Erken Cumhuriyet Dönemi demiryolu mimarisine Doğu Anadolu'dan bir örnek: Erzurum Gar Binası
An example of railway architecture of the Early Republican Period from Eastern Anatolia: Erzurum Railway Station Building
- Tez No: 973659
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ORAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ardahan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sanayi Devrimi mühendislikte olduğu kadar mimaride de değişimlerin ve gelişimlerin önünü açmıştır. Yeni yapı teknolojileri ve elemanları ile gelişen mimari tarzlar ortaya çıkmıştır. Yük ve yolcu taşıma amacıyla demiryolu hatlarının inşası ile birlikte gelişen demiryolu mimarisi bunların başında gelmiştir. Bu evrede, demiryolu hatlarının hızla yaygınlaşmasına paralel olarak gar ve istasyon binaları gibi yeni yapı türleri ortaya çıktığını görmekteyiz. Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan demiryolu, başta Avrupa olmak üzere tüm dünyada ekonomik gelişmeye büyük bir hız ve ivme kazandırmıştır. İnsanlık tarihi için önemli bir buluş olan demiryolu, pek çok gelişmenin yolunu açarak ülkelerin ekonomik olduğu kadar askeri ve siyasi durumuna olumlu katkılar sağlamıştır. Avrupa ülkelerinde hızla yaygınlaşan demiryolunun, Osmanlı Devleti'nin çağı yakalaması anlamında önemi anlaşılmış, en başta askeri ve ekonomik gereklilikler gözetilerek demiryolu hatlarının inşasına başlanması kararlaştırılmıştır. Demiryolu inşasına, 19. yüzyıl itibariyle ilk olarak Anadolu'nun batısında ve güneyinde başlanmıştır. Buna karşın, o dönemde gerekli ekonomik alt yapının olmaması gerekçesiyle stratejik öneme sahip Doğu hattının yapımı ikinci planda kalmış; ancak Cumhuriyet Dönemi'nde Mustafa Kemal Atatürk'ün kararlılığıyla Sivas-Erzurum hattının inşası ile demiryolu Erzurum'a kadar ulaşmıştır. Osmanlı Devleti Dönemi'nde inşa edilen gar ve istasyon yapılarının, demiryolu imtiyazını alan ülkelerin mimari üslubunu yansıttığı görülmekte; Cumhuriyet Dönemi ile birlikte hem yeni hatların inşası hem de millileştirilme politikası doğrultusunda gar ve istasyon binalarının inşasında I. Ulusal Mimarlık Akımı ve II. Ulusal Mimarlık Akımı etkili olduğu anlaşılmaktadır. Tez çalışmamızdaki temel amaç Erzurum Gar Binası'nı konu alan ve yapıyı tüm detaylarıyla inceleyen özgün bir çalışma ortaya koymaktır. Bu doğrultuda pek çok kaynak taranmış ve tarafımızca derlenen yayınlar sayesinde Erzurum Gar Binası'nın inşa süreci, mimari özellikleri, yapıdaki fiziki müdahaleler, özgün ve güncel işlevleri, tescil durumu ile günümüzdeki kullanım durumu hakkında önemli veriler elde edilmiş ve elde edilen bu veriler ışığında yapı analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmamızda I. Bölümde Erken Cumhuriyet Dönemi modern Türk mimarisi hakkında; inşai yenilikler, mimari akımlar olmak üzere bilgi verilmiştir. II. Bölümde Türkiye'deki demiryollarının inşa süreci kronolojik bağlamda ortaya konulmuştur. III. Bölümde demiryolu mimarisi ve ilişkili kavramlara değinilerek genel olarak gar binalarının ortaya çıkışı hakkında bilgiler verilmiştir. Türkiye'de tarihsel süreçte gar binalarının gelişimine örneklerle değinilmiştir. IV. Bölümde tez konumuz olan Erzurum Gar Binası tarihçesi, inşa aşamaları, mimari ve plan özellikleri ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Sonuç bölümünde; Erzurum Gar Binası'nın Erzurum kent planlamasındaki yeri ve kente sunduğu sosyo kültürel katkılara değinilerek benzer plan şemasına sahip yapılarla karşılaştırılması yapılmış ve korunmaya yönelik yapılması gerekenlere dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak tez çalışmamızda, Erzurum Gar Binası plan ve mimari özellikleri açısından sanat tarihsel yöntemle tanımlanarak yapı ile ilgili detaylı bir güncel kaynak ortaya konulmuştur. Diğer taraftan; yapının geçmişine, yapıyı projelendiren mimar ve mühendislerin kimler olduğuna, inşa sürecine, Erken Cumhuriyet Dönemi mimari üsluplarını ne ölçüde yansıttığına ve Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Erzurum'un kentsel gelişimine ne ölçüde katkı sunduğu gibi konulara ışık tutulmuştur.
