Âşık Çelebi'nin Meşâ'irü'ş-şu'âra adlı tezkiresi (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük: (Elif) – (Sad) harfleri arası)
The contextual index and functional dictionary of Aşik Çelebi's“Meşâ'irü'ş-şu'arâ”(The letters between (Elif) and (Sad)
- Tez No: 975759
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Türk edebiyatının bağlamlı dizinler ve işlevsel sözlüğü, Concordance and functional glossary of Turkish literature
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Meşâ'irü'ş-Şu'arâ 16. Yüzyıl tezkircilerilerinden Âşık Çelebi'nin kaleme aldığı biyografik bir eserdir. 1568'de yazımı tamamlanarak II. Selim'e takdim edilen eser yazıldığı dönem içerisinde de sonrasında da anlatış tarzı, üslubu, ayrıntılı ve canlı bir yaşam resmi çizmesiyle özgün bir yapıdadır. Tezkire fasl-ı evvel ve şair biyografilerinden oluşan iki kısım şeklinde düzenlenmiştir. Faslı- evvel bölümünde Hz. Adem'den başlayarak peygamberler, dört halife, âlimler, şairler ve Osmanlı Sultanları üzerinden şiirin ortaya çıkışı, değeri, yapısı, sözü edilen kişilerin şiire bakış açısı değerlendirilmektedir. Şair biyografileri ebced sistemine göre sıralanmıştır. İncelenen bölümde 225 şaire yer verilmektedir. Âşık Çelebi'nin Meşâ'irü'ş-Şu'âra adlı tezkiresinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü oluşturulurken (Elif) – (Sad) harfleri arasındaki bölüm incelenmiştir. Çalışma üç bölüm şeklinde oluşturulmuştur. İlk bölümde Âşık Çelebi'inin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri; ikinci bölümde Meşâ'irü'ş-Şu'arâ'nın dil ve üslup özellikleri başlığı altında söz varlıları, kelime türleri, tezkire içerisinde geçen ayet, hadis, dua ifadeleri ; üçüncü bölümde Âşık Çelebi'nin bakış açısı olarak tezkire yazarının şiire, şaire, söyleyişe dair görüşleri açıklanmaya çalışılmıştır. 16. yüzyıl dil ve edebiyat unsurları ortaya çıkarılırken dönemin edebi, kültürel, sosyal hayatına dair kesitler de belirtilmiştir. Ekler bölümü içerisinde ise bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğe yer verilmiştir. Tezkire Tebdiz sistemi üzerinden anlamlandırılarak metni kurmada kullanılan sözcüklerin şekil, bağlam ve anlam bakımından bir araya gelme sebepleri incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Meşâ'irü'ş-Şu'arâ is a major biographical anthology by Âşık Çelebi, one of the most prominent tezkire writers of the 16th century. Completed in 1568 and presented to Sultan Selim II, it is notable for its narrative fluency, rich detail, and vivid portrayals, qualities that secured its originality and lasting significance. The tezkire is divided into two sections: Fasl-ı Evvel (the First Chapter) and the poets' biographies. In Fasl-ı Evvel, Âşık Çelebi discusses the origins, value, and structure of poetry. Beginning with Adam, the account proceeds through the prophets, the Four Caliphs, scholars, poets, and Ottoman sultans, emphasizing their views on poetry. The second section contains biographies arranged according to the abjad order, with the studied part covering 225 poets, offering a vital source for the cultural and literary life of the 16th-century Ottoman world. This study is structured in three parts. The first examines Âşık Çelebi's life, literary persona, and works. The second analyzes the linguistic and stylistic features of Meşâ'irü'ş-Şu'arâ, including vocabulary, grammar, and the use of Qur'anic verses, hadiths, and prayers. The third focuses on his critical perspective, clarifying views on poetry, poets, and expression. Beyond biography, the work illuminates the cultural and intellectual environment of its time. The appendix, with a contextual index and functional glossary based on the Tebdiz system, analyzes the form, context, and meaning of words, enhancing understanding of both Âşık Çelebi's artistry and the Ottoman tezkire tradition.
Benzer Tezler
- Âşık Çelebi tezkiresindeki poetik kavramlar
Poetic concepts in tezkire of Âşik Çelebi̇
LEVENT SARIÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULKADİR ERKAL
- XVI- XVII. yüzyıl şuara tezkirelerinde şair sultan ve şehzadelere dair poetik değerlendirmeler
Başlık çevirisi yok
EMİNE FENER İBİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN UZUN
- Meşâ'irü'ş-Şu'arâ'da şiir ve şâir
Poetry and poet in Meşâ'irü'ş-Şu'arâ
ELİF BEYZA ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GENCAY ZAVOTÇU
- The city as a performative stage: A socio-spatial analysis of Meşâ'irü'ş-şu'arâ
Performatif bir sahne olarak şehir: Meşâ'irü'ş-şu'arâ'nın sosyo-mekânsal bir analizi
ÖZGE IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
TarihBoğaziçi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM KAFESCİOĞLU ERSOY
- Âşık Çelebi Divanı'nın tahlili
Analysis of the Aşık Çelebi's Divan
RUKİYE ŞENSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMuş Alparslan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HULUSİ EREN