Delâilü'l-i'Câz bağlamında Lafzî Müteşâbih Ayetlerdeki Belâğî analizler (teori ve uygulama)
Rhetorical analyses of ambiguous (Mutashabih) verses: Theory and practice in the context of Dalā'il Al-i'jāz
- Tez No: 978454
- Danışmanlar: PROF. DR. YAKUP CİVELEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Dilbilim, Eastern Linguistics and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap edebiyatı, Arapça, Dini bilgi, Arabian literature, Arabic, Religious knowledge
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân ilimleri içinde belagat çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Belagat çalışmaları Kur'ân'ın i'cazını anlama, i'caz yönlerini keşfetme, ayetlerin metni ve i'caz yönüyle ilgili itirazları cevaplandırmaya odaklanmıştır. Kur'ân'ın metni içinde sarih lafızlardan oluşmuş muhkem ayetler bulunmakla birlikte, anlaşılması zor, mücmel ve müteşabih ayetler de bulunmaktadır. Müteşabih âyetlerin bir kısmının manaya delaleti kapalıdır, bir kısmı da lafızlarındaki benzerlik yönüyle müteşâbih kapsamına girmektedir. Kur'ân nazil olmaya başladığı andan itibaren müteşabih âyetler üzerinde çeşitli tartışmalar yapılmıştır. Lafız yönüyle birbirine benzeyen ayetlerde gramer ve belagat açısından faklı görüşler ileri sürülmüştür. İslam âlimleri Kur'ân'ın her yönden mu'ciz bir hitap olduğuna inanmış ve bunu ortaya koymak için çalışmalar yapmışlardır. Bu görüşe karşı olan âlimler yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verme gayretinde olmuşlardır. Bu çalışmalarda öne çıkan âlimlerden biri de Abdülkâhir Cürcânî'dir. O, Delâilü'l-i'câz adlı eserinde Kur'ân'ın i'câzını Kur'an'ın nazmına dayandırmıştır. Kur'ân'ın i'cazının ne sadece lafızda ne de sadece anlamda olduğunu, i'cazın her ikisinde bütüncül bir yapı olarak nazımda gerçekleştiğini ispata çalışmıştır. Söz konusu bu eser, kendisinden sonra gelen belagat âlimlerinin araştırmalarında esas aldıkları temel kaynak olmuş, Zemahşerî gibi bazı müfessirler onun görüşleri doğrultusunda tefsirlerini temellendirmişlerdir. Bu çalışmada Abdülkâhir Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz adlı eseri bağlamında lafız yönünden benzerlik gösteren Kur'ân âyetleri belâgat analizine tabi tutularak Kurân'ın anlaşılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır. Bu ayetler üzerinden Kur'ân'a yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verilmeye gayret edilmiştir. Kur'an'ın anlaşılmasında önemli yeri olan gramer ve belagat kuralları belirlenmeye ve bu kuralların, lafız açısından benzerlik gösteren bazı Kur'ân âyetlerine uygulanması yapılmıştır. Çalışmada müteşabih âyetlerde var olan gramer yapısı ve belagat yönleri tahlil edilmiş, bu açıdan yöneltilen eleştiriler cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra Arapçanın estetik yönünün gösterilmesinde belâgat ilimlerinin önemine işaret edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Rhetorical studies occupy a prominent position within the broader field of Qur'anic sciences. These studies aim to explore the concept of iʿjāz in the Qur'an, uncover its rhetorical dimensions, and respond to criticisms directed at the Qur'anic text and its miraculous nature. While the Qur'anic discourse contains muhkam (decisive and clear) verses composed of explicit expressions, it also includes mujmal (concise) and mutashābih (ambiguous or allegorical) verses that are more challenging to interpret. Some mutashābih verses are considered ambiguous due to their semantic obscurity, while others are classified as such based on verbal similarity. Since the early stages of revelation, mutashābih verses have been the subject of extensive scholarly debate. In particular, verses that exhibit lexical similarity have given rise to varying interpretations from grammatical and rhetorical perspectives. Some of these interpretations have even asserted the presence of grammatical or rhetorical inconsistencies in the Qur'anic text. Muslim scholars have consistently upheld the view that the Qur'an constitutes a miraculous form of speech in every respect. They have engaged in systematic efforts to demonstrate this inimitability and to respond to the critiques advanced by opposing voices. Among the most influential figures in this intellectual tradition is ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī, who, in his seminal work Dalā'il al-Iʿjāz, argued that the miracle of the Qur'an lies in its nazm—its unique syntactic and semantic composition. Al-Jurjānī posited that the Qur'an's inimitability resides neither solely in its vocabulary nor exclusively in its meanings, but rather in the intricate interplay between the two within a coherent, integrated structure. His theory has since become a foundational reference in the field of Arabic rhetoric and has significantly influenced later scholars and Qur'anic exegetes, including al-Zamakhsharī. This study conducts a rhetorical analysis of selected Qur'anic verses that exhibit verbal similarity, drawing upon the theoretical framework laid out in Dalā'il al-Iʿjāz. The primary objective is to contribute to a more nuanced understanding of the Qur'anic text and to offer reasoned responses to the criticisms directed at these verses. The research identifies key grammatical and rhetorical principles that are essential for the interpretation of such verses and applies these principles to selected examples. Through this analytical approach, the study seeks to demonstrate that the grammatical and rhetorical structures embedded in mutashābih verses serve not only to refute unfounded criticisms but also to affirm the Qur'an's inimitability in both form and content. Moreover, it underscores the vital role of classical Arabic rhetoric in revealing the aesthetic richness and eloquence of the Qur'anic language, thereby reaffirming the significance of rhetorical sciences in the exegesis and appreciation of the Qur'an
Benzer Tezler
- Arap dilinde gerçekliğin farklı tezahür biçimi olarak mecaz sorunu
The metaphor problem in Arabic language as different form of manifestation of reality
MEHMET KÖKLÜDAĞ
Doktora
Türkçe
2021
DilbilimOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. AHMET YÜKSEL
- Abdülkâhı̇r el-Cürcânî'de alımlama estetiği - Delâı̇lu'l-İ`câz örneğı̇
Reception aesthetics in ‛Abd al-Qāhir al-Jurjānī - the example of Delāilu'l-İ`cāz
SULTAN DURAN GÜRBÜZ
Doktora
Türkçe
2024
DilbilimErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR KINAR
- İşlevsel dilbilgisi çerçevesinde Arap dilinde edimbilimsel sözdizim ve Cürcânî'deki temelleri
Pragmatic syntax in Arabic within the frame of functional grammar and its foundations in Al-Jurjānī
HÜSEYİN ÇİÇEK
Doktora
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ALİ KILAY ARAZ
- Sahih-i Müslim'in edep bölümünün belagat açısından tahlili
An analysis of the chapter on etiquette in Sahih Muslim from the perspective of rhetoric
SAFA AGÂH
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN ESVED
- Muhammed Ahmed Halefullah, Muhammed Arkoun, Nasr Hâmid Ebû Zeyd ve Hasan Hanefî'nin Kur'ân'la ilgili görüşlerinin temelleri ve kaynakları
Muhammed Ahmed Halefullah, Muhammed Arkoun, Nasr Hâmid Ebû Zeyd, and Hasan Hanefî's views, basics and sources about Quran
HASAN HÜSEYİN İSLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
SosyolojiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL