Geri Dön

Memlükler Döneminde İslâm hukuku ve hukukçuları

Islamic law and lawyers in the Mamluk Period

  1. Tez No: 972242
  2. Yazar: ŞULE ŞÜKRAN AKSU
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. HİLAL ÖZAY
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Memlük Devleti (648-923/1250-1517), stratejik coğrafi konumu sayesinde yalnızca İslâm dünyasında değil, Türk tarihinde de müstesna bir yere sahip olup, en karmaşık ve çalkantılı dönemlerin birinde sahneye çıkmıştır. Moğol saldırıları ve Haçlı Seferleri sonucu birçok âlimin Mısır ve Suriye başta olmak üzere Memlük topraklarına göç etmesi, bölgede ilmî hayatın beklenmedik bir ivme kazanmasına zemin hazırlamıştır. Memlük dönemi hem siyasi hem de ilmî bakımdan İslâm tarihinin kritik kırılma noktalarından birini teşkil etmiş; mezhep temsili, fıkhî çoğulculuk ve kurumsal yargı düzenlemeleriyle özgün bir hukuk geleneği inşa edilmiştir. Memlük yönetimi, Eyyûbî mirası ve Abbâsî hilâfetinin sembolik otoritesinden beslenerek, öncesindeki İslâm devletlerinin mezhep temelli hukuk anlayışı ve fıkhî tecrübelerini devralmış; bu birikimi özellikle Sünnî dört mezhebin yargı mekanizmalarına entegre etmesiyle dikkat çekmiştir. Memlük döneminde Sünnî mezheplerin idarî ve toplumsal alandaki etkileri büyük önem taşırken, dönemin yargı ve adlî otoritelerin merkezi rolleri, hukuk sisteminin işleyişini ve yapısını kavrayabilmek açısından kritik bir konumda olmuştur. Sultan Baybars'ın (öl. 676/1277) dört Sünnî mezhebin yargıda resmen temsil edilmesine imkân tanıyan düzenlemeleri, dönemin fıkıh anlayışını doğrudan etkilemiş; mezhepler arası çoğulculuğu hukuki bir kurguya dönüştürerek geniş bir toplumsal yansıma meydana getirmiştir. Bu durum, beraberinde taklit, taassup ve telfîk gibi kavramların Memlük ilmî atmosferinde daha yoğun biçimde tartışılmasına ve gündemde yer bulmasına zemin hazırlamıştır. Memlük Devleti'nde eğitim faaliyetleri yalnızca medreselerle sınırlı kalmayıp, camiler, hankahlar, zâviyeler ve çeşitli ilim meclisleri aracılığıyla geniş bir toplumsal tabana yayılmıştır. Yönetici kadroların ilmî faaliyetlere verdiği destek hem dinî hem de kültürel bir canlılık sağlamış; bu sayede Memlük Devleti, Türk-İslâm medeniyetine önemli katkılar sunmuştur. Özellikle dönemin fakihlerinin yalnızca eserleri değil, hayat tecrübeleri de hukuki yapının temel taşlarını oluşturmuş; toplumsal ve siyasi meselelerde geliştirdikleri fikirlerle hem çağdaşlarına hem de sonraki nesillere ışık tutmuşlardır. Memlükler, yalnızca geçmişin mirasını aktaran değil, aynı zamanda özgün katkılar sunan, metodolojik zenginlik ve tartışma kültürüyle öne çıkan dinamik bir hukuk ve ilim atmosferi meydana getirmiştir.

Özet (Çeviri)

The Mamluk State (1250–1517) holds a distinguished place not only in the Islamic world but also in Turkish history, owing to its strategic geographical position, and emerged during one of the most turbulent and complex periods. As a result of the Mongol invasions and the Crusades, numerous scholars migrated to Mamluk territories, especially Egypt and Syria, which fostered an unexpected surge in scholarly life. The Mamluk era marked a crucial turning point in Islamic history both politically and intellectually; through its unique legal tradition built on sectarian representation, juridical pluralism, and institutional judicial structures. Drawing from the Ayyubid legacy and the symbolic authority of the Abbasid caliphate, the Mamluk administration inherited and adapted the sect-based legal mindset and jurisprudential experiences of earlier Islamic states, integrating these into the judicial mechanisms of the four Sunni madhhabs in a remarkable fashion. While the influence of Sunni madhhabs in administrative and social spheres was of great significance during the Mamluk period, the central roles of judicial and legal authorities were critical to understanding the operation and structure of the legal system. The reforms of Sultan Baybars (d. 676/1277), which enabled the formal representation of the four Sunni madhhabs within the judiciary, directly impacted the jurisprudential mindset of the era; transforming inter-sectarian pluralism into a legal construct with extensive societal repercussions. This development laid the groundwork for intense discussions on concepts such as taqlid (imitation), fanaticism, and talfiq (eclectic legal synthesis) within the Mamluk scholarly milieu. Educational activities in the Mamluk State were not limited to madrasas but extended through mosques, khanqahs, zawiyas, and various scholarly assemblies, thus reaching a broad social base. The rulers' support for scholarly pursuits ensured both religious and cultural vitality, allowing the Mamluk State to make significant contributions to the Turkish-Islamic civilization. The experiences and works of prominent jurists of the period formed the cornerstones of the legal structure, shedding light on social and political issues for both their contemporaries and future generations. The Mamluks established not merely a tradition that transmitted past legacies but also a dynamic intellectual and legal atmosphere marked by original contributions, methodological richness, and a robust culture of debate.

Benzer Tezler

  1. Hanefi hukukçu tarsusi'nin el-i'lam fi Mustalahi'ş-şuhudi ve'l-hükkam adlı eseri

    The book named el-i'lam fi Mustalahi'ş-şuhudi ve'l-hukkam by hanafi jurist tarsusi

    EMBİYA TUNALI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2006

    HukukMarmara Üniversitesi

    İlahiyat Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. VECDİ AKYÜZ

  2. Necmeddîn et-Tarasûsî ve Hanefî vakıf hukukuna katkıları: İstibdâl, istidâne ve icâre-i tavîle örneği

    Najmeddin at-Tarasūsī and his contributions to Hanafi waqf law: The example of istibdāl, istidāne and al-ijārah al-tavīlah

    MUHAMMED ENES BULUŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Hukukİstanbul Üniversitesi

    İslam Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET HAMDİ FURAT

  3. Arazi Kanunnamesi'nden Türk Medeni Kanunu'na imar ve ihya yoluyla toprak kazanımı

    Land acquisition through development and improvement from the Land Code to the Turkish Civil Code

    MÜCAHİT CEYLAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    HukukAnkara Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BELKIS KONAN

  4. Memlükler döneminde Müslim-Gayrimüslim ilişkileri

    The relations between Moslems and non-Moslems during Memluk reign

    MEHMET EMİN ESER

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinFırat Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RAMAZAN IŞIK

  5. Halifelik kurumu ekseninde Osmanlı'da siyasi ve dini otorite

    The political and religious authority in the Ottoman on the axis of the caliphate institution

    MEHMET İÇYER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    Siyasal BilimlerMuş Alparslan Üniversitesi

    Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDAT KARAKAYA