Aksaray ili aktarlarında satılan ticari tıbbi yağ örneklerinin içerik ve kalite yönünden araştırılması
Investigation of the composition and quality of commercial medicinal oil samples sold in herbal shops in Aksaray province
- Tez No: 977839
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SADİYE AYŞE ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Yağ asitleri-doymamış, Yağ asitleri-omega 6, Fatty acids-unsaturated, Fatty acids-omega 6
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, Aksaray ilindeki aktarlarda satışa sunulan bazı ticari uçucu ve sabit yağ örneklerinin kimyasal içerikleri ve kalite özellikleri belirlenmiştir. Çalışmanın amacı, piyasada bulunan tıbbi yağların bileşimsel çeşitliliğini ve farmakope standartlarına uygunluğunu değerlendirmek; olası tağşiş, kalite farkı ve tüketici güvenliği risklerini ortaya koymaktır. Uçucu yağ grubunda kekik (Origanum spp.), lavanta (Lavandula spp.) ve nane (Mentha spp.) örnekleri; sabit yağ grubunda ise gül (Rosa damascena Mill.), keten tohumu (Linum usitatissimum L.), susam (Sesamum indicum L.), çörekotu (Nigella sativa L.) ve sarı kantaron (Hypericum perforatum L.) yağları değerlendirilmiştir. Analizlerde GC-MS ve GC-FID sistemleri kullanılmış, uçucu yağ bileşenleri için karvakrol, timol, linalool, linalil asetat, mentol ve menton; sabit yağlarda ise oleik, linoleik ve α-linolenik asit gibi majör yağ asitleri tespit edilmiştir. Kekik yağlarında fenolik bileşenlerin (karvakrol, timol) yüksekliği, nane yağlarında mentol ve menton oranlarının farmakopik değerlere uygunluğu, lavanta yağlarında linalool–linalil asetat dengesinin ise kaliteyi belirleyen başlıca parametreler olduğu saptanmıştır. Sabit yağlarda keten tohumu yağının yüksek α-linolenik asit (%42–54) içeriği, susam yağının sesamin ve sesamol bakımından zenginliği, çörekotu yağının timokinon içeriği ve sarı kantaron yağının oleik–linoleik asit profili öne çıkan bulgulardır. Sonuçlar, ticari markalar arasında belirgin bileşim farklılıkları bulunduğunu, bu farklılıkların hammadde, ekolojik koşullar, hasat zamanı, ekstraksiyon tekniği ve depolama süresi gibi faktörlerin bileşkesiyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bazı yağların farmakopik kriterleri tam olarak karşılamadığı, özellikle uçucu yağlarda menthofuran ve linalool gibi bileşenlerin standart dışı oranlarda bulunduğu belirlenmiştir. Araştırma, Aksaray ili örneğinde ticari tıbbi yağların çok boyutlu kimyasal analizinin yapıldığı ilk çalışmalardan biridir. Elde edilen veriler, hem halk sağlığı hem de sektörel kalite kontrol açısından önemli bilgiler sunmakta, tıbbi yağ ticaretinde standardizasyon ve izlenebilirlik gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, ileride yürütülecek kalite güvence çalışmalarına ve mevzuat düzenlemelerine bilimsel temel oluşturacak niteliktedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to determine the chemical composition and quality characteristics of several commercial essential and fixed oils sold in herbal stores in Aksaray Province, Türkiye. The research sought to evaluate the compositional variability and compliance of these oils with pharmacopeial standards and to identify possible issues related to adulteration, quality differences, and consumer safety. The essential oil group included thyme (Origanum spp.), lavender (Lavandula spp.), and peppermint (Mentha spp.), while the fixed oil group comprised rose (Rosa damascena Mill.), flaxseed (Linum usitatissimum L.), sesame (Sesamum indicum L.), black cumin (Nigella sativa L.), and St. John's wort (Hypericum perforatum L.) oils. Gas chromatography (GC-MS and GC-FID) analyses were performed to identify the major components. In essential oils, carvacrol, thymol, linalool, linalyl acetate, menthol, and menthone were identified as the dominant compounds, whereas in fixed oils, oleic, linoleic, and α-linolenic acids were predominant. The high phenolic content (carvacrol and thymol) in thyme oil, balanced menthol–menthone ratios in peppermint oil, and linalool–linalyl acetate equilibrium in lavender oil were found to be key determinants of quality. Among fixed oils, flaxseed oil exhibited a high α-linolenic acid content (42–54%), sesame oil was rich in sesamin and sesamol, black cumin oil contained thymoquinone as its principal bioactive, and St. John's wort oil showed an oleic–linoleic acid profile typical of macerated products. The findings revealed considerable compositional variations among brands, attributed to multiple factors including genetic and ecological differences in plant material, harvest time, extraction methods, and storage conditions. Some samples did not fully meet pharmacopeial quality standards, with certain volatile components such as menthofuran and linalool detected in atypical proportions. This research represents one of the first comprehensive studies on the compositional diversity and quality assessment of commercial medicinal oils in Aksaray. The results provide valuable insights for consumer protection and quality control within the herbal oil market, emphasizing the necessity of product standardization and traceability. These findings will contribute to future regulations, quality assurance protocols, and scientific studies in the field of medicinal and aromatic plant-derived oils.
Benzer Tezler
- Konya ili Karatay, Meram ve Selçuklu ilçelerinde eczane ve aktarlarda fitoterapi amaçlı satılan bitkiler ve özellikleri
Plants sold for phytotherapy purposes in pharmacies and herbalists in Karatay, Meram and Selçuklu districts of Konya province and their properties
MEHMET ACAR
- Aksaray ili atmosferindeki polenlerin araştırılması
The Research of atmospheric pollens in Aksaray City
FİLİZ BÜTEV
- Aksaray ili çevre karayollarında meydana gelen trafik kazalarının çok yönlü analizi ve kaza tahmini modeli
Multiple analysis and probability model of traffic accidents of Aksaray country and related highways
SALİH BEKTAŞ
Doktora
Türkçe
2002
KazalarGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. M. HALUK ÇELİK
- Aksaray ili merkezinin zemin ve mühendislik jeolojisi özelliklerini değerlendirerek örnek bir jeoteknik veri tabanının hazırlanması
Preparation of a sample of geotechnical data base for the central area of Aksaray city by evaluating soil and engineering geology properties
BETÜL ER
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Jeoloji MühendisliğiNiğde ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET ONAK
- Aksaray ili, Bahçeli kent toplu konut alanı zeminlerinin jeoteknik özelliklerinin incelenmesi
Investigation of the geotechnical properties of the soils in the area of Bahçeli town in Aksaray city
MERAL TEKE
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Jeoloji MühendisliğiNiğde ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET ONAK