanım ömrü dolan ürünleri dönüştürerek yeniden döngüye katacak davranışlar göstermek şeklindedir. Analizlerin sonucunda altı boyuttan oluşan 25 maddeli bir yapı ortaya çıkmıştır. Döngüsel tüketim davranışını oluşturan altı davranış; tüketimi azaltma, çevreci tüketim tercihi, bakım ve koruma davranışı, ihtiyacın ürünlerin kullanım yoğunluğunu arttıracak yollarla giderilmesi, geri dönüşüm ve ileri dönüşüm şeklinde sıralanmaktadır.
Özet (Çeviri)
The most important negative impact of increased production and consumption as a result of industrialization and globalization is the environmental damage caused by excessive resource use and increased waste. This significant increase in resource use and waste necessitates the change of the linear production model based on the take-make-dispose process that successfully serves the growth economy adopted in the current system. The subject of this thesis is consumer behaviour in the context of the circular economy, which has been developed as an alternative to the unsustainable traditional production model. Today, the pressures created by the increasing number of conscious consumers is influencing business decisions and guiding policymakers. In this context, the purpose of the research is to provide a perspective on the circular economy from the consumer perspective and to develop a comprehensive, valid and reliable scale by understanding circular consumption behaviour. In the field study planned in line with the purpose of the research, a mixed method was used, which includes both qualitative and quantitative research, as the topic is of an exploratory nature. In the qualitative phase of the study, in-depth interviews were conducted with consumers and experts selected through purposive sampling. Subsequently, Exploratory Factor Analysis (EFA) was conducted on two different samples and Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted on a new sample. Finally, the construct validity (convergent validity, discriminant validity and nomological validity) of the developed scale was established by collecting data again. The definition of circular consumption developed within the scope of the research aims to optimize resource use, focuses on alternatives to increase the intensity of use of existing products in circulation, and demonstrates behaviours that will recycle end-of-life products by recycling them. As a result of the analysis, a 25 item structure with six factors was identified. The circular consumption behaviours identified as a result of the research consist of six behaviours: reducing consumption, preference for environmentally friendly consumption, maintenance, and protection behaviour, meeting needs with solutions that increase product usage intensity, recycling, and upcycling.
Benzer Tezler
- A stress testıng framework for the Turkısh bankıng sector: an augmented approach
Türk bankacılık sektörü için bir stres testi çerçevesi: Bir genişletilmiş yaklaşım
BAHADIR ÇAKMAK
- Digital twin-driven building information modeling (BİM) for sustainable design practices in design offices
Tasarım ofislerinde sürdürülebilir tasarım uygulamaları için dijital ikiz odaklı yapı bilgi modelleri (BİM)
YOUSIF O K NASSER YOUSIF O K NASSER
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSNÜ MURAT GÜNAYDIN
- Energy efficiency oriented model based investigation of marine diesel engine and auxiliary systems
Enerji verimliliğine yönelik gemi dizel makineleri ve yardımcı sistemlerinde modelleme tabanlı araştırma
ÇAĞLAR DERE
Doktora
İngilizce
2021
Gemi Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ DENİZ
- The adaptation process of the circular economy in housing sector
Döngüsel ekonominin konut sektöründe adaptasyon süreci
SEVCAN SÖNMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiGayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ALİ YÜZER
- Citric acid and dimer diol-based polyester membranes for food packaging applications
Gıda paketleme uygulamaları için sitrik asit ve dimer diol bazlı polyester membranlar
SARA AGHAEINEJAD AJBISHEH
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Metalurji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİHTER ZEYTUNCU GÖKOĞLU
PROF. DR. EMRAH ÇAKMAKÇI