İklim değişikliği ve insan hakları bağlamında devletlerin yükümlülükleri
Obligations of states in the context of climate change and human rights.
- Tez No: 972248
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE NUR TÜTÜNCÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: İklim Değişikliği, İnsan Hakları, Devlet Yükümlülükleri, İklim Davaları, Paris Antlaşması, Ulusal Katkı Beyanları, Climate Change, Human Rights, State Obligations, Climate Litigation, Paris Agreement, Nationally Determined Contributions
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, iklim değişikliği krizi karşısında devletlerin insan hakları hukuku çerçevesindeki yükümlülüklerinin kapsamını, niteliğini ve uygulanma biçimlerini analiz etmektedir. Araştırma, Paris Antlaşması sonrası dönemde gelişen uluslararası hukuki çerçeve ile ulusal mahkemelerin yenilikçi yorumlarının, devlet sorumluluklarını nasıl genişlettiğini ve dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, iklim değişikliği ve insan hakları kesişiminde ortaya çıkan yeni hukuki paradigmanın devletler üzerinde yarattığı yükümlülükleri sistematik olarak ortaya koymak ve Türkiye açısından uygulanabilir siyaset önerileri geliştirmektir. Bu kapsamda, karşılaştırmalı hukuk metodolojisi kullanılarak Urgenda (Hollanda), Neubauer (Almanya), Affaire du Siècle (Fransa) ve Sharma (Avustralya) gibi çığır açıcı iklim davalarının devlet yükümlülüklerinin yorumlanmasına katkıları analiz edilmiştir. Araştırmanın temel bulguları şunlardır: (1) Mahkemeler, devletlerin iklim değişikliğiyle mücadelede olumlu yükümlülükler taşıdığını ve bu yükümlülüklerin zamanlararası adaleti kapsayacak şekilde genişlediğini kabul etmektedir; (2) İnsan hakları temelli yaklaşım, iklim siyasetlerinin meşruiyetini ve etkinliğini artırmaktadır; (3) Usuli hakların güçlendirilmesi, özellikle savunmasız grupların korunması açısından kritik öneme sahiptir; (4) Ulusal Katkı Beyanlarında (NDC) insan hakları bakış açısının bütünleşmesi halen yetersiz düzeydedir. Tez, İsveç'in karbon vergisi modeli, Almanya'nın sektörel salınım bütçeleri sistemi ve Yeni Zelanda'nın yerli halkların bilgi sistemlerini bütünleştiren yaklaşımı gibi iyi uygulama örneklerini inceleyerek, farklı ulusal bağlamlarda geliştirilen çözümlerin etkinliğini değerlendirmektedir. Türkiye ve Azerbaycan'ın iklim siyasetleri, bölgesel işbirliği potansiyeli açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, Türkiye'nin Paris Antlaşması'nı onaylaması ve 2053 net sıfır karbon hedefini açıklaması sonrasında, insan hakları merkezli iklim siyasetlerinin geliştirilmesinin hem hukuki hem de pratik bir zorunluluk olduğunu ortaya koymaktadır. Anayasa'nın 56. maddesinin iklim değişikliği bağlamında yorumlanması ve uluslararası yükümlülüklerin ulusal hukuka bütünleşmesi konularında somut öneriler sunulmaktadır. Sonuç olarak bu tez, iklim değişikliği çağında devletlerin insan hakları yükümlülüklerinin statik değil, dinamik ve genişleyen bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Yargısal faaliyet, bilimsel verilerin hukuki yorumlara bütünleşmesi ve sivil toplumun artan baskısı, devletleri daha iddialı iklim eylemleri almaya zorlamaktadır. Türkiye'nin bu küresel dönüşümde yerini alabilmesi için, kurumsal tutumun güçlendirilmesi, katılımcı mekanizmaların geliştirilmesi ve insan hakları bakış açısının tüm iklim siyasetlerine bütünleşmesi gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis analyzes the scope, nature, and implementation of states' obligations under human rights law in the face of the climate change crisis. The research examines how the international legal framework developed in the post-Paris Agreement era and the innovative interpretations of national courts have expanded and transformed state responsibilities. The primary objective of this study is to systematically reveal the obligations imposed on states by the new legal paradigm emerging at the intersection of climate change and human rights, and to develop applicable policy recommendations for Turkey. In this context, using comparative law methodology, the contribution of groundbreaking climate cases such as Urgenda (Netherlands), Neubauer (Germany), Affaire du Siècle (France), and Sharma (Australia) to the interpretation of state obligations is analyzed. The main findings of the research are as follows: (1) Courts recognize that states bear positive obligations in combating climate change and that these obligations have expanded to encompass intergenerational justice; (2) The human rights-based approach enhances the legitimacy and effectiveness of climate policies; (3) Strengthening procedural rights is critically important, particularly for the protection of vulnerable groups; (4) The integration of human rights perspectives in Nationally Determined Contributions (NDCs) remains insufficient. The thesis evaluates the effectiveness of solutions developed in different national contexts by examining best practice examples such as Sweden's carbon tax model, Germany's sectoral emission budget system, and New Zealand's approach integrating indigenous knowledge systems. The climate policies of Turkey and Azerbaijan are comparatively analyzed in terms of regional cooperation potential. The research demonstrates that following Turkey's ratification of the Paris Agreement and announcement of the 2053 net-zero carbon target, developing human rights-centered climate policies has become both a legal and practical necessity. Concrete recommendations are provided regarding the interpretation of Article 56 of the Constitution in the context of climate change and the integration of international obligations into national law. In conclusion, this thesis shows that states' human rights obligations in the age of climate change possess a dynamic and expanding structure rather than a static one. Judicial activism, the integration of scientific data into legal interpretations, and increasing civil society pressure are forcing states to take more ambitious climate action. For Turkey to take its place in this global transformation, institutional capacity must be strengthened, participatory mechanisms must be developed, and a human rights perspective must be integrated into all climate policies.
Benzer Tezler
- İklim değişikliğinin azaltılmasına dair devletlerin taahhütlerinden ve uluslararası insan hakları hukukundan kaynaklanan yükümlülükleri
States' climate change mitigation obligations derived from their commitments and international human rights law
ARDA DORUK KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İKBAL SİBEL SAFİ
- Rights of future generation: Right to environment and access to natural resources
Gelecek nesillerin hakları: Çevre hakkı ve doğal kaynaklara erişim
AFRA TEREN GÜRLÜLER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMİRHAN BURAK ÇELİK
- Uluslararası hukukta iklim değişikliğinin denizler üzerindeki etkileri
The effects of climate change on the seas in international law
UĞUR KAYNAKÇIOĞLU
- Gıda hakkı temelli agroekolojik hukuk
Agroecological law based on the right to food
DOLUNAY ÇÖREK AKYILDIZ
Doktora
Türkçe
2026
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP ÖZLEM ÜSKÜL ENGİN