Engellilik sosyolojisinin gelişimi: Batı ve Türkiye'deki gelişmeler üzerinden Azerbaycan'a ilişkin değerlendirme
The development of disability sociology: An evaluation of Azerbaijan through developments in the West and in Türkiye
- Tez No: 973294
- Danışmanlar: PROF. DR. ESRA BURCU SAĞLAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, engellilik konusunu sosyolojik bir bakış açısıyla ele alarak Türkiye ve Azerbaycan'daki engelliliğe ilişkin sosyal politikaları birlikte değerlendirmeyi amaçlamıştır. Batı'daki engellilik sosyolojisinin gelişimine paralel olarak Türkiye'de 1990'ların sonunda ön plana çıkan engellilik sosyolojisinin etkisi ile alana ilişkin gelişmeler ile Azerbaycan'daki engellilik ile ilgili girişimler ve engellilik sosyolojisi alanının inşa edilmesine yönelik bu girişimlerin rolü tartışılmıştır. Engellilik, yalnızca bireyin fiziksel ya da zihinsel özelliklerine indirgenemeyecek kadar çok katmanlı bir toplumsal olgudur. Bu bağlamda çalışmanın temel varsayımı, engellilik olgusunun toplumsal, kültürel ve yapısal etmenlerle şekillendiği ve bu nedenle sosyolojik bir çözümlemeyle anlaşılmasının gerekli olduğudur. Çalışmada, ilk olarak Batı'da, özellikle de 1970'li yıllardan itibaren İngiltere'de gelişmeye başlayan sosyal model yaklaşımı ile engellilik hareketleri mercek altına alınmıştır. Bunu takiben, Türkiye'de 1990'lı yıllardan bu yana engellilik alanında meydana gelen değişimler, yapılan yasal düzenlemeler ve izlenen sosyal politikalar değerlendirilmiştir. Son aşamada ise Azerbaycan'daki mevcut durum ele alınmıştır. Çalışmanın yöntemi Türkiye'deki ve Azerbaycan'daki engellilik sosyolojisi literatür taraması ve sosyal politikaları yansıtan doküman incelemeleri üzerinden şekillenmiştir. Benimsenen bu yöntemler ile Türkiye'deki engellilik konusundaki gelişmelerin Azerbaycan için yol gösterici / yönlendirici olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonucu Türkiye'nin Batı'da gelişen sosyal modelden etkilenerek hak temelli politikalara yöneldiğini; buna karşın Azerbaycan'da engellilik meselesinin hâlen bireysel yetersizliklere ve yardım temelli bir bakış açısına dayanan tıbbi modeli yansıttığını göstermektedir. Türkiye'nin engellilik konusundaki girişimlerinin ve uygulamalarının dolayısıyla sosyal politikalarının Azerbaycan için yol gösterici bir örnek olabileceği söylenebilir. Ancak Türkiye'deki sosyal politikalar engellilik konusundaki deneyimlerin Azerbaycan'a olduğu gibi uyarlanmasından ziyade Azerbaycan'ın sosyokültürel özelliklerine uygun şekilde yeniden uyarlanmasının önemli olduğu belirtilebilir. Bu tez, Azerbaycan'da sosyal modelin benimsenmesine yönelik sosyolojik bir temel oluşturmayı ve engellilik politikalarının daha kapsayıcı bir yapıya ulaşmasına katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to evaluate social policies related to disability in Turkey and Azerbaijan from a sociological perspective. In parallel with the development of disability sociology in the West, it discusses how the emergence of disability sociology in Turkey—especially since the late 1990s—has influenced developments in this field, as well as how recent initiatives in Azerbaijan have contributed to the construction of disability sociology in the country. Disability is a multilayered social phenomenon that cannot be reduced solely to an individual's physical or mental characteristics. Accordingly, the fundamental assumption of this study is that disability is shaped by social, cultural, and structural factors, and thus requires sociological analysis for a comprehensive understanding. The study first examines the social model approach and the disability movements that began to develop in the West—particularly in the UK since the 1970s. Following this, it analyzes the transformations that have taken place in Turkey since the 1990s, including legal regulations and the implementation of social policies related to disability. In the final part, the current situation in Azerbaijan is evaluated. The methodology of the study is based on a literature review of disability sociology in Turkey and Azerbaijan, as well as document analysis of social policy practices. Through these methods, the study aims to demonstrate that Turkey's progress in disability-related matters can serve as a guiding framework for Azerbaijan. The findings indicate that Turkey, influenced by the social model developed in the West, has begun to adopt rights-based policies. In contrast, Azerbaijan still largely adheres to the medical model, which focuses on individual impairments and assistance-based approaches. It can be argued that Turkey's initiatives and practices in the field of disability offer a potentially instructive example for Azerbaijan. However, rather than directly transplanting Turkey's experiences, it is crucial to adapt them in accordance with Azerbaijan's own socio-cultural context. This thesis aims to provide a sociological foundation for the adoption of the social model in Azerbaijan and contribute to the development of more inclusive disability policies.
Benzer Tezler
- İşitme engelli bireylerin ve ailelerinin gündelik yaşamlarında karşılaştıkları sorunlar: Kayseri örneği
The problems that hearing impaired people and their families face in their daily lives: The case of Kayseri
İLKNUR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiErciyes ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BURAK KAHRAMAN
- Çeviri sosyolojisine fenomenolojik yaklaşım: Türkiye'deki görme ve ortopedik engelli çevirmenlerin mesleki alandaki konumu
A phenomenological approach to the sociology of translation: The position of translators with visual and orthopedic disabilities in the professional field in Turkey
BURCU TAŞKIN
Doktora
Türkçe
2020
Mütercim-TercümanlıkYıldız Teknik ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE BOGENÇ DEMİREL
- Engelli çocuğa sahip kadınlar üzerinden kadınlara yönelik ayrımcılığa toplumsal bir bakış: Marx ve Foucault bağlamında niteliksel bir araştırma
A social perspective on discrimination against women through women with disabilities: A qualitative study in the context of Marx and Foucault
HANSA VURAL
- Farklı engel türüne sahip bireylerin dijital eşitsizlik deneyimleri üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study about digital inequality experiences of individuals who have different disability
AHSEN NİSA ODABAŞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESRA BURCU SAĞLAM
- Controversial issues related to reproductive biotechnology: An empirical study
Üreme biyoteknolojisi ile ilgili tartışmalı konular: Ampirik bir çalışma
GÜLSEVİM EVSEL OCAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
Bilim ve TeknolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ERKAN ERDİL