Geri Dön

Pozitivist ve idealist gelenek bağlamında tarihsel bilginin dönüşümü: Cumhuriyet dönemi tarih yazıcılığından iki uygulama

The transformation of historical knowledge within the positivist and idealist traditions: Two case studies from republican era historiography

  1. Tez No: 978710
  2. Yazar: SALİH POTUKOĞLU
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. RECEP BÜYÜKTOLU
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Tarih, Felsefe, History, Philosophy
  6. Anahtar Kelimeler: Felsefe, Tarih, Tarih felsefesi, Philosophy, History, History philosophy
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, tarihsel bilgiye yönelik pozitivist ve idealist yaklaşımları felsefi temelleriyle birlikte karşılaştırmalı olarak incelemekte ve bu iki düşünce biçiminin Cumhuriyet dönemi Türk tarihyazımına nasıl yansıdığını analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, tarih felsefesi bağlamında idealist ve pozitivist yönelimlerin tarihsel bilgi üretimi üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve bu etkilerin Türk tarihçiliğinde nasıl teorik ve pratik biçimlerde somutlaştığını ortaya koymaktır. Çalışmada öncelikle pozitivist tarih anlayışının temel ilkeleri Auguste Comte, J.S. Mill ve Leopold von Ranke'nin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiş, ardından İngiliz idealizminin tarih anlayışı R.G. Collingwood, F.H. Bradley ve Michael Oakeshott gibi düşünürler üzerinden ele alınmıştır. Bu teorik çerçeve ışığında, Osman Turan ve Mehmed Fuad Köprülü'nün tarihsel metinleri seçilmiş ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Her iki düşünsel geleneğin tarihsel bilgiye yaklaşımı, nesnellik, anlam, kaynak kullanımı ve tarihçinin rolü gibi kriterler üzerinden çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, idealist yaklaşımın yoruma ve bağlama ağırlık verdiğini, pozitivist yöntemin ise nedensellik ve belge temelli açıklamaları öncelediğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, pozitivist ve idealist tarih felsefelerinin Türk tarihçiliğinde yalnızca çatışan değil, kimi zaman birbirini tamamlayan düşünsel zeminler sunduğunu ve tarihsel bilginin çok katmanlı doğasını görünür kıldığını ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

This dissertation examines the positivist and idealist approaches to historical knowledge by comparing their philosophical foundations and analysing how these two intellectual traditions are reflected in the historiography of the Republican era in Turkey. The primary aim is to assess the conceptual and methodological impacts of idealism and positivism on the production of historical knowledge and to reveal how these influences have manifested both theoretically and practically in Turkish historical writing. The study first examines the fundamental principles of the positivist understanding of history through the perspectives of Auguste Comte, J. S. Mill, and Leopold von Ranke; it then explores the philosophy of history developed within British Idealism, focusing on thinkers such as R. G. Collingwood, F. H. Bradley, and Michael Oakeshott. In light of this theoretical framework, the historical writings of Osman Turan and Mehmed Fuad Köprülü are selected for close examination through content analysis. Their approaches to historical knowledge are compared using criteria such as objectivity, meaning, use of sources, and the role of the historian. The findings indicate that the idealist tradition prioritizes interpretation and context, while the positivist method emphasizes causality and source-based explanation. Ultimately, this dissertation demonstrates that these two philosophical orientations in Turkish historiography do not merely oppose each other, but sometimes complement one another, thereby revealing the multi-layered character of historical knowledge.

Benzer Tezler

  1. An account of reductionism in biology; practices of molecular biology as instruments

    Biyolojide indirgemecilik konusu üzerine bir çalışma; araçlar olarak moleküler biyoloji pratikleri

    OZAN ALTAN ALTINOK

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2016

    FelsefeOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYHAN SOL

  2. Varoluşçuluk felsefesinin görsel yansıması

    Visual reflection of existentialism

    DİLARA GÜRLER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1999

    Güzel SanatlarAtatürk Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    YRD. DOÇ. DR. MEHMET KAVUKÇU

  3. Uluslararası hukukta iç savaşın düzenleme altına alınması

    The regulation of civil war under international law

    MEHMET CENGİZ UZUN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    HukukGalatasaray Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AKİF EMRE ÖKTEM

  4. Osmanlı iktisat tarihi çalışmalarında kuramsal yaklaşımlar ve tahlilleri

    Theoretical approaches and analyses in Ottoman economic history studies

    MUHLİS SELMAN SAĞLAM

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Tarihİstanbul Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÖMER KARAOĞLU

  5. Sembolist resimde tenebrizm ve ölüm konusuna bakış

    The death matter and tenebrism in symbolist art

    HURİ KİRİŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    PROF. YALÇIN KARAYAĞIZ