Boşanma sonrası yas ve adaptasyon süreci: Nitel ve nicel açıdan bir inceleme
Post divorce grief and adaptation process: A qualitative and quantitative examination
- Tez No: 977860
- Danışmanlar: PROF. ŞENNUR KIŞLAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bağlanma Boyutları, Bitmemiş İşler, Boşanma, Ruminasyon, Yas, Attachment Dimensions, Unfinished Business, Divorce, Rumination, Grief
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Boşanma sonrasındaki süreç psikolojik olarak zorlayıcı yaşantıları beraberinde getirebilmektedir. Boşanma ve sonrasındaki değişimlerin nasıl deneyimlendiğinin anlaşılması, boşanma sonrasındaki sürece ilişkin klinik pratik uygulamalar için önem taşımaktadır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasında boşanma deneyimi ile kişilerin yaşamında meydana gelen değişim ve kayıplar, bu kayıplarla ilişkili yas deneyimi ve yetişkinlerin bağlanma özelliklerine bağlı olarak boşanmaya uyum sürecinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada boşanmış yetişkinlerin deneyimleri, çoklu yöntem araştırma deseni kapsamında nitel ve nicel yöntemler aracılığıyla incelenmiştir. Son 2 yıl içerisinde boşanma deneyimi bulunan 8 erkek ve 8 kadın olmak üzere 16 kişiyle yapılan görüşmeler sonucunda gerçekleştirilen yorumlayıcı fenomenolojik analiz ile 7 üst temaya ulaşılmıştır. Bu temalar (1) boşanma sonrası değişimler ve kayıplar, (2) boşanma fikri itibarıyla deneyimlenen duygular, (3) görülmeyen ve gösterilmeyen yas, (4) yas deneyimine ilişkin güçlükler, (5) baş etme stratejileri, (6) yeni ilişkiler: arzu edilen ve korkulan duygusal bağ ve (7) boşanma deneyimi aracılığıyla kendilik temsillerinin düzenlenmesidir. Son 5 yıl içerisinde boşanma deneyimi bulunan 265 katılımcının dahil edildiği nicel çalışma verileri ile bağlanma kaygısı yüksek kişilerin boşanmaya uyum düzeyinde yasın, bitmemiş işlerin ve istemsiz ruminasyonun aracılık rolü desteklenmiş, bağlanma kaçınması yüksek kişilerin boşanmaya uyum düzeyinde ise bitmemiş işlerin aracılık rolünün bulunduğu gözlenmiştir. Nitel ve nicel bulgular, boşanma gibi bir yaşam olayının ardından ölüme bağlı kayıplar gibi boşanmayla ilişkili yas sürecinin deneyimlenebileceğini, bu yas deneyiminin görülmeyen ve gösterilmeyen dolayısıyla tanınmayan ve mahrum bırakılan bir şekilde olabileceğini ve yasın dinamik doğasını işaret etmiştir. Yetişkinlerin bağlanma özellikleriyle ilişkili olarak boşanmaya uyum sağlama sürecinde güçlükler deneyimlediğini, bu güçlüklerin ise bağlanma kaygısı yüksek bireylerde daha yoğun yas tepkileri, istemsiz ruminasyonlar ve ilişkiye dair sona bitmemiş işlerle belirginleştiği, bağlanma kaçınması yüksek bireylerde ise ilişkiye dair bitmemiş işler, duygusal deneyimden kaçınma ve bastırma eğilimleriyle daha örtük biçimde ortaya çıkabileceğini sonucuna varılmıştır. Çalışma bulguları, boşanmış bireylerin yaşadığı kayıp deneyimlerinin ve bağlanma özelliklerine bağlı olarak şekillenen baş etme biçimlerinin psikolojik destek süreçlerinde dikkate alınmasını, bireysel farklılıkları merkeze alan, bağlanma boyutlarına duyarlı ve yas sürecinin dinamik doğasını gözeten klinik müdahalelerinin önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
The process following divorce can bring about psychologically challenging experiences. Understanding how divorce and subsequent changes are experienced is important for clinical practice related to the post-divorce process. Accordingly, this thesis aims to examine the divorce experience, the changes and losses taking place in individuals' lives, the grief experience associated with these losses, and the adaptation process to divorce based on adults' attachment characteristics. The experiences of divorced adults were examined using a multimethod research design incorporating both qualitative and quantitative approaches. Interpretive phenomenological analysis of interviews conducted with 16 individuals (8 men and 8 women) who had experienced divorce within the last 2 years yielded 7 super-ordinate themes. These themes are (1) postdivorce changes and losses, (2) emotions surrounding the idea of divorce, (3) unseen and unexpressed grief, (4) difficulties in the grief experience, (5) coping strategies, (6) new relationships: desired and feared emotional bonds, and (7) the reorganization of self-representations through the divorce experience. The findings of the quantitative study, which included 265 participants who had experienced divorce in the past 5 years, supported the mediating roles of post separation grief, unfinished business in loss experiences, and involuntary rumination in the adjustment to divorce among individuals with high attachment anxiety. While for individuals with high attachment avoidance, the mediating role of unfinished business in loss experiences was supported in their levels of adaptation to divorce. Qualitative and quantitative findings indicated that a life event such as divorce can be experienced as a grief process associated with divorce, similar to death-related losses, and that this grief experience can be invisible and unseen, and therefore disenfranchised, highlighting the dynamic nature of grief. It was found that individuals experienced difficulties in the process of adapting to divorce in relation to attachment dimensions, and that these difficulties manifest more intensely in individuals with high attachment anxiety as intense grief reactions, involuntary rumination, and unresolved issues regarding the relationship, while in individuals with high attachment avoidance, they may emerge more covertly as tendencies to avoid and suppress emotional experiences. The study findings emphasize the importance of clinical interventions that are sensitive to attachment characteristics, responsive to individual differences, and mindful of the dynamic nature of the grief process, taking into account the loss experiences of divorced individuals and their attachment related coping styles in psychological support processes.
Benzer Tezler
- Boşanma süreci ve arabuluculuğu
The divorce process and divorce mediation
CEMİL BÜLENT ŞEN
Doktora
Türkçe
2013
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM CILGA
- Ebeveyne yabancılaşma olgusunun boşanmaya uyum sürecindeki etkisinin incelenmesi: Çocuklar ve ebeveynler üzerinden bir değerlendirme
An examination of the impact of parental alienation on the adaptation process to divorce: An evaluation through the perspectives of children and parents
ŞEYDA DEMİRDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiAkdeniz ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA BAYRAKTAR
- Boşanma sonrası aile danışmanlığına duyulan ihtiyacın keşfedilmesi
Discovering the need for family counseling after divorce
MİYASE TAŞKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sosyal HizmetKto Karatay ÜniversitesiAile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. DEMET AKARÇAY ULUTAŞ
- Boşanmış kişilerde boşanma sonrası uyum süreci ve öz eleştirel ruminasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between post-divorce adjustment process and self-critical rumination in divorced people
ASLI AKYÜZ GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiKadın ve Aile Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAŞAR BARUT
- İzmir'de yaşayan 60 yaş ve üzeri kadınlarda eşten ayrılık sonrası kendini yeniden oluşturma süreci
Process of re-emergence of self after seperation from spouse among 60 year-old and older women living in Izmir
FATMA SILA AYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
SosyolojiDokuz Eylül ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. AKÇA TOPRAK ERGÖNEN