Kültür varlığı yapılarda çevresel titreşim etkileri altında oluşan hasarların tespit edilmesi, sınıflandırılması ve korunmasına yönelik yöntem araştırması
Research on methodology for detection, classification and protection of damages in cultural heritage buildings under environmental vibration effects
- Tez No: 978515
- Danışmanlar: DOÇ. DR. JÜLİDE EDİRNE, PROF. DR. OĞUZ CEYLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Koruma politikaları, Kültür varlıkları, Mikrotremor, Tarihi yapılar, Tarihi yarımada, Titreşim, Yapısal hasar, Protection policies, Cultural properties, Microtremor, Historic structures, Historical peninsula, Vibration, Structural damage
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, kültür mirası yapıları etkileyen çevresel titreşimlerin oluşturduğu yapısal riskleri incelemekte ve bu etkilerin değerlendirilmesine yönelik bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. İstanbul Tarihi Yarımada gibi yoğun kent dokusuna sahip tarihi bölgelerde, özellikle ulaşım kaynaklı titreşimlerin (örneğin raylı sistemler ve karayolu trafiği vs.) uzun vadede kültür varlıklarının üzerinde oluşturduğu hasarlar önemli bir koruma sorunu teşkil etmektedir. Bu bağlamda, tez kapsamında belirlenen araştırma problemi, tarihi yapıların çevresel titreşim kaynaklı etkiler karşısındaki kırılganlıklarını tespit etmek ve bu etkilerin koruma süreçlerine katkı sağlayacak bilimsel bir yöntem geliştirmektir. Çalışma, İstanbul Tarihi Yarımada'da yer alan ve kültürel miras değeri taşıyan bazı yapıların yakın çevresinde gerçekleştirilen mikrotremor ölçümlerine dayanmaktadır. Gürültüden arındırılmış bu veriler, uygun yazılımlar kullanılarak analiz edilmiş ve yapısal tepkiler uluslararası standartlarla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, literatürde yapılan çalışmalarla mukayese edilerek ve özellikle Alay Köşkü ve Beyazıt Camii haziresi gibi yapılar üzerinde titreşimin oluşturduğu etkilerin, yapının malzeme özellikleri, zemin-yapı etkileşimi ve yapısal sistemle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, çevresel titreşimlerin yapılar üzerinde kısa vadede görünür bir hasar yaratmasa da, uzun vadeli birikimli etkilerle çatlak oluşumlarına, malzeme bozulmalarına ve yapısal zayıflamalara neden olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, mevcut koruma politikalarının çoğunlukla statik risklere odaklandığını; dinamik etkilerin ise yeterince dikkate alınmadığını ortaya koymakta ve bu boşluğun giderilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Tez kapsamında, kültürel miras yapılarına yönelik koruma stratejilerinin, çevresel titreşim kaynaklı dinamik etkiler göz önünde bulundurularak geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, risklerin izlenmesi, değerlendirilmesi ve karar alma süreçlerine dâhil edilmesini hedefleyen öneri, mimarlık, mühendislik ve koruma disiplinleri arasında bütüncül bir iş birliği zemini oluşturmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the structural risks posed by environmental vibrations affecting cultural heritage structures and proposes an integrated approach for assessing these impacts. In historic areas with dense urban fabric such as the Historical Peninsula of Istanbul, vibration-induced damages, particularly from transportation sources (e.g., light rail systems and traffic), constitute a significant conservation challenge over the long term. Accordingly, the research problem addressed in this thesis is to identify the vulnerabilities of historical structures to environmental vibration effects and to develop a scientific methodology that can contribute to conservation processes. The study is based on microtremor measurements conducted in the vicinity of selected cultural heritage buildings located within the Historical Peninsula of Istanbul. These noise-filtered data were analyzed using the proper software, and structural responses were evaluated by comparison with international standards. The findings reveal that the effects of vibrations on buildings such as the Alay Köşkü and the Beyazıt Mosque Hazire (a small graveyard attached to the mosque complex)—are closely linked to factors such as material properties, soil-structure interaction, and structural systems. The results indicate that although environmental vibrations may not cause immediate visible damage, they can lead to crack formation, material degradation, and structural weakening due to long-term cumulative effects. Furthermore, it was found that existing conservation policies primarily focus on static risks, while dynamic effects are largely neglected, highlighting the need to address this gap. The thesis emphasizes that conservation strategies for cultural heritage structures should be developed with due consideration of dynamic effects caused by environmental vibrations. For this purpose, the proposed framework aims to establish a collaborative platform among architecture, engineering, and heritage conservation disciplines by incorporating risk monitoring, assessment, and informed decision-making processes.
Benzer Tezler
- Hatay ilindeki tarihi taş yapılarda görülen taş bozunmalarının tespiti ve kimyasal analizleri
Detection and chemical analysis of stone decay observed in historical stone buildings in the province of Hatay
AYŞE DOLAR
Doktora
Türkçe
2025
MimarlıkHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL ATAY
PROF. DR. MURAT DAL
- An experimental study on small-sized specimens made of load bearing timber-glass composites
Ahşap-cam kompozit yapı elemanlarının küçük ölçekli numuneler düzeyinde deneysel bir inceleme
MORVARID DILMAGHANI
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALET ALMILA BÜYÜKTAŞKIN
- Taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına yönelik bir model önerisi olarak risk yönetimi: İzmir tarihi kent merkezi (Varyant ve çevresi) örnek alan çalışması
Risk management as a model proposal for the protection of immovable cultural heritage: İzmir historical city center (Varyant and surrounding areas) case study
YILDIRIM HASAN SELEKOĞLU
Doktora
Türkçe
2022
MimarlıkAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiKültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR ESKİCİ
- İstanbul'da işlev değişikliğine uğramış Mimar Sinan Hamamları: Ortaköy hamamı örneği
Başlık çevirisi yok
MEHMET DEMİRDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İç Mimari ve DekorasyonBahçeşehir Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAFİA GÜL ASATEKİN
- Topkapı Sarayı Müzesi örneğinde turizm çevirileri incelemesi
The analysis of tourizm translation in the exampla of Topkapı Palace Museum
TİBET ELMALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul Okan ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ A. NURSEN DURDAĞI