UTAUT2 modeline göre öğrenci ve velilerin siber zorbalıkla mücadelede kullanılan teknolojilere yönelik algı ve kabullerinin incelenmesi
An examınatıon of students' and parents' perceptıons and acceptance of technologıes used ın combatıng cyberbullyıng based on the UTAUT2 model
- Tez No: 971945
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZDEN DEMİRKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Kullanım niyeti, Siber zorbalık, Teknoloji kabul ve kullanım modeli, Teknoloji kullanımı, Öğrenci algısı, Usage intention, Cyberbullying, Acceptance and use of technology model, Technology utilization, Students perceptions
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Birleşik Teknoloji Kabul ve Kullanım Teorisi 2 (UTAUT2) modeli çerçevesinde, öğrencilerin ve velilerin siber zorbalıkla mücadele teknolojilerine ilişkin algı ve kabullerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden yordayıcı korelasyonel desen kullanılmıştır. Evren, Ankara ili Elmadağ ilçesindeki liselerde öğrenim gören öğrenciler ve onların velilerinden oluşmaktadır. Kümeli olasılıklı örnekleme yöntemiyle seçilen örneklem, 1105 öğrenci ve 357 veliden oluşmaktadır. Veri toplama aracı öğrenci ve veliler için 3'er bölümde yapılandırılmıştır. İlk bölümde bireylerin demografik özellikleri, 2. bölümde bireylerin teknoloji kullanımına yönelik farkındalık, kullanım durumları ve algıları hakkında bilgi toplanmıştır. Son olarak 3. bölümde ise araştırma kapsamında geliştirilen UTAUT 2 modeline dayalı olarak öğrenci ve veliler için ayrı ayrı uyarlanan ''Siber Zorbalıkla Mücadele Teknolojileri Kullanım Ölçeği" kullanılmıştır. Her iki ölçek de alan yazına dayalı olarak uyarlanmış, uzman görüşü ile kapsam geçerliği sağlanmış ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapı geçerliği test edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra t-testi, ANOVA ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Araştırmada bulgular öğrenci ve veli perspektifinden karşılaştırılmalı olarak ele alınmıştır. Siber zorbalıkla mücadelede kullanılan teknolojik çözümler, kullanım niyetini etkileyen faktörlerle bu teknolojilere yönelik farkındalık, kullanım durumu ve algılar ilişkilendirilerek çok boyutlu bir çerçevede incelenmiştir. Öğrencilerin siber zorbalıkla mücadele teknolojilerine ilişkin farkındalık düzeylerinin yüksek olmasına rağmen teknoloji kullanımına yönelik niyetlerinin düşük olması, buna karşılık velilerin farkındalık düzeylerinin daha düşük olmasına rağmen kullanım niyetlerinin yüksek olması araştırmanın çarpıcı bulguları arasında yer almaktadır. Siber zorbalıkla mücadelede öğrencilerin ve velilerin sosyal medya güvenlik ayarları, anti-virüs yazılımları, ebeveyn kontrol uygulamaları gibi temel güvenlik önlemleri dışında ki diğer teknolojileri kullanım oranları düşüktür. Bununla beraber velilerin sunulan bütün teknolojilerin ihtiyaçlarını karşılayacağına dair inançlarının oldukça yüksek olduğu, öğrencilerin ise daha az kullandıkları teknolojilerin ihtiyaçlarını karşılayacağına dair inançlarının kullanım oranlarından daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca bulgular, öğrenciler için en önemli bilgilendirme kaynaklarının eğitim kurumları ve aileler, veliler için ise sosyal medya ve okul idaresi/öğretmenler olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin ailelerinden, ailelerin de okul idaresi/öğretmenlerden daha fazla rehberlik beklentisinde oldukları belirlenmiştir. Analiz sonuçları, öğrencilerin teknoloji kullanım niyeti üzerinde alışkanlık ve fiyat değerinin en yüksek yordayıcılar olduğunu gösterirken, hedonik motivasyon, sosyal etkinin sınırlı ölçüde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Performans beklentisinin ise anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Ayrıca öğrenciler açısından çaba beklentisinin negatif yönlü yordayıcı olduğu görülmüştür. Farklı etkenlerin bir arada yorumlanması sonunda UTAUT2 modelindeki çaba beklentisinin kullanım niyeti üzerinde negatif etkisinin, bireylerin teknolojik çözümlerin ihtiyaçlarını karşılamada yeterli gelmediği ve gelmeyeceğine dair olumsuz inançlarından kaynaklanabileceği sonucuna varılmıştır. Diğer yandan velilerin kullanım niyeti üzerinde en güçlü yordayıcı fiyat değeri olmakla beraber alışkanlık ve performans beklentisinin de oldukça etkili olduğu görülmüştür. Sosyal etki, çaba beklentisi ve hedonik motivasyonun ise anlamlı bir etkisi görülmemiştir. Sonuçlar, alışkanlık ve fiyat değeri faktörlerinin hem öğrenciler hem de velilerin teknoloji kullanım niyetleri üzerinde en güçlü yordayıcılar olduğunu göstermektedir. Bu araştırma yalnızca öğrenciler ve veliler arasında benzerlikleri ortaya koymakla kalmamakta; aynı zamanda teknoloji kullanım niyetini etkileyen faktörlerin yaş, rol, deneyim ve bağlam temelli olarak nasıl farklılaştığını da göstermektedir. Araştırma, politika geliştiriciler ve eğitim teknolojisi tasarımcıları için hedef kitleye özel stratejilerin belirlenmesinde yönlendirici bir çerçeve sunmaktadır. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, özellikle eğitim kurumları merkezli rehberlik programlarının arttırılması, sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, eğitim süreçlerine entegrasyonun güçlendirilmesi bununla birlikte uygun maliyetli ve kolay ulaşılabilir teknolojik çözümlerin geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Çalışmanın öğrenci ve veliler üzerinde farklı düzeydeki etkileri, gelecekte yapılacak çalışmaların ilgili alanlarla desteklenerek farklı sosyo-demografik gruplardaki tesirlerinin ve uzun vadeli kullanma niyetlerinin incelenmesini gerekli kılmaktadır. Teknoloji kabul modellerinin farklı popülasyonlardaki etkilerinin karşılaştırılmalı ele alınması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine students' and parents' perceptions and acceptance of anti-cyberbullying technologies within the framework of the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology 2 (UTAUT2) model. Predictive correlational design, one of the quantitative research methods, was used in the study. The population consists of students studying in high schools in Elmadağ district of Ankara province and their parents. The sample selected by cluster probability sampling method consists of 1105 students and 357 parents. The data collection tool was structured in 3 sections for students and parents. In the first section, demographic characteristics of the individuals, in the second section, information was collected about the awareness, usage status and perceptions of the individuals towards the use of technology. Finally, in the 3rd section, the“Anti-Cyberbullying Technology Use Scale”, which was adapted separately for students and parents based on the UTAUT 2 model developed within the scope of the research, was used. Both scales were adapted based on the literature, content validity was ensured with expert opinion and construct validity was tested with confirmatory factor analysis. In addition to descriptive statistics, t-test, ANOVA and multiple linear regression analyses were used to analyze the data. The findings of the study were analyzed comparatively from the perspectives of students and parents. Technological solutions used in combating cyberbullying were examined in a multidimensional framework by associating the factors affecting the intention to use with the awareness, usage status and perceptions of these technologies. It is among the striking findings of the study that although students' awareness levels regarding anti-cyberbullying technologies are high, their intention to use technology is low, while parents' awareness levels are lower, but their intention to use technology is high. Students' and parents' use of technologies other than basic security measures such as social media security settings, anti-virus software, parental control applications in combating cyberbullying is low. However, it was observed that parents' beliefs that all the technologies offered would meet their needs were quite high, while students' beliefs that the technologies they used less frequently would meet their needs were higher than their usage rates. The findings also show that the most important sources of information for students are educational institutions and families, while for parents it is social media and school administration/teachers. Students expected more guidance from their families and parents expected more guidance from school administrations/teachers. The results of the analysis show that habit and price value are the highest predictors of students' intention to use technology, while hedonic motivation and social influence have a limited effect. Performance expectancy did not have a significant effect. In addition, effort expectancy was found to be a negative predictor for students. At the end of the interpretation of different factors together, it was concluded that the negative effect of effort expectancy on intention to use in the UTAUT2 model may stem from the negative beliefs of individuals that technological solutions are not sufficient to meet their needs and will not be sufficient to meet their needs. On the other hand, although price value is the strongest predictor of parents' intention to use, habit and performance expectancy were also found to be quite effective. Social influence, effort expectancy and hedonic motivation did not have a significant effect. The results show that habit and price value factors are the strongest predictors of both students' and parents' intention to use technology. This research not only reveals similarities between students and parents, but also shows how the factors influencing intention to use technology differ based on age, role, experience and context. The research provides a guiding framework for policy makers and educational technology designers to identify audience-specific strategies. Based on the results of the research, it is emphasized that it is necessary to increase guidance programs centered on educational institutions, strengthen social support mechanisms, strengthen integration into educational processes, and develop cost-effective and easily accessible technological solutions. The effects of the study on students and parents at different levels make it necessary for future studies to examine the effects on different socio-demographic groups and their long-term usage intentions by supporting them with related fields. It is suggested that the effects of technology acceptance models on different populations should be examined comparatively.
Benzer Tezler
- Eğitimde bir araç olarak chatbot sistemlerinin gerçek kullanımının tahminlenmesi: PLS-SEM ve makine öğrenmesi algoritmalarını kullanan karşılaştırmalı bir yaklaşım
Predicting the actual use of chatbot systems as a tool for education: A comparative approach using PLS-SEM and machine learning algorithms
HATİCE YILDIZ DURAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiYazılım Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYTUĞ ONAN
- Anatomi eğitiminde sanal gerçeklik kullanımının akademik başarı üzerine etkisi
The effect of the use of virtual reality in anatomy education on academic achievement
HATİCE KALENDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiÜsküdar ÜniversitesiSağlık Bilişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KRİSTİN SURPUHİ BENLİ
- Brand image and perceived value in technology acceptance:empirical research on robotic vacuum cleaners
Teknoloji kabulünde marka ımajı ve algılanan değer: robot süpürgeler üzerine ampirik araştırma
EBRU GÜNEY
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İşletmeMarmara Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAŞKIN DİRSEHAN
- Türkiye mücevherat sektörü dijital dönüşüm süreçlerinin kabulünde sürdürülebilirlik bilincinin etkisi
The effect of sustainability awareness on the acceptance of digital transformation processes in the Turkish jewellery sector
MURAT ALTINOK
- Tüketici zihniyeti bağlamında ürün tasarımının algılanan kalite ve marka imajı üzerindeki etkisinin teknoloji kabul modeli kapsamında incelenmesi: Teknolojik ürünler üzerine bir araştırma
Examination of the impact of product design on perceived quality and brand image within the framework of the technology acceptance model in the context of consumer mindset: A study on technological product
NAZ GÜRPINAR