Fiziksel engelli bireylerin restoran tercihlerini etkileyen faktörler: Mersin'de bulunan a la carte restoranlar üzerinde bir araştırma
Factors affecting the restaurant preferences of physically disabled individuals: A study on a la carte restaurants in Mersin
- Tez No: 973066
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜRKAN AKDAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Engelli bireyler, çeşitli fiziksel, zihinsel ya da duyusal engeller nedeniyle hareket kabiliyetlerinde kısıtlılık yaşayan bireylerdir. Ancak bu kısıtlılıklar, esasen bireyin fiziksel durumundan ziyade, toplumsal ve çevresel faktörlerin yetersizliği nedeniyle yaşamın birçok alanında eşitsizlikle karşılaşmalarına yol açmaktadır. Toplumun büyük oranda sağlıklı bireylerin ihtiyaçlarına göre tasarlanmış olması, engelli bireylerin sosyal yaşama aktif şekilde katılımını engelleyen temel unsurlardan biridir. Özellikle kamusal alanlara erişimde yaşanan zorluklar, engelli bireylerin evlerinden dışarı çıkmalarını dahi güçleştirebilmektedir. Bu nedenle, engelli bireylerin toplumsal yaşama tam katılımlarının sağlanabilmesi, çeşitli düzenlemeler yoluyla hareket kısıtlılıklarının ortadan kaldırılmasını zorunlu kılmaktadır. Restoran işletmeleri de bireylere yalnızca yeme-içme hizmeti sunmakla kalmayıp, aynı zamanda sosyal etkileşim alanı yaratan mekânlar olarak erişilebilirliğin en kritik olduğu alanlardan biridir. Bu araştırma, Mersin ilinde yaşayan fiziksel engelli bireylerin restoran deneyimlerini inceleyerek karşılaştıkları mekânsal ve hizmet temelli erişim sorunlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yaklaşım çerçevesinde yürütülmüş olup, amaçlı ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenen 15 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri, büyük ölçüde orta yaş, düşük gelir ve düşük-orta eğitim düzeyine sahip bireylerden oluştuğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, restoranlarda rampa, tuvalet ve masa düzeni gibi temel erişilebilirlik unsurlarının çoğunlukla yetersiz olduğunu; otopark eksiklikleri ve personel ilgisizliğinin de engelli bireylerin bağımsız hareketini ve sosyal yaşama katılımını sınırladığını ortaya koymuştur. Ayrıca masa aralıklarının darlığı, sipariş sistemlerinin erişilebilir olmaması ve restoran atmosferinin uygunsuzluğu, mekân tercihlerinde belirleyici sorunlar arasında öne çıkmaktadır. AVM gibi daha erişilebilir ortamlara yönelim, bu eksikliklerin bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Bu sonuçlar, erişilebilirliğin yalnızca iç mekân düzenlemeleriyle sınırlı olmadığını, restoran çevresindeki kaldırımlar, otoparklar ve yaya yolları gibi çevresel düzenlemelerin de kapsayıcı tasarım anlayışıyla ele alınması gerektiğini göstermektedir. Araştırma, kapsayıcı ve evrensel tasarım ilkelerine dayalı mekânsal ve hizmet temelli düzenlemelerin geliştirilmesinin, engelli bireylerin toplumsal yaşama eşit katılımı açısından kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Persons with disabilities are individuals who experience limitations in mobility due to various physical, mental, or sensory impairments. However, these limitations arise not only from their physical condition but primarily from social and environmental inadequacies, which generate inequalities in many areas of daily life. The fact that societies are largely designed according to the needs of non-disabled individuals constitutes a major barrier to the active participation of disabled people in social life. Especially the difficulties encountered in accessing public spaces often make it challenging for them even to leave their homes. Therefore, ensuring the full participation of disabled individuals in society requires eliminating mobility restrictions through inclusive arrangements. Restaurants, as social environments that offer not only food and beverage services but also opportunities for social interaction, are among the most critical spaces where accessibility must be ensured. This study aims to examine the restaurant experiences of physically disabled individuals living in Mersin and to identify the spatial and service-based accessibility problems they encounter. The research was conducted within the framework of a qualitative phenomenological design, and semi-structured interviews were carried out with 15 participants selected through purposive and snowball sampling. The demographic characteristics of the sample indicate that the participants are largely middle-aged, low-income, and individuals with low to medium educational attainment. Findings revealed that essential accessibility elements such as ramps, toilets, and table arrangements are often insufficient; the lack of designated parking areas and the indifference of restaurant staff further restrict independent mobility and social participation. Narrow table spacing, inaccessible ordering systems, and unsuitable restaurant atmospheres were also identified as major obstacles shaping participants' preferences. The tendency to choose shopping malls and similar more accessible venues reflects these deficiencies. The results demonstrate that accessibility should not be limited to interior arrangements but must also cover environmental factors such as sidewalks, parking areas, and pedestrian routes. This study underscores the necessity of developing both spatial and service-based arrangements grounded in universal design principles, which are crucial for ensuring the equal participation of disabled individuals in social life.
Benzer Tezler
- Engelsiz restoran deneyiminin tavsiye etme niyeti üzerinde düzenleyici etkisi: Mersin ili örneği
The moderating effect of barrier-free restaurant experience on the intention to recommend: The case of Mersin province
ALİ AKİF ARICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıMersin ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET YARIŞ
- Fiziksel engelli bireylerin erişebilirliğinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi: Düzce İstanbul caddesi örneği
Identification and evalutaion of the accessibility of physically disabled individuals: Düzce İstanbul avenue model
RANA NURDAN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Peyzaj MimarlığıDüzce ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KIVANÇ AK
- Fiziksel engelli bireylerin aileleri ile toplumda aynı yaş grubunda bulunan ebeveynlerin bel ağrı sıklıkları arasındaki farkın değerlendirilmesi
Evaluation of the difference between low back pain frequency of the families of the physically disabled individuals and the individuals in the same age group in the society
MİR TAMER DADAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyonİstanbul Arel ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AYDOĞAN
- Fiziksel engelli bireylerin kolorektal kanser taramasına yönelik bilgi, tutum ve davranışları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
The evaluation of knowledge, attitude and behaviors and affecting factors for colorectal cancer screening of physically disabled individuals
ÜMİT SÜRÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLEYHA KILIÇ
- Çalışan engelli bireylerin fiziksel aktivite yapma durumları ile örgüte bağlılık iş motivasyonu ve yaşam kalitesi düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between the physical activity levels of employed disabled individuals and their organizational commitment, job motivation, and quality of life
EBRU PAZARLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SporErciyes ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN KOÇ