Emziren annelerin süt miktarının yeterliliği hakkındaki düşünceleri ve süt miktarını artırmak için başvurdukları yöntemler
Breastfeeding mothers' perceptions of the adequacy of their milk supply and the methods they use to increase milk production
- Tez No: 971905
- Danışmanlar: PROF. DR. NİLGÜN ALTUNTAŞ, DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU UĞRAŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Anne sütü, Emzirme, Emzirme başarısı, ETDÖ, Aile hekimliği, Psikososyal faktörler, Breastfeeding, Maternal perception, ETDÖ, Family medicine, Psychosocial factors
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Anne sütü, bebeklerin ilk altı ay boyunca tüm besin ve sıvı gereksinimlerini karşılayan, bağışıklık sistemini güçlendiren ve yaşam boyu sağlık üzerinde olumlu etkiler sağlayan eşsiz bir besindir. Ancak birçok anne, süt miktarının yetersiz olduğu algısıyla emzirmeyi erken sonlandırmaktadır. Bu durum, yalnızca biyolojik değil; psikososyal ve çevresel etkenlerle de ilişkilidir. Bu çalışmanın amacı, emziren annelerin süt miktarının yeterliliğine ilişkin düşüncelerini, süt artırmak için başvurdukları yöntemleri ve bu süreçte etkili olan faktörleri belirlemektir. Ayrıca Emzirme Tutum ve Davranışları Ölçeği (ETDÖ) aracılığıyla annelerin emzirmeye yönelik tutumlarının emzirme başarısı üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu tanımlayıcı ve kesitsel çalışma, 01 Haziran–01 Ekim 2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'nde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, Çocuk Sağlığı polikliniklerine başvuran 0–6 aylık bebeği olup emzirmeye başlamış anneler oluşturmuştur. Gönüllü, okur-yazar ve emzirmeye engeli olmayan 375 anne çalışmaya dahil edilmiştir. Örneklem büyüklüğü %95 güven düzeyiyle 341 olarak hesaplanmış, kayıp payı eklenerek 375 hedeflenmiştir. G*Power analizi sonucunda çalışmanın gücü %98,7 bulunmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan katılımcıların demografik bulguları ve emzirmeye yönelik tutumlarına ilişkin Anket Formu ile Emzirme Tutum ve Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği (ETDÖ) kullanılarak toplanmıştır. ETDÖ, 46 maddelik 5'li Likert tipinde bir ölçektir ve Cronbach alfa katsayısı 0.747 olarak belirlenmiştir. Etik kurul onayı alınmış, katılımcılardan gönüllü onam sağlanmıştır. Veriler IBM SPSS v30.0 programında analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerle birlikte ki-kare, t testi, Mann-Whitney U, ANOVA ve Kruskal-Wallis testleri uygulanmıştır. Emzirme başarısını etkileyen faktörler çok değişkenli lojistik regresyon ile; ETDÖ puanını etkileyen değişkenler ise çoklu doğrusal regresyon analiziyle değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya 375 anne-bebek çifti katılmıştır. Annelerin yaş ortalaması 29,7±4,6 yıl, %69.07'si üniversite mezunu ve %56'sı ev hanımıdır. Katılımcıların üçte ikisi çalışmamakta, %10'u sigara kullanmaktadır. Doğumların %68,8'i sezaryen ile gerçekleşmiştir. Bebeklerin %59,47'si yalnız anne sütüyle beslenmekte olup, yalnız emzirme süresi ortalama 2,56±1,93 ay olarak saptanmıştır. İlk bir saatte emzirmeye başlama oranı %63,37'tür. Annelerin %54,93'ü sütünü yeterli bulurken, %52,53'ü emzirme eğitimi almıştır. ETDÖ ortalama puanı 108,2±12,3 olup, tutum puanı yükseldikçe emzirme başarısı artmıştır. Formül mama kullanımı %38,9 oranında olup, en sık neden“sütün az gelmesi”(%63) ve“bebeğin doymaması”(%45) olarak belirtilmiştir. En çok kullanılan süt artırıcı uygulamalar su içme (%92), rezene (%46.93) ve sık emzirmedir (%66,4). Meme ucu çatlağı annelerin %27,54'ünde görülmüş, en sık kullanılan yöntem lanolin krem (%71,79) olmuştur. İstatistiksel analizlerde, sigara içmenin emzirme başarısızlığı riskini yaklaşık dört kat artırdığı (OR=3,94; p=0,005), buna karşılık yalnız anne sütü alma süresinin ve emzirme sıklığının artmasının koruyucu olduğu saptanmıştır (p<0,001). Sütünü yeterli gören annelerde başarısız emzirme riski anlamlı biçimde daha düşüktür (OR=0,21; p<0,001). ETDÖ puanı yükseldikçe başarısızlık riski azalmaktadır (p=0,003). Ayrıca uyku düzeni iyi olan, düzenli emziren ve sütünü yeterli gören annelerin ETDÖ puanlarının anlamlı biçimde yüksek olduğu; memede çatlak, süt yetersizliği ve bebeğin emmede zorlanması yaşayan annelerde puanların daha düşük olduğu belirlenmiştir. Modelin açıklayıcılığı yüksek bulunmuş (Nagelkerke R²=0,50; AUC=0,863), sonuçlar emzirme başarısının biyolojik faktörlerin yanı sıra annenin algısı, tutumu ve yaşam tarzı ile yakından ilişkili olduğunu göstermiştir Sonuç; Bu araştırma, emziren annelerin süt miktarına ilişkin algıları, emzirme tutumları ve emzirme başarısını etkileyen faktörleri çok yönlü olarak değerlendirmiştir. Bulgular, emzirme sürecinin yalnızca biyolojik değil; sosyodemografik, psikososyal ve davranışsal etkenlerle de yakından ilişkili olduğunu göstermiştir. Çalışmada 0–6 ay arasındaki bebeklerin %59,5'inin yalnız anne sütüyle beslendiği, sezaryen oranının %68,8, formül mama kullanımının ise %38,9 olduğu saptanmıştır. Sigara kullanımı emzirme başarısızlığını yaklaşık dört kat artıran en güçlü risk faktörü olarak belirlenmiştir. Buna karşılık, sütün yeterli olduğu algısı, sık emzirme ve yalnız anne sütü verme süresinin uzunluğu emzirme başarısını artıran koruyucu unsurlar olarak bulunmuştur. Emzirme eğitimi almış annelerde başarı oranı daha düşük görünmekle birlikte, bu değişkenin bağımsız bir yordayıcı olmadığı saptanmıştır. Bu bulgu, verilen emzirme eğitimlerinin içerik ve uygulama biçimlerinin gözden geçirilmesi ve annelerin ihtiyaçlarına daha uygun hale getirilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Düzenli uyku, memede çatlak yaşamama ve sütüne güven duyma gibi faktörlerin yüksek ETDÖ puanlarıyla ilişkili olması, annelerin öznel algılarının emzirme tutumlarında belirleyici rol oynadığını göstermiştir. Genel olarak, emzirme başarısının annenin yaşam tarzı, psikolojik durumu ve destek sistemleriyle yakından ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bulgular, anne sütüyle beslenmenin sürdürülebilirliğini artırmak amacıyla aile hekimliği düzeyinde uygulanacak sigara bırakma danışmanlığı, emzirme eğitimi ve psikososyal destek programlarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Introduction and Objective: Breast milk is a unique source that meets all nutritional and fluid requirements of infants during the first six months of life, strengthens the immune system, and provides lifelong health benefits. However, many mothers discontinue breastfeeding early due to the perception of insufficient milk supply. This situation is influenced not only by biological but also by psychosocial and environmental factors. The aim of this study was to determine breastfeeding mothers' perceptions regarding the adequacy of their milk, the methods they use to increase milk production, and the factors affecting this process. In addition, the impact of mothers' attitudes toward breastfeeding on breastfeeding success was evaluated using the Breastfeeding Attitude and Behavior Assessment Scale (ETDÖ). Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted between June 1 and October 1, 2025, at Ankara Bilkent City Hospital. The study population consisted of mothers with infants aged 0–6 months who applied to the Pediatrics and Family Medicine outpatient clinics. A total of 375 literate, volunteer mothers without contraindications to breastfeeding were included. The sample size was calculated as 341 at a 95% confidence level, and with a 10% anticipated loss, 375 participants were targeted. The power of the study was found to be 98.7% using G*Power analysis. Data were collected through a Descriptive Information Form and the Breastfeeding Attitude and Behavior Assessment Scale (ETDÖ), a 46-item, 5-point Likert-type scale (Cronbach's alpha=0.747). Ethical approval and informed consent were obtained. Data were analyzed using IBM SPSS v30.0. Descriptive statistics, chi-square, t-test, Mann-Whitney U, ANOVA, and Kruskal-Wallis tests were used. Logistic regression was applied to identify factors affecting breastfeeding success, and multiple linear regression was used to determine factors influencing ETDÖ scores. Statistical significance was accepted at p<0.05. Results: A total of 375 mother–infant pairs participated in the study. The mean age of mothers was 29.7±4.6 years; 69.1% were university graduates, and 56% were housewives. Two-thirds were unemployed, and 10% were smokers. Cesarean delivery rate was 68.8%. Among infants, 59.5% were exclusively breastfed, with a mean exclusive breastfeeding duration of 2.56±1.93 months. The rate of initiating breastfeeding within the first hour was 63.4%. While 54.9% of mothers perceived their milk as sufficient, 52.5% had received breastfeeding education. The mean ETDÖ score was 108.2±12.3, and higher attitude scores were associated with greater breastfeeding success. Formula use was reported in 38.9% of mothers, most frequently due to“insufficient milk”(63%) and“infant not being full”(45%). The most common methods used to increase milk were water intake (92%), fennel consumption (46.9%), and frequent breastfeeding (66.4%). Nipple cracks were observed in 27.5% of mothers, and lanolin cream (71.8%) was the most frequently used remedy. Statistical analyses revealed that smoking increased the risk of breastfeeding failure approximately fourfold (OR=3.94; p=0.005), whereas longer exclusive breastfeeding duration and higher breastfeeding frequency were protective (p<0.001). Mothers who perceived their milk as sufficient had a significantly lower risk of breastfeeding failure (OR=0.21; p<0.001). Increasing ETDÖ scores were associated with a reduced risk of failure (p=0.003). Moreover, mothers with regular sleep patterns, frequent breastfeeding, and confidence in their milk supply had significantly higher ETDÖ scores, while those experiencing nipple cracks, perceived milk insufficiency, or infant sucking difficulties had lower scores. The model showed strong explanatory power (Nagelkerke R²=0.50; AUC=0.863). These findings demonstrate that breastfeeding success is closely related not only to biological factors but also to mothers' perceptions, attitudes, and lifestyles. Conclusion: This study comprehensively evaluated breastfeeding mothers' perceptions of milk adequacy, breastfeeding attitudes, and the factors affecting breastfeeding success. The findings indicate that breastfeeding is influenced not only by biological but also by sociodemographic, psychosocial, and behavioral factors. Among infants aged 0–6 months, 59.5% were exclusively breastfed; the cesarean rate was 68.8%, and formula use was 38.9%. Smoking was identified as the strongest risk factor, increasing breastfeeding failure approximately fourfold, while perception of adequate milk, frequent breastfeeding, and longer exclusive breastfeeding duration were protective factors. Although breastfeeding success appeared lower among mothers who received breastfeeding education, this variable was not found to be an independent predictor. This finding suggests that the content and implementation of breastfeeding education should be revised to better meet mothers' needs. The associations between high ETDÖ scores and factors such as regular sleep, absence of nipple cracks, and confidence in milk sufficiency indicate that mothers' subjective perceptions play a decisive role in breastfeeding attitudes. Overall, breastfeeding success was found to be closely related to mothers' lifestyles, psychological states, and support systems. These findings emphasize the need to strengthen smoking cessation counseling, breastfeeding education, and psychosocial support programs at the family medicine level to enhance the sustainability of breastfeeding practices.
Benzer Tezler
- Erken lohusalık döneminde eş desteğinin anne sütü üzerine etkisi
The effect of spousal support on breast milk in the EARLY puerperium period
HATİCE ALTUNHAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiNecmettin Erbakan ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA GÖKŞİN CİHAN
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE KÜÇÜKCERAN
- Laktasyondaki annelerde süt ve süt serumu ile idrar iyot değerleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between total milk and skim-milk with urine iodine concentrations in lactating mother's
UFUK BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
BiyokimyaErciyes ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
PROF.DR. K. MUZAFFER ÜSTDAL
- Emziren annelerin süt yetersizliği algısının yönetiminde yapılandırılmış eğitim ve izlemin etkinliği
The effectiveness of structured education and monitoring in the management of breastfeeding mothers' perceived milk deficiency
MÜGE SAĞLIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sağlık EğitimiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEbelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİYE KARAÇAM
- Investigation of organochlorinated pollutant levels in human breast milk and their genotoxic effects on mammary epithelial cells
İnsan anne sütünde organoklorlu kirletici düzeylerinin ve genotoksiklerinin araştırılması meme epitel hücreleri üzerindeki etkileri
HAGER ATYA MUFTAH ELAZUZI
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
FizyolojiYeditepe ÜniversitesiFizyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM YILMAZ