Exploring technical debt across ML project lifecycle: Aprocess-oriented analysis based on ISO standards
Makine öğrenmesi proje yaşam döngüsünde teknik borcunincelenmesi: ISO standartlarına dayalı süreç odaklı analiz
- Tez No: 972912
- Danışmanlar: PROF. DR. TUĞBA TAŞKAYA TEMİZEL, DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZDEN ÖZCAN TOP
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Science and Technology, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Enformatik Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Veri Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zeka (YZ) entegrasyonlu yazılım sistemleri, çeşitli alanlarda giderek daha fazla benimsenmekte olup gelişmiş yetenekler sunmalarına rağmen özgün teknik zorlukları da beraberinde getirmektedir. Geleneksel yazılım sistemleriyle karşılaştırıldığında; YZ sistemleri belirsizlik, veri bağımlılığı ve açıklanabilirlik eksikliği gibi etkenler nedeniyle teknik borçlara (TB) daha açık hale gelmektedir. Bu sorunlar, sistemlerin uzun vadeli sürdürülebilirliğini ve güvenilirliğini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle, YZ içeren sistemlerin güvenilirliğini ve sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik yeni metodolojik yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda, süreç temelli uluslararası standartlar, yazılım yaşam döngüsü boyunca TB'nin belirlenmesi, izlenmesi ve giderilmesine yönelik yapılandırılmış bir çerçeve sunabilir. Bu çalışma, YZ entegrasyonlu yazılım geliştirme projelerinde karşılaşılan TB türleri ile ISO/IEC 5338 başta olmak üzere; ISO/IEC/IEEE 12207 ve ISO/IEC/IEEE 15288 standart süreçleri arasındaki ilişkileri incelemektedir. Sekiz ana ve yirmi dört alt kategoriye ayrılmış TB örneklerinden oluşan özel bir veri kümesi kullanılarak bu örneklerin yirmi beş standart yazılım süreciyle eşleştirilmesini sağlayan yapılandırılmış bir eşleme yöntemi uygulanmıştır. Gerçekleştirilen eşleştirmeler; büyük dil modeli, alan uzmanı ve kıdemli bir akademisyen tarafından doğrulanarak öznelliğin azaltılması hedeflenmiştir. Analiz sonuçları, TB'nin süreçler arasında eşit olmayan bir şekilde dağıldığını ortaya koymakta olup en yüksek sıklıkla TB ile ilişkilendirilen süreçler arasında YZ Veri Mühendisliği, Kalite Güvence ve Sistem Gereksinimlerinin Tanımlanması süreçleri öne çıkmaktadır. Elde edilen bir diğer önemli bulgu, teknik süreçlerin diğer temel süreç alanlarıyla karşılıklı ilişkili olduğu gerçeği göz önünde bulundurularak standartların bütüncül bir biçimde ele alınması gerektiğidir. Süreç temelli bir yaklaşım benimseyen bu çalışma, YZ entegrasyonlu yazılım sistemlerinde TB yönetimine yönelik daha derin bir kavrayış sunmakta ve bu tür sistemlerin güvenilirliğinin ve sürdürülebilirliğinin iyileştirilmesini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
AI-integrated software systems are increasingly adopted across various domains, offering improved capabilities but also introducing unique technical challenges. Compared to traditional software systems, AI systems are more susceptible to technical debt (TD) due to inherent factors such as uncertainty, data dependency, and lack of explainability. These issues compromise long-term maintainability and reliability. Consequently, there is an increasing need for new methodological approaches to improve their reliability and maintainability. To address this, process-based international standards might offer a structured framework for identifying, tracking, and mitigating TD throughout the software lifecycle. This study investigates the relationships between TDs encountered in AIintegrated software development projects and the processes defined within ISO/IEC standards, specifically focusing on ISO/IEC 5338, as well as ISO/IEC/IEEE 12207 and ISO/IEC/IEEE 15288. Using a curated dataset comprising TD instances categorized into 8 main and 24 subcategories, a structured mapping methodology was applied to associate these cases with 25 standardized software processes. The mapped associations were validated by a large language model, a domain expert, and cross-checked by a senior academic to reduce subjectivity. The analyses show that TD is unevenly distributed across numerous processes, with AI Data Engineering, Quality Assurance, and System Requirements Definition showing higher occurrence frequencies. Another important finding is that standards should be interpreted holistically, acknowledging that technical processes are interconnected with other principal process domains. By employing a process-based approach, this study contributes to a deeper understanding of TD management in AI-integrated TD and supports improved system reliability and sustainability of such systems.
Benzer Tezler
- Exploring the impact of it affordance, brand image, and brand trust on purchase intention toward brand X: A mediating model based on the S-O-R framework
Marka X'e yönelik satın alma niyeti üzerinde BT olanakları, marka imajı ve marka güveninin etkisini incelemek: S-O-R çerçevesine dayalı bir aracı model
INEZ JULIETA KHASANAH
- Avrupa Para Birliği, Avrupa para biriminin hayata geçişi ve işleyişi, Türkiye üzerine etkileri
Başlık çevirisi yok
DİNA İŞLER
- Elektronik ticaretin KOBİ`ler açısından uygulanabilirliği: Ankara örneği
Applicability of e-commerce for SME`s: Example of SME's in Ankara
AHMED RAMAZAN ALTINOK
- İhracat finansmanının yapısı ve Türkiye'de uygulanan ihracat finansmanı teknikleri
The Financial structure of export and the financial techniques of export used in Turkey
IŞIL AVUNDUK
- A composed technical debt identification methodology to predict software vulnerabilities
Yazılım zafiyetlerini tahmin etmek için kapsamlı bir teknik borç tanımlama yöntemi
RUŞEN HALEPMOLLASI