Özet (Çeviri)
The Industrial Revolution paved the way for changes and developments in architecture as well as engineering. New construction technologies and elements have led to the emergence of developing architectural types. This is undoubtedly the railway architecture that developed with the construction of railway lines for the purpose of carrying freight and passengers. In this phase, parallel to the rapid expansion of railway lines, new types of structures such as station buildings and railway stations emerged. The railway that emerged with the Industrial Revolution has given great speed and momentum to economic development all over the world, especially in Europe. The railway, which is an important invention for human history, has paved the way for many developments and has made positive contributions to the military and political status of countries as well as their economic situation. The importance of the railway, which was rapidly spreading in European countries, in terms of the Ottoman Empire catching up with the times was understood, and it was decided to start the construction of railway lines, primarily considering military and economic requirements. Railway construction was first started in the west and south of Anatolia as of the 19th century. In contrast, due to the lack of the necessary economic infrastructure at that time, the construction of the strategically important eastern line remained in the background; however, with the determination of Mustafa Kemal Atatürk in the Republican Period, the railway reached Erzurum with the construction of the Sivas-Erzurum line. It is seen that the station and station structures built during the Ottoman Empire period reflect the architectural style of the countries that received the railway privilege; it is understood that the First National Architecture Movement and the Second National Architecture Movement were effective in the construction of both new lines and station and station buildings in line with the nationalization policy during the Republican Period. The main aim of our thesis study is to produce an original work focusing on the Erzurum Train Station and examining the structure in all its details. In this direction, many sources have been reviewed, and through publications compiled by us, important data has been obtained regarding the construction process of the Erzurum Train Station, its architectural features, physical interventions in the structure, its original and current functions, registration status, and current usage situation. Based on this data, a structural analysis has been conducted. In our study, in the first section, information is given about the Early Republic Period Modern Turkish Architecture; construction innovations, architectural trends. In the second section, the construction process of the railways in Turkey is presented in chronological order. In the third section, information is given about the emergence of station buildings in general by mentioning the railway architecture and related concepts. The development of station buildings in the historical process in Turkey is mentioned with examples. In the fourth section, the history of Erzurum Station Building, which is our thesis subject, construction stages, architectural and plan features are explained in detail. In the conclusion section; the place of Erzurum Station Building in urban planning and its socio-cultural contributions to the city are mentioned, a comparison is made with structures with similar plan schemes and finally, attention is drawn to what needs to be done for protection. As a result, in our thesis study, Erzurum Train Station Building has been defined in terms of its plan and architectural features using the art historical method and a detailed current source has been presented regarding the structure. On the other hand; the history of the structure, the architects and engineers who designed the structure, the construction process, the extent to which it reflects the architectural styles of the Early Republican Period and the extent to which it contributed to the urban development of Erzurum in the Early Republican Period have been shed light on such issues.
Benzer Tezler
- İzmir-Uşak demiryolu hattı üzerindeki küçük yerleşimlerdeki kültürel mirasın irdelenmesi: Ahmetli, Salihli, Alaşehir, Eşme örnekleri
An evaluation for architectural heritage of small settlements on İzmir-Uşak railway line: Ahmetli, Salihli, Alaşehir, Eşme cases
ŞEVVAL NAZ AKMEŞE
- Erken cumhuriyet dönemi modernleşmesinde bir sanayi yapısı örneği: Paşabahçe Rakı ve İspirto Fabrikası
An example of industrial form in the early republican period: Pasabahce Raki and İspirto (Ethyl Alcohol)
MÜRÜVVET GÜLCAN ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AFİFE BATUR
- Cumhuriyet'ten günümüze Türkiye'de apartman tasarımında geleneksel mimarinin izleri: İzmit Demiryolu Caddesi örneği
Traces of the vernacular architecture in apartment designs in Turkey from Republic Period to the present: The case of Izmit Demiryolu Street
SENEM MÜŞTAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MimarlıkKocaeli ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVNİHAL ERDOĞAN
- Niğde tren garları
Niğde train stations
MUHAMMET BAHADIR ARAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ÇERKEZ
- Erken Cumhuriyet Dönemi Anadolu kentinde bir modernleşme aracı olarak“İstasyon Caddesi”nin incelenmesi: Ankara örneği
Studying the“İstasyon Street”by means of modernization the Anatolian city in Early Republican Period: Ankara case
MELTEM ÖZTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BÜLENT TARIM