Maturîdî kader anlayışının tarihsel gelişimi -Hasan el-Basri'den İmam Maturidi'ye-
The historical development of Māturīdī's conception of divine decree (qadar): From Hasan al-Baṣrī to Imām al-Maturidi
- Tez No: 973274
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Mezhepleri Tarihi, kader, Hasan-ı Basrî, Ebû Hanîfe, Mâtürîdî, History of Islamic Sects, Divine Decree (Qadar), Hasan al-Baṣrī, Abū Hanīfa, al-Māturīdī
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
MATURÎDÎ KADER ANLAYIŞININ TARİHSEL GELİŞİMİ -HASAN EL-BASRİ'DEN İMAM MATURİDİ'YE- Mahmut TAŞYAPAN Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Eylül 2025 Danışman: Prof. Dr. Muharrem AKOĞLU ÖZET Bu çalışma, İslâm düşüncesinde kader inancının erken dönemden klasik kelâmın teşekkülüne kadar geçirdiği teorik dönüşümü, tarihsel bağlam ve doktrinel süreklilik-kopuş ilişkileri çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Hasan-ı Basrî'nin Risâletü'l-Kader metni ile başlayan süreci, Ebû Hanîfe'nin doktrinel çerçevesi üzerinden İmâm Mâtürîdî'nin sistematik yaklaşımına kadar takip etmektedir. Bu bağlamda kader, kazâ, kesb, istitâat ve halk gibi temel kavramlar hem Kur'an'daki semantik kökenleri hem de kelâmî literatürdeki gelişimleri açısından analiz edilmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, kader tartışmalarının ortaya çıktığı tarihsel ve sosyo-politik arka plan incelenmiş Kaderiyye ve Cebriyye mezheplerinin doğuşu ile Emevî ve Abbâsî siyasal yapılarının kader inancına etkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde, Hasan-ı Basrî'ye nispet edilen Risâletü'l-Kader metni filolojik yöntemlerle tahlil edilmiş ve onun kader anlayışının erken kelâmî yönelişlerdeki yeri belirlenmiştir. Üçüncü bölümde, Ebû Hanîfe'nin kader görüşleri, ona nispet edilen temel metinler üzerinden kavramsal ve doktrinel bir çerçevede değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise İmâm Mâtürîdî'nin kader doktrini, klasik kelâm sistematiği içindeki yeri ve Ebû Hanîfe ile olan ilmî irtibatı bağlamında ele alınmıştır.
Özet (Çeviri)
THE HİSTORİCAL DEVELOPMENT OF MĀTURĪDĪ'S CONCEPTİON OF DİVİNE DECREE (QADAR): FROM HASAN AL-BAṢRĪ TO IMĀM AL-MĀTURĪDĪ Mahmut TAŞYAPAN Erciyes University, Graduate School of Social Sciences PhD Thesis , September 2025 Advisor: Prof. Dr. Muharrem AKOĞLU ABSTRACT This dissertation investigates the doctrinal transformation of the belief in qadar (divine decree) in Islamic thought from the earliest period to the formative stage of classical kalām, within the framework of historical context and the dynamic of continuity and rupture in theological doctrines. The study traces this development beginning with the Risālat al-Qadar attributed to Hasan al-Baṣrī, through the doctrinal approach of Abū Hanīfa, and culminating in the systematic theology of Imām al-Māturīdī. In this regard, key concepts such as qadar, qaḍāʾ, kasb, istitāʿa, and khalq are examined with reference to their semantic roots in the Qurʾān and their subsequent elaboration in kalām literature. The dissertation is structured in four chapters. The first chapter analyses the historical and socio-political background in which the debates on qadar arose, with particular attention to the emergence of the Jabriyya and Qadariyya sects, as well as the influence of Umayyad and Abbasid political structures on the discourse of predestination. The second chapter presents a philological study of the Risālat al-Qadar, evaluating its textual integrity and situating Hasan al-Baṣrī's perspective within the early theological milieu. The third chapter examines the views of Abū Hanīfa on qadar as reflected in the texts attributed to him, providing a conceptual and doctrinal assessment. The fourth chapter investigates Imām al-Māturīdī's doctrine of qadar, situating it within the broader framework of classical kalām and analysing its intellectual continuity with the theological legacy of Abū Hanīfa.
Benzer Tezler
- Mâtürîdî mezhebinde hüsun-kubuh anlayışının dönüşümü
The transformation of the concept of good and evil (Ḥusn and qubḥ) in the Māturīdī school
YAHYA ZAKARİA AHMAD YAHYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- İmam Mâtürîdî'nin rızık anlayışı
Imam Mâturidî's understanding of rızık
SEMA PERK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÇELİK
- Ebû Mansûr Muhammed el-Mâtürîdî'de insan fiilleri meselesi
Matter of the human actions in Abū Mansur Muhammad al-Māturīdī
YASİN ŞENTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKırıkkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HARUN ÇAĞLAYAN
- Mecusilik ve İslam dininde kader anlayışı
The concept of destiny in Zoroastrianism and Islam
YÜKSEL AKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinIğdır ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET MASATOĞLU
- مدرسة ماتوريدي الفكرية وظهور الماتوريدية
Maturidi sect and the emergence of maturidiism
SALAM FAIDHALLAH ANWAR
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADRİ ÖNEMLİ
- Ebû mansûr el-Mâtürîdî'nin peygamber ve sünnet anlayışı
Понимание пророка и сунны абу мансуром аль-матуриди
SABIR MURATALİEV
Doktora
Türkçe
2025
DinKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR TATLI