Mesnevilerde sosyal eleştiri
Social criticism in Mesnevis
- Tez No: 977076
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, mesnevi, sosyal eleştiri, toplumsal gruplar, toplumsal yapı, zihniyet dünyası, sosyal yaşam onra doldurulacaktır, Classical Turkish literature, mesnevi, social criticism, social groups, social structure, mentality world, social life
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, farklı yüzyıllara ait 30 mesnevide yer alan sosyal eleştirileri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmamız neticesinde mevcut mesnevi incelemelerinin büyük çoğunluğunda mesnevilerde yer alan sosyal eleştirilere değinilmediği ya da kısmen değinildiği görülmüştür. Ayrıca mesnevilerde yer alan sosyal eleştirilerin bütüncül ve sistematik bir yaklaşımla ele alınmadığı ve dönemin zihniyet dünyası ile toplumsal yapısını yansıtan göstergeler olarak değerlendirilmediği tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle edebî eserlerde yer alan sosyal eleştirilerin nasıl tespit edileceği üzerinde durulmuştur. Ardından 14 ile 19. yüzyıllar arasından, her yüzyıldan beşer eser olmak üzere, toplam 30 mesnevi sosyal eleştiri bağlamında analiz edilmiş ve eserlerin sosyolojik göndermeleri belirlenmiştir. Mesnevilerin ahlaki, hukuki, dinî ve estetik değerlere, bu değerlerin dönüşümü ile toplumda ne ölçüde benimsendiğine dair önemli bilgiler sunduğu tespit edilmiştir. Mesnevilerde yer alan makam, mevki ve meslek eleştirilerinin toplumsal gruplar, roller, kurumlar, yapı, aktiviteler, tutumlar hakkında zengin bir içerik sunduğu görülmüştür. Mesnevilerde kavim ve yöre eleştirilerine değinildiği belirlenmiştir. Mesnevilerin toplumu oluşturan sosyal tabakaları yansıtmanın yanı sıra, toplum düzenini tehdit eden kişi, grup ve faaliyetleri de betimlediği tespit edilmiştir. Ayrıca mesnevilerin düşünce ve inanç hareketlerini ve toplumsal psikolojiyi yansıttığı belirlenmiştir. Mesnevilere sosyolojik bir perspektifle yaklaşma onların şimdiye dek fark edilmemiş yönlerinin ortaya çıkarılmasına imkân tanımıştır. Ayrıca bu yaklaşım mesnevi edebiyatının sosyolojik işlevlerini belirlemede yardımcı olmuştur. İnceleme sonunda mesnevilerin -içeriği ne olursa olsun- tarihe ve kendisine toplumu ve toplumsal grupları incelemeyi konu edinmiş sosyoloji bilimine yeni bir inceleme alanı kazandıracak kadar zengin bir içeriğe sahip olduğu gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify social criticisms present in 30 mesnevis belonging to different centuries. As a result of our research, it has been observed that the vast majority of existing studies on mesnevis either do not address the social criticisms contained in these texts or only do so partially. Furthermore, it has been determined that these social criticisms have not been examined through a holistic and systematic approach, nor have they been evaluated as indicators reflecting the intellectual mindset and social structure of the period. Within the scope of the study, the primary focus has been on how to identify social critiques in literary works. Subsequently, thirty mesnevis -five selected from each century between the 14th and 19th centuries -were analyzed in the context of social criticism, and their sociological references were identified. It has been determined that mesnevis provide significant insights into moral, legal, religious, and aesthetic values, as well as the transformation of these values and the extent to which they were embraced by society. The critiques of rank, status, and profession found in mesnevis have been observed to provide rich content concerning social groups, roles, institutions, structures, activities, and attitudes. It has been determined that critiques of ethnic groups and localities are addressed in mesnevis. It has been determined that mesnevis not only reflect the social strata that constitute society, but also depict individuals, groups, and activities that pose a threat to social order. Moreover, it has been established that mesnevis reflect intellectual and religious movements, currents, systems, and social psychology. Approaching the mesnevis from a sociological perspective has made it possible to reveal aspects of them that had not been noticed before. This approach has also helped identify the sociological functions of mesnevi literature. At the end of the study, it was observed that mesnevis -regardless of their content- possess such a rich content that they can provide a new field of study for sociology, a science that focuses on examining society and social groups.
Benzer Tezler
- Keçecizâde İzzet Molla'nın“Mihnetkeşan”adlı eseri üzerine tarihî, sosyal ve kültürel bir inceleme
A historical, social, and cultural study of Keçecizade Izzet Molla's work titled“Mi̇hnetkeşan”
NURULLAH ALTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıBitlis Eren ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAŞALLAH KIZILTAŞ
- Manisalı Camii'nin Vamık u Azra Mesnevisi
The Vamık u Azra Mesnevi of Camii from Manisa
SELAMİ ECE
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. METİN AKKUŞ
- Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk Mmesnevisi'nin roman tekniği bakımından incelenmesi
Examination of Sheikh Galib's“Husn u Ask”Mesnevi in terms of novel method
AHMET İŞLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK GÖKALP
- Klasik belâgatte mecaz ve mecazi anlatım
Metaphor and metaphorical expression in classical balagha
OĞUZHAN ET
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN HORATA