Seküler aklın uzamı; Tüketim kültüründe birey tartışmaları
The space of secular mind; Debates on the individual in consumer
- Tez No: 979280
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MİKAİL UĞUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gazetecilik, Journalism
- Anahtar Kelimeler: Aydınlanma, Birey, Homo İslamicus, Medya, Tüketim kültürü, İktisadi adam, Enlightenment, Individual, Homo Islamicus, Media, Consumption culture, Homo economicus
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tüketim kültürü, kapitalist sistemin bir kültürüdür. Temel ilkesi, toplumun“üretim için tüketim”yapmasıdır. Bu sistemde her bireyin üretim ya da tüketimin bir aşamasında yer alması beklenir. Ancak bu zorunluluk, medyanın etkisiyle gönüllü ve meşru bir davranış gibi sunulur. Medya, tüketim kültürünü meşrulaştıran en güçlü araçtır. İster geleneksel ister dijital olsun tüm medya organları, 7 gün 24 saat boyunca doğrudan reklamlarla veya dolaylı yollarla –dizi, film, müzik, haber, magazin, yarışma programları gibi içeriklerle– tüketimi teşvik eder. Bu durum bireyin zihninin sürekli tüketimle meşgul olmasına neden olur. Eleştirel ekonomi politik yaklaşım, medyanın tüketim odaklı içerikler üretmesini sahiplik ilişkileri ve kâr güdüsüyle açıklar. Medya bir endüstridir ve ana gelir kaynağı reklamlardır. Medya patronları sıklıkla inşaat ve enerji gibi medya dışı sektörlerde yatırımlara sahiptir. Ayrıca bazıları siyasi çevrelerden açık ya da örtülü destek alır. Tüm bu unsurlar, medya içeriklerinin yönünü belirler. Bu içeriklerin hedeflediği birey tipi“iktisadî birey”dir: seküler, bencil, faydasını maksimize etmeye çalışan, sosyal bağları zayıf ve tam bilgiye sahip olduğu varsayılan bir model. Neoliberal iktisatçılar, tüm bireylerin böyle davrandığını varsayarak ekonomi politikalarını buna göre tasarlar. Ancak bu anlayış; çevresel tahribat, ahlâkî çöküntü ve sosyal bağların zayıflaması gibi pek çok sorunu beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada iktisadî birey postulatı yerine İslâmî birey anlayışı önerilmektedir. İslâmî birey Müslümandır, bencil değildir, başkalarını da düşünür, helal ve harama dikkat eder, israf etmez, lüks tüketmez, gösteriş tüketimi yapmaz, faiz yemez, zekât ve sadaka verir, sosyal ilişkilere önem atfeder, iktisadî kararlarında ahiretini de hesaba katar, günah işlemekten uzak durur, sevaplı işlere yönelir. Bu nedenle medya içeriklerinin pek çoğundan uzak durur. Çünkü o, tüketim kültürünün farkındadır. Zihnini ve kalbini bundan korumaya çalışır. Zira Allah onu imtihan etmektedir. Bu imtihanın bir parçası da kötü ve pis işlerden uzak durmaktır. İslâmî birey imanı ve ilmi sayesinde güzel ahlâkla ahlaklanmıştır. Sahip olduğu güzel ahlâk onu tüketim kültürünün cezbedici doğasından muhafaza eder. Tüketim kültürünün devam edebilmesi iktisadî bireylerin varlığına bağlıdır. Eğer insanlar iktisadî birey gibi davranmayı bırakıp İslâmî birey gibi davranmaya başlarlarsa öncelikle kendilerini ve ailelerini tüketim kültürünün olumsuz etkilerinden korumuş olurlar. İslâmî birey gibi davranan insanların sayısı ne kadar artarsa o insanların yaşadığı toplum da o ölçüde tüketim kültüründen uzaklaşır.
Özet (Çeviri)
Consumer culture is a cultural formation rooted in the capitalist system. Its basic principle is“consumption for the sake of production.”Within this structure, each individual is expected to take part in some phase of production or consumption. However, through the influence of media, this obligation is presented as a voluntary and legitimate behavior. Media is the most powerful instrument in legitimizing consumer culture. Whether traditional or digital, all media outlets promote consumption constantly—either directly through advertisements or indirectly through series, films, music, news, magazines, and entertainment shows. This leads the individual's mind to be constantly occupied with consumption. The critical political economy approach explains the production of consumer-oriented content in media through ownership structures and the pursuit of profit. Media is an industry, and its main income comes from advertising. Media owners often have investments in other sectors such as construction and energy, and some maintain visible or hidden political ties. These factors significantly influence media content. The type of person targeted by this content is the“economic individual”: secular, self-centered, profit-maximizing, socially detached, and assumed to act with full information. Neoliberal economists build economic policies on the assumption that everyone behaves like this. However, this model has led to environmental damage, moral decay, and weakened social ties. This study proposes the“Islamic individual”as an alternative. The Islamic individual is a Muslim who is not selfish, considers others, respects the lawful and the forbidden, avoids wastefulness, does not engage in luxury or showy consumption, avoids interest, gives zakat and charity, values social relations, and makes economic decisions with awareness of the afterlife. They avoid most media content because they are aware of the manipulative nature of consumer culture and strive to protect their heart and mind. They believe Allah is testing them, and part of that test is to stay away from what is harmful or impure. With faith and knowledge, they cultivate good character, which shields them from the allure of consumption. If more people behave like Islamic individuals, society as a whole will begin to move away from the destructive effects of consumerism.
Benzer Tezler
- Rasyonalite ve ritüeller
Rationality and rituals
İHSAN KUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
SosyolojiUludağ ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSAMETTİN ARSLAN
- Modern toplum ile sanayi toplumunun oluşumunda reform hareketi ve zihniyeti
Self the reform movement and mentality in the formation of modern society and industrial society
SÜREYYA ATAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiAvrupa Birliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. UĞUR DOLGUN
- Din, gelenek ve modernlik arasında iktisadi hayat ve başarı: Kayseri'de küçük ve orta ölçekli işletme sahipleri üzerine bir çalışma
Economic life and achievement between religion, tradition and modernization: Study on small and medium size enterprises in Kayseri
ESRA ASLAN TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
- Religious reasoning in politics: A discussion of public reason
Siyasette dinsel akıl yürütme: Bir kamusal akıl tartışması
SÜMEYYE SAKARYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLI ÇIRAKMAN DEVECİ