2000'Lİ YILLAR SONRASI TÜRKİYE'DE GÖÇ POLİTİKALARININ DÖNÜŞÜMÜ: REAKSİYONEL GÖÇ UYGULAMALARINDAN GÖÇ YÖNETİMİNE/YÖNETİŞİMİNE
TRANSFORMATION OF MIGRATION POLICIES IN TÜRKİYE AFTER THE 2000S: FROM REACTIONAL MIGRATION PRACTICES TO MIGRATION MANAGEMENT/GOVERNANCE
- Tez No: 977402
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALİ ZAFER SAĞIROĞLU, PROF. DR. AHMET İÇDUYGU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Kamu Yönetimi, Political Science, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Göç, Yönetim, Yönetişim, Migration, Management, Governance
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Politika Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de 2000'li yıllar sonrasında göç politikalarının geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren göç, Türkiye'nin toplumsal, siyasal ve ekonomik gelişiminde belirleyici bir rol oynamış; Osmanlı'dan devralınan demografik miras, mübadele süreçleri, Balkan göçleri, işçi göçü, zorunlu göç hareketleri ve transit göç dalgalarıyla şekillenmiştir. Ancak 2000'li yıllara kadar devletin göç yönetiminde izlediği yaklaşım, çoğunlukla reaksiyonel, güvenlik odaklı ve dışlayıcı politikalara dayanmıştır. Bu dönemde göç;“geri gönderme”,“caydırma”ve“dışarıda tutma”ekseninde ele alınmıştır. 2000'li yıllardan sonra ise Türkiye'nin net göç ülkesi haline gelmesi, AB ile üyelik müzakereleri, bölgesel krizler, küreselleşmenin etkileri ve özellikle 2011'de başlayan Suriye iç savaşıyla birlikte milyonlarca göçmenin Türkiye'ye sığınması, göç politikalarında köklü bir dönüşüm ihtiyacını doğurmuştur. Bu süreçte,“göç yönetimi”ve“göç yönetişimi”kavramları literatüre ve uygulamaya girmiştir. 2013'te kabul edilen 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ve 2014'te faaliyete geçen Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (GİGM), bu dönüşümün somut göstergeleridir. Böylece Türkiye, yalnızca reaksiyonel politikalarından kurumsal, hukuki ve daha bütüncül bir göç yönetimi modeline doğru yönelmiştir. Bu çalışmanın amacı; 2000'li yıllar öncesindeki reaksiyonel göç politikalarından 2000'li yıllar sonrasındaki göç yönetimi ve yönetişimine doğru ilerleyen süreçleri tartışmak ve dönüşüme etki eden faktörleri tespit etmektir. Çalışmada, tarihsel arka planın yanı sıra göç yönetiminde etkili olan iç ve dış faktörler, uluslararası kuruluşların (BM, IOM, AB) rolü ve Türkiye'nin Avrupa ile yürüttüğü göç diplomasisi de ele alınmıştır. Araştırma, birincil aktörlerle yapılan saha görüşmeleri ve araştırmacının sürecin içinde yer almış olması nedeniyle“içeriden bakış”perspektifini de yansıtmaktadır. Bu özgün yaklaşım, katılımcıların Türkiye'nin göç yönetimi kurumlarının inşa sürecine dair doğrudan tanıklıklarıyla desteklenmiştir. Bu anlamda, çalışma araştırmacının bizzat içinde yer aldığı“durum çalışması”yanında, anılan tarihlerde gerçekleşen süreçlere tanıklık etmiş olan ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarda görev yapmış 21 katılımcı ile yapılan derinlikli mülakatların analizlerine dayanmaktadır. Tezde ulaşılan temel bulgu, Türkiye'nin göç politikalarının dönüşümünün hem devlet-merkezli süreklilikler (güvenlikçi refleksler, sınır kontrolü) hem de yeni yönetişim boyutları (çok aktörlü süreçler, entegrasyon, uyum politikaları) üzerinden şekillendiğidir. Bu bağlamda, göç yönetişimi söyleminin yalnızca teknik değil, aynı zamanda derin bir siyasi karakter taşıdığı, uluslararası diplomasinin ve güç ilişkilerinin göç politikalarını doğrudan belirlediği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye'nin göç politikalarında 2000'li yıllar sonrasında yaşanan dönüşüm, salt bir güvenlik anlayışından çıkıp daha kurumsallaşmış, çok aktörlü ve yönetim ihtiyacına dayalı bir çerçeveye evrilmiştir. Ancak bu dönüşüm, küresel ve bölgesel dinamiklerden bağımsız değildir; aksine Avrupa Birliği ile ilişkiler, uluslararası koruma rejimleri ve Ortadoğu'daki krizlerin doğrudan etkisi altında şekillenmektedir. Bu nedenle Türkiye'nin göç yönetimi hem ulusal çıkarlar hem de uluslararası yükümlülükler arasında denge kurmaya çalışan, sürekli dönüşüm halindeki bir yapı olarak değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the transformation of migration policies in Türkiye after the 2000s. Since the foundation of the Republic, migration has played a pivotal role in Türkiye's social, political, and economic development, shaped by the demographic legacy inherited from the Ottoman Empire, population exchange processes, Balkan migrations, labor migration, forced migration movements, and transit migration waves. However, until the 2000s, the state's approach to migration management was largely based on reactive, security-focused, and exclusionary policies. In this period, migration was addressed along the lines of“return,”“deterrence,”and“exclusion.”After the 2000s, Türkiye's transformation into a net migration country, EU accession negotiations, regional crises, the effects of globalization, and especially the influx of millions of migrants into Türkiye following the Syrian civil war that began in 2011, created a need for fundamental change in migration policies. During this process, the concepts of“migration management”and“migration governance”entered the literature and practice. The Foreigners and International Protection Law (YUKK) No. 6458, adopted in 2013, and the General Directorate of Migration Management (GİGM), which became operational in 2014, represent the institutionalization of this transformation. Thus, Türkiye has moved from merely reactive policies towards a more institutional, legal, and holistic migration management model. The aim of this study is to discuss the processes that led from reactive migration policies before the 2000s to migration management and governance after the 2000s and to identify the factors that influenced this transformation. In addition to the historical background, the study also addresses internal and external factors affecting migration management, the role of international organizations (UN, IOM, EU), and Türkiye's migration diplomacy with Europe. The research reflects an“insider's perspective”due to the researcher's involvement and field interviews with primary actors in the process. This original approach is supported by direct testimonies of the participants regarding the construction process of Türkiye 's migration management institutions. In this sense, the study is based on the analysis of in-depth interviews with 21 participants who have worked in national and international institutions and organizations that witnessed the processes that took place during the mentioned periods, in addition to the“case study”in which the researcher was personally involved. The main finding of the thesis is that the transformation of Türkiye's migration policies has been shaped both by state-centered continuities (security reflexes, border control) and new dimensions of governance (multi-actor processes, integration, adaptation policies). In this context, it is emphasized that the discourse of migration governance is not only technical but also has a deep political character, and that international diplomacy and power relations directly determine migration policies. As a result, the transformation in Türkiye's migration policies after the 2000s demonstrates a shift from a purely security-based approach to a more institutionalized, multi-actor, and management-based framework. However, this transformation is not independent of global and regional dynamics; on the contrary, it is shaped by the direct impact of relations with the European Union, international protection regimes, and crises in the Middle East. Therefore, Türkiye's migration management should be understood as a structure in constant transformation, striving to balance national interests and international obligations.
Benzer Tezler
- Kültürel miras alanlarında soylulaştırma süreçlerine Zukin'in 'Otantiklik' kavramsallaştırması ile bir bakış: Diyarbakır/Sur örneği
An outlook on the gentrification processes in cultural heritage areas through Zukin's conceptualization of 'Authenticity': The case of Diyarbakır, Sur
NAZİRE TÜRKOĞLU ASLAN
- A critical assessment of Turkey's migration regime: Securitization versus human rights?
Türkiye'nin göç rejiminin eleştirel bir değerlendirmesi: Güvenlikleştirmeye karşı insan hakları?
KÜBRA AYDINLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiAvrupa Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN GALİP YALMAN
- Türkiye'de 2000'ler sinemasında taşraya dönüşün sosyopolitik ve kültürel söylem evrenleri
Sociopolitical and cultural discourse of returning to the provinces in cinema in Turkey after the 2000s
ZAHİDE NİHAN DOĞAN
Doktora
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN TUTAL
- Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze İstanbul'da değişen konut söyleminin reklamlar üzerinden analizi
Analysis of the changing housing discourse in Istanbul over advertisements from Early Republican Period to present
PINAR ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER
- Urban transformation as political and ideological intervention in space: A case study in Diyarbakır
Mekana politik ve ideolojik bir müdahale olarak kentsel dönüşüm: Diyarbakır örneği
DİREN TAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BARIŞ MÜCEN