Bir kolektif hareket olarak vegan yaşamı benimseme niyetini açıklayan faktörlerin incelenmesi
An examination of the factors explaining the intention to adopt a vegan lifestyle as a collective action
- Tez No: 971932
- Danışmanlar: PROF. DR. LEMAN PINAR TOSUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Politik psikoloji, Sosyal hareketler, Sosyal psikoloji, Political psychological, Social movements, Psychology-social
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Veganlık, hayvanların insanlar tarafından her türlü kullanımının sona erdirilmesini savunan, hayvan hakları temelli bir toplumsal harekettir. Bu hareket yalnızca bireylerin kendi yaşamlarında hayvansal ürünleri kullanmaktan vazgeçmelerini değil, aynı zamanda bu yaşam tarzını yaygınlaştırarak toplumsal dönüşüm yaratmalarını hedeflemektedir. Mevcut çalışmada veganlık, dönüştürücü bir kolektif eylem biçimi olarak ele alınmış; bireylerin bu harekete katılım niyetlerini açıklayan psikososyal değişkenler incelenmiştir. Kuramsal çerçeve olarak, sıklıkla rekabetçi kolektif eylemleri açıklamakta kullanılan Kolektif Eylemlerde Sosyal Kimlik Kuramı (KESK) temel alınmış; ancak veganlık gibi yaşam tarzı temelli bir kolektif harekete uyarlanabilmesi amacıyla modelin ana kavramları yeniden yorumlanmış ve bağlama özgü biçimde yapılandırılmıştır. Bu doğrultuda, bazı kavramların yerine daha uygun alternatifler önerilmiş ve ilgili yapıları ölçmek için çeşitli ölçekler geliştirilmiş veya uyarlanmıştır. Araştırma kapsamında, 218 katılımcıdan çevrimiçi anket aracılığıyla veri toplanmıştır. Bulgular, vegan pratikleri benimseme niyetinin farklı etkenlerin bir araya gelmesiyle şekillendiğini göstermektedir. Sosyal baskınlık yöneliminin ve insanın hayvandan üstün olduğuna dair inancın düşük olması; hayvanlarla dayanışma hissi ve hayvanların maruz kaldığı sömürüye yönelik suçluluk duygusu; bireylerin kendi tüketim tercihlerinin hayvanlar üzerinde doğrudan etkili olabileceğine dair inançla birleştiğinde, vegan yaşam tarzını benimseme niyeti artış göstermektedir. Buna karşılık, grup temelli öfke, politize gruba (yani veganlara) yönelik olumlu tutumlar ve kolektif etkililik algısı gibi klasik KESK bileşenleri anlamlı yordayıcılar olarak ortaya çıkmamıştır. Özellikle bireysel ahlaki sorumluluk, eşitlikçi ideolojik yönelimler ve dezavantajlı gruplarla kurulan dayanışma gibi unsurların bu tür eylemlerde belirleyici olduğu; buna karşın politize grupla özdeşim, öfke veya kolektif etkililik algısı gibi geleneksel grup temelli süreçlerin daha az etkili olduğu görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Veganism is a social movement grounded in animal rights that seeks to eliminate all forms of animal use by humans. The movement entails not only the removal of animal products from individual lifestyles but also seeks to foster broader societal transformation through the promotion of this ethical way of living. In this study, veganism is conceptualized as a form of transformative collective action, and the research aims to identify the psychosocial factors that predict individuals' intentions to engage with this movement. The study draws on the Social Identity Model of Collective Action (SIMCA), a widely used framework for understanding participation in competitive collective actions. To adapt SIMCA to a lifestyle-based and transformative form of collective action such as veganism, its core components were reinterpreted, and context-specific constructs were proposed. Several variables were refined or replaced to better reflect the nature of the vegan movement, and relevant measurement tools were developed or adapted accordingly. Data were collected from 218 participants via an online questionnaire. The findings indicate that the intention to adopt vegan practices is shaped by the interaction of various elements. Lower levels of Social Dominance Orientation and belief in human superiority over animals, alongside a strong sense of solidarity with animals, feelings of guilt over animal exploitation, and a belief in the moral impact of personal consumption choices, all significantly predict the intention to adopt a vegan lifestyle. In contrast, traditional SIMCA predictors—such as group-based anger, favorable attitudes toward the politicized group (i.e., vegans), and perceived collective efficacy—did not emerge as significant predictors. These results suggest that transformative collective actions may be driven by psychological mechanisms distinct from those underlying competitive collective actions—particularly mechanisms rooted in individual moral responsibility, egalitarian ideological orientations, and a sense of solidarity with the affected group—rather than by positive attitudes toward a politicized in-group, group-based anger, or perceptions of collective efficacy.
Benzer Tezler
- We are all animals': The emergence of the grassroots nonhuman animal rights movement in İstanbul
Hepimiz hayvanız': Tabanlı insan olmayan hayvan hakları hareketinin ortaya çıkışı
SİLVİA ILONKA WOLF
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
SosyolojiSabancı ÜniversitesiTürkiye Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ÖNCÜ
- Bir sosyal hareket olarak Tunus'ta En-Nahda hareketi ve 2011 Tunus Devrimi üzerine etkileri
En-Nahda movement as a social movement and effects on 2011 Tunus Revolution
AHMET GÖKÇEN
- Kamusal mekân, heterotopya ve kolektif bellek: Bir mekânsal dönüşüm örneği olarak ulucanlar cezaevi müzesi
Public space, heterotopia, and collective memory: Ulucanlar prison museum as an example of spatial transformation
ARDA İLAYDA SAĞLAM AKTAN
Doktora
Türkçe
2025
SosyolojiÇankaya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ÇİĞDEM UYSAL ÜREY
DR. ÖĞR. ÜYESİ RABİA ÇİĞDEM ÇAVDAR
- Golden age piracy as a social movement: Prefigurative commoning against primitive accumulation
Bir sosyal hareket olarak altın çağ korsanlığı: İlksel birikime karşı prefigüratif müşterekleştirme
AYKUT ÖRKÜP
Doktora
İngilizce
2023
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÜRŞAD ERTUĞRUL
- Rastafarianism and reggae as a means for the afrocaribbeans to create a collective identity
Afro-Karayipliler için kolektif bir kimlik yaratma aracı olarak rastafaryanizm ve reggae
SEÇİL SARIÇAY YAKUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2007
İngiliz Dili ve EdebiyatıHacettepe Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. BURÇİN EROL