Kartezyen mekânın eleştirisi olarak yaşanabilirliğin fenomenolojik keşfi: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar kampüsü örneği
The phenomenological exploration of liveability as a critique of cartesian space: the case of Ondokuz Mayis University fine arts campus
- Tez No: 972532
- Danışmanlar: PROF. DR. HİKMET SELİM ÖKEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Algı fenomenolojisi, Yaşam deneyimleri, Yaşanabilirlik, Üniversite kampüsleri, Phenomenology of perception, Life experiences, Livability
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Post-Kartezyen bir yaklaşımla yaşanabilirliğin fenomenolojik reflekslerini ortaya çıkararak, üniversite yerleşkelerinin yaşanabilirliğine ilişkin yeni bir yaklaşım geliştirir, yaşanabilir kampüslerin göstergelerini ve anlamını ortaya koyar. Kartezyen bilgi ve eleştirisi, yaşanabilirlik ve göstergeleri ile kampüslerin tarihsel-mekânsal gelişimi olmak üzere üç farklı literatür alanını ilişkilendiren bu tez, Kampüs Yaşanabilirlik Cetvellerini üretir ve OMÜ Güzel Sanatlar Kampüsünde (Samsun, Türkiye) vaka etüdü gerçekleştirir. Cetveller, Nesneye İçkin ve Özneye İçkin Fenomenlerden oluşur ve veri toplama-değerlendirme süreçlerini yönlendirir. Vaka etüdünde kullanılan hibrit protokol analizi yöntemi, bedensel deneyimleri dahil eden doğal yürüyüşü (Lynch/Kusenbach), kavramsal imgelemleri yakalayan diyalektik eskizi (Goldschmidt) ve işaret eden-işaret edilen düzeyde fenomen ilişkilerini çözümleyen linkografiyi (Goldschmidt) sentezler. Tezin literatür gövdelerinin eleştirel-kuramsal yorumuna ve Kampüs Yaşanabilirlik Cetvellerine dayanan, çok katmanlı fenomenolojik-analitik yöntemleri, nitel-nicel değerlendirmeleri içeren, nesnenin fiziksel-özsel nitelikleri ile öznenin sembolik-duyusal yorumlarını sentezleyen bu metodolojik tasarıma, Fenomenolojik Anlatıların-Anlamların Rasyonalizasyonu (FAAR) adı verilir. FAAR, fenomenlerin ilişkiselliklerini sistematik biçimde açığa çıkararak, kampüslerde mekânsal kavrayışı-algıyı anlamaya olanak tanıyan, uyarlanabilir-evrensel bir analiz aracıdır. Bu bağlamda tez, araştırma tasarımı olarak düşünce alanlarının bilimine zarar vermeden, eleştiri içindeki yapıcı gerilimden beslenir. Öznenin bedenselliğine dayalı algısal mekân üretimini, akla dayalı bir yöntemle rasyonelleştirme, öznelliğin dahil olduğu bir araştırma alanını mümkün kılma iddiası taşır. Bulgular, Nesneye İçkin Fenomenler grubunun baskın olarak işaret eden (İklim, Topografya, Detay, Yapım Sistemi, Form-Biçim, Ölçek-Oran, Malzeme-Doku ve Tasarım Dili-Üslubu); Özneye İçkin Fenomenler grubunun ise, baskın olarak işaret edilen (Çoklu Duyusal Anlamlandırma, Kavramsal Anlamlandırma, Boyut, Konum, Empati-Bağlantısallık, Kimlik-Kültür, Aidiyet-Bağlılık, Atmosfer ve Etkileşimli Rutin) fenomenler olduğunu gösterir. Bununla birlikte, fenomenlerin tersine desenler oluşturması veya nötr fenomenler olarak belirlemesi (Manzara, Sosyo-Kültür ve Tarih, Zamansal Anlamlandırma, Hareket ve Yönelim) karmaşık ilişkileri açığa çıkarır. Sonuç olarak, yaşanabilirlik, işaret eden ve işaret edilen fenomenler arasındaki diyalektik etkileşimle biçimlenen mimari bir olanak olarak belirir. Bu bağlamda yaşanabilir bir yer-kurma, fiziksel tasarımın ötesine geçer, mekânsal deneyimle bütünleşir.
Özet (Çeviri)
This thesis develops a new approach to assessing liveability in university campuses by revealing phenomenological reflexes within a post-Cartesian framework, while identifying indicators of liveable campuses. By synthesizing three literature domains—Cartesian knowledge and critique, liveability and its indicators, and the historical-spatial development of campuses—it produces Campus Liveability Scales applied in a case study at OMU Fine Arts Campus (Samsun, Türkiye). The Scales comprise Object-Inherent and Subject-Inherent Phenomena and guide the data collection and evaluation. The hybrid protocol analysis methodology combines: (1) natural walking (Lynch/Kusenbach) for embodied experiences, (2) dialectical sketching (Goldschmidt) for conceptual imagery, and (3) linkography (Goldschmidt) for signifier-signified analysis. The methodological framework, termed Rationalizing Phenomenological Narratives-Semantics (RPNS)—based on the critical-theoretical interpretation of the literature and the Campus Liveability Scales—integrates multi-layered phenomenological-analytical methods, qualitative-quantitative assessments, and bridges the object's physical-essential qualities with the subject's symbolic-sensory interpretations. RPNS serves as an adaptable, universal tool for systematically analyzing phenomenological relationality, enhancing the understanding of spatial cognition-perception in campuses. Thus, the thesis draws on the constructive tension within criticism as a research design, without compromising the science of thought domains. It claims to rationalize perceptual place-making—based on the corporeality of the subject—through a reason-based method, enabling a research field that includes subjectivity. The findings show that Object-Inherent Phenomena (Climate, Topography, Detail, Construction System, Form, Scale-Proportion, Material-Texture, and Design Language) predominate as signifiers, while Subject-Inherent Phenomena (Multisensory and Conceptual Meaning-Making, Dimension, Position, Empathy- Connectedness, Identity-Culture, Sense of Belonging, Atmosphere, and Interactive Routine) predominate as signifieds. Notably, inverse patterns and neutral phenomena (Landscape, Socio-Culture and History, Temporal Meaning-Making, Movement, and Orientation) reveal complex interrelations. Consequently, liveability emerges as an architectural affordance produced through the dialectical interplay between signifiers and signifieds. Place-making transcends physical design, integrating with spatial experience.
Benzer Tezler
- Kent coğrafyasında diyalektik bir yöntem olarak ritimanaliz: istanbul, kadıköy kent araştırmaları üzerine
Rhythmanalysis as a dialectical method in urban geography: the case of ıstanbul, kadIkoy urban researches
EMRE SÖYLEMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ
- Gothic space in Daphne du Maurier's Jamaica Inn, Rebecca and My Cousin Rachel
Daphne du Maurier'ın Jamaica Inn, Rebecca ve My Cousin Rachel romanlarında gotik mekânın üretimi
ÖZGE ERDEM
Doktora
İngilizce
2022
İngiliz Dili ve EdebiyatıOrta Doğu Teknik Üniversitesiİngiliz Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURTEN BİRLİK
- Kıvrım geometrisi ve felsefesi: Bir türev olarak mimarlık
Geometry and philosophy of folding: Architecture as a derivative
TUĞBA MENŞUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
- A spatial conception based on walking: Critical walk
Yürümeye dayalı mekânsal bir kavrayış: Eleştirel yürüyüş
NİLSU ALTUNOK
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
- Techno-sexually intransgressible bodies: A critisim of technoculture
Tekno-cinsel olarak aşılamayan bedenler: Bir teknokültür eleştirisi
DİLARA MERVE KAÇMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İletişim BilimleriYaşar Üniversitesiİletişim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GİZEM KIZILTUNALI SONYOL