A descriptive analysis of the two Turkish translations of J.R.R. Tolkien's The Silmarillion
J.R.R. Tolkien'in The Silmarillion adlı eserinin iki Türkçe çevirisinin betimsel analizi
- Tez No: 973292
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ERSÖZLÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Fantastik edebiyat, Türkçe çeviri, Fantasy literature, Turkish translation
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Fantastik edebiyat, sürükleyici dünyalar ve hayal gücü gerektiren temalarla okuyucuları uzun süredir etkilemektedir. Fantastik edebiyatın en önemli isimlerinden biri, eserleri türün temelini oluşturan J.R.R. Tolkien'dir. Silmarillion, Orta Dünya'nın yaratılış miti işlevi görerek, Tolkien'in efsanelerinde merkezi bir metin olarak yer alır. Geleneksel romanların aksine mitolojik ve tarihsel bir anlatı sunar ve bu da eseri çevirmenler için zor bir hale getirir. Bu tez, Erincin ve Aytutucu (1999) ve Akkıyal (2007) tarafından yapılan Silmarillion'un iki Türkçe çevirisinin, özel isimlerin ve kültüre özgü öğelerin çevirisine nasıl yaklaştığını incelemektedir. Bu ögeler, fantastik edebiyatın kurgusal dünyasını ve anlatı tonunu şekillendirmede önemli rol oynar. Bu tür metinlerin çevirisi dilsel eşdeğerliğin yanı sıra kurgusal kültürü koruma veya uyarlamaya yönelik kararlar gerektirir. Bu çalışmada, Javier Franco Aixelá'ya ait kültüre özgü ögeler için strateji tipolojisi ile Lawrence Venuti'nin yerlileştirme, yabancılaştırma ve çevirmenin görünürlüğü kavramları kullanılmaktadır. Aixelá modeli ayrıntılı kategorizasyon sunarken, Venuti yaklaşımı stratejilerin ideolojik etkilerini değerlendirir. Tez, karşılaştırmalı ve betimleyici bir yöntem izlemektedir. Her iki çeviriden seçilen örnekler İngilizce metinle karşılaştırılmış ve bu iki kuramsal çerçeveye göre incelenmiştir. Bu yöntem, metnin okunabilirliği ile kültürel özelliklerin korunması arasındaki dengeyi daha iyi anlamaya yardımcı olur. Çalışmada amaç hangi çevirinin diğerinden üstün olduğunu belirlemek değil, kullanılan stratejilerin hedef dilde algıyı nasıl etkilediğini vurgulamaktır. Bu araştırma, fantastik edebiyat gibi karmaşık kültürel sistemlere sahip eserlerde tercihlerin önemini göstererek çeviri çalışmalarına katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Fantasy literature has long fascinated readers with immersive worlds and imaginative themes. Among its most influential figures is J.R.R. Tolkien, whose works became foundational to the genre. The Silmarillion stands as a central text in his legendarium, functioning as the creation myth of Middle-earth. Unlike traditional novels, it offers a mythological and historical account of a fictional universe, making it challenging for translators. This thesis examines how two Turkish translations of The Silmarillion, by Erincin and Aytutucu (1999) and Akkıyal (2007), approach the translation of proper names and culture-specific items. These elements shape the fictional world and narrative tone of fantasy literature. Translating such texts requires more than linguistic equivalence; it demands decisions about preserving or adapting fictional culture. The study applies Javier Franco Aixelá's typology of strategies for culture-specific items and Lawrence Venuti's concepts of domestication, foreignization, and translator's visibility. Aixelá's model categorizes culturally embedded elements, while Venuti's approach evaluates broader ideological effects. The analysis uses a comparative and descriptive method. Examples from both translations are examined against the English text and evaluated through the two frameworks. This combination helps reveal how translators balance readability and preservation of cultural qualities. The aim is not to declare one translation superior but to emphasize how strategies affect reception in the target language. This research contributes to translation studies by showing the significance of choices in works with complex cultural systems such as fantasy literature.
Benzer Tezler
- 2018-2020 yılları arasında yayımlanan çocuk kitaplarının incelenmesi
Analysis of children's books published between 2018-2020
ŞERİFE BAKIRCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA YILDIZ
- “Türkçe söyleyen”Can Yücel: The“Rewriter”par excellence
“Türkçe söyleyen”Can Yücel:“Yeniden Yazan”par ekselans
ÖZGÜR ÇAVUŞOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2007
Mütercim-TercümanlıkBoğaziçi ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUAT KARANTAY
- Ticari banka yönetimi ve Türk ticari bankalarının temel yönetim sorunları
The management of the commercial bank and the basic problems of the Turkish comercial bank
AYŞE ÇİĞDEM ÖNAL
- Falih Rıfkı Atay'ın Ateş ve Güneş adlı eseri (gramer-inceleme-metin-dizin)
Falih Rifkı Atay's work“Fire and Sun”(grammar-analysis-text-index)
ZEHRA KARDEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE GÜRSOY NASKALİ
- Türk sigorta sektöründe reasürans uygulamaları, karşılaşılan sorunlar ve çözüm yolları
Reinsurance practice in Turkish insurance sectör, main problems and solutions
ARZU TEMİMHAN (BAYER)